Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Γράφει ο Μάνος Κιλημάντζος
ΙΣΤΟΡΙΑ 16 – Προοίμιο του Πελοπονησιακού πολέμου – αιτίες και αφορμές

Παρά την συνθήκη ειρήνης είναι φανερό πως η σύγκρουση μεταξύ των δύο ισχυρότερων πόλεων της Ελλάδος είναι αναπόφευκτη.

Οι λόγοι που οδήγησαν την σύγκρουση είναι ο πόλεμος συμφερόντων και η πολιτική αντίθεση των δύο κύριων πρωταγωνιστών (ΑΘΗΝΑ – ΣΠΑΡΤΗ).

Πόλεμος συμφερόντων υπήρχε κυρίως από πλευράς Αθηνών [ η Σπάρτη δεν ήταν οικονομική δύναμη] που ήλθε σε αντίθεση με τις άλλες οικονομικές δυνάμεις συμμάχους των Σπαρτιατών [ Κόρινθος , Μέγαρα , Αίγινα].

Οι διαφορές Σπάρτης – Αθηνών ήταν κυρίως ιδεολογικές.

Ο Περικλής μάλιστα ευνοεί την εγκαθίδρυση δημοκρατικών καθεστώτων [ ακόμη και δια της βίας ] στις συμμαχικές πόλεις. Έτσι οι ολιγαρχικοί από κάθε τέτοια πόλη που χάνουν την εξουσία βρίσκουν καταφύγιο στην Σπάρτη.

Στον πολιτικό τομέα , η Σπάρτη ενώ ουσιαστικά δεν απειλείται , βλέπει να αμφισβητείται από τους ίδιους της τους συμμάχους λόγω της αναποφασιστικότητάς της να αντιδράσει στην επέκταση των Αθηνών.

Κύριος εκφραστής αυτών των αμφισβητήσεων , η Κόρινθος [ η οποία άλλωστε πλήττεται οικονομικά περισσότερο από κάθε άλλη ανταγωνίστρια των Αθηνών].

[* Δημηγορία Κορινθίων προς Λακεδαιμονίους , όπου περιγράφονται τα επιχειρήματα των Κορινθίων προς τους Σπαρτιάτες για την ενεργοποίησή τους εναντίον των Αθηνών , κατηγορώντας τους μάλιστα για αδράνεια και αναποφασιστικότητα και πλαγίως απειλώντας τους ότι αν δεν κάνουν κάτι εκείνοι , θα πρέπει να βρουν οι Κορίνθιοι άλλους πιο δυναμικούς συμμάχους]

Επειδή στην περιγραφή του Πελοποννησιακού πολέμου η πλέον βάσιμη πηγή είναι ο Θουκιδίδης θα αναφέρονται οι Δημηγορίες που έγραψε. Δηλαδή ομιλίες των πρωταγωνιστών όπως φαντάστηκε ο συγγραφεύς ότι διεμήφθησαν, σαν να ήτο παρών. Οι Δημηγορίες του συγγραφέα μας δίνουν πάρα πολλά ιστορικά στοιχεία για το κλίμα και την ψυχολογία της εποχής που περιγράφεται.

Μάλιστα ακόμη και ο περίφημος ‘Επιτάφιος λόγος’ του Περικλέους μας εχει παραδοθεί σε απόδοση του Θουκιδίδου.

Σε αντίθεση με τον Ηρόδοτο ο οποίος γράφει αφηγηματική ιστορία , ο Θουκιδίδης κάνει λεπτομερή έλεγχο της αντικειμενικότητας και της αυθεντικότητας των πηγών και αναλύει τα αίτια και τις πολιτικές σχέσεις που οδηγούν στα προς περιγραφήν γεγονότα.

Διατυπώνει επιστημονικά την διαχρονική γεωπολιτική αρχή ότι ‘ Η ισχύς δημιουργεί δίκαιο ‘.

Πεθαίνει το 411 π.χ. και έτσι δεν ολοκληρώνει την ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου . Το έργο του το ολοκληρώνει ο Ξενοφών.

Οι αφορμές για το ξέσπασμα του πολέμου ήσαν κυριώτερα τρείς.

 

Α. Το Μεγαρικό ψήφισμα:

Με προτροπή του Περικλέους ψηφίζεται εμπορικός αποκλεισμός των Μεγάρων από όλες τις πόλεις της Αθηναϊκής συμμαχίας.

Αφού με την συνθήκη ειρήνης δεν μπορούν να επιτεθούν στρατιωτικά , αι Αθήναι καταδικάζουν τα Μέγαρα σε οικονομικό θάνατο.

Εκείνη ακριβώς την περίοδο η Αθηναϊκή Συμμαχία δέχεται ένα μεγάλο πλήγμα. Η δεύτερη τη τάξει σύμμαχος , η Σάμος αποστατεί. Ο λόγος είναι ότι έχοντας έλθει σε σύγκρουση με την Μίλητο [εξ ίσου σημαντικό σύμμαχο των Αθηναίων] για την κατοχή της πόλεως Πριήνης καταφεύγουν στην διαιτησία των Αθηνών οι οποίοι δικαιώνουν την Μίλητο. Ετσι η Σάμος με την ηγεσία του Μελίσσου αποστατούν. Ο Περικλής με τον Σοφοκλή εκστρατεύουν στην Σάμο. Νικούν στην ναυμαχία και πολιορκούν επι ένα χρόνο την Σάμο. Τελικώς την καταλαμβάνουν και γκρεμίζουν τα τείχη. Παρά τις εκκλήσεις των Σαμίων οι Σπαρτιάτες σέβονται τους όρους της ειρήνης και δεν επεμβαίνουν.

 

Β. Τα Κερκυραϊκά:

Η Κέρκυρα , αποικία των Κορινθίων σε πολύ επικαιρη θέση λόγω της ενδιάμεσης τοποθεσίας της στον δρόμο για τις δυτικές αποικίες της Σικελίας και Ν. Ιταλίας [ που η Κόρινθος ήταν πολύ δυνατή και βάσιζε την οικονομική της ευμάρεια].

Στην αποικία της Κερκύρας , την Επίδαμνο [Βόρειο Ήπειρο] οι δημοκρατικοί διώχνουν τους ολιγαρχικούς και οι ολιγαρχικοί πολιορκούν την πόλη. Η Επίδαμνος ζητά την βοήθεια της Κερκύρας η οποία αρνείται. Τότε η Επίδαμνος στρέφεται προς την κοινή μητρόπολη την Κόρινθο.

Η Κέρκυρα και η Επίδαμνος όντας ουδέτερες , δεν δεσμεύονται από τους όρους της ειρήνης να επιλέξουν συμμαχία για να ενταχθούν.

Η ανάμιξη της Κορίνθου φέρνει την αντίθεση της Κερκύρας η οποία διακόπτει σχέσεις με την μητροπολιτική Κόρινθο και πολιορκεί την Επίδαμνο την οποία υπερασπίζονται και τρεις χιλιάδες Κορινθίοι που είχαν πάει να βοηθήσουν. Η επίθεσις της Κερκύρας σημαίνει πόλεμο Κορίνθου – Κερκύρας.

Η Κόρινθος στέλνει τον στόλο της ο οποίος όμως χάνει από τους Κερκυραίους.

Τότε η Κόρινθος αποφασίζει να επιτεθεί στην Κέρκυρα με όλες της τις δυνάμεις και ζητά ενισχύσεις και από άλλες συμμάχους πόλεις.

Ευρισκόμενη πλέον σε δεινή θέση η Κέρκυρα ζητά να προσχωρήσει στην Αθηναϊκή συμμαχία  εξασφαλίζοντας έτσι την ασυλία , αφού ως μέλος της συμμαχίας δεν επιτρέπεται βάσει της συνθήκης να της επιτεθεί πόλις άλλης συμμαχίας.

Το γεγονός όμως ότι ήδη βρίσκονται σε πόλεμο με τους Κορινθίους θέτει μεγάλο δίλημμα :

Είτε η Κέρκυρα είναι ουδέτερη και έτσι έχει το δικαίωμα να προσχωρήσει σε όποια συμμαχία επιθυμεί , είτε η Κέρκυρα ευρισκόμενη ήδη σε πόλεμο με την Κόρινθο δεν είναι ουδέτερη, άρα δεν έχει το δικαίωμα να προσχωρήσει σε άλλη συμμαχία.

Η Αθήνα απο την άλλη έχει ήδη δείξει τις προθέσεις της να επεκταθεί προς Δυσμάς [μπαίνοντας στα χωράφια της Κορίνθου]

Η απόφασις για τους Αθηναίους είναι δύσκολη διότι εδεσμεύοντο από τις τριακοντούτεις σπονδές.

Οι Κερκυραίοι και οι Κορίνθιοι στέλνουν αντιπροσωπείες στην Αθήνα για να πείσουν τους Αθηναίους ο καθένας για το δικαιο των επιχειρημάτων του.

[*Δημηγορίες Κερκυραίων και Κορινθίων με τα επιχειρήματα εκάστου προς τους Αθηναίους]

Οι Αθηναίοι πείθονται από τα επιχειρήματα των Κορινθίων. Δεν δέχονται τους Κερκυραίους ως συμμάχους αλλά συμβιβάζουν τα πράγματα κάνοντας τους Κερκυραίους ‘επίμαχους’ δηλαδή θα τους υποστηρίξουν μόνο σε περίπτωση επίθεσης από τρίτους. Αυτό δεσμεύει τους Κορινθίους , διότι αν χτυπήσουν την Κέρκυρα , οι Αθηναίοι θα τους χτυπήσουν.

(Σύμμαχος : Επιχειρεί και σε αμυντικούς  και σε επιθετικούς πολέμους.

Επίμαχος : Επιχειρεί μόνον σε αμυντικούς πολέμους )

Παρ’ όλα αυτά οι Κορίνθιοι στέλνουν στόλο κατά της Κέρκυρας και οι Αθηναίοι απαντούν στέλνοντας 10 τριήρεις σε βοήθεια του Κερκυραικού στόλου.

Στην ναυμαχία στα Σίβοτα νικούν οι Κορίνθιοι καταστρέφοντας τον Κερκυραικό στόλο παρα την βοήθεια των 10 Αθηναικών πλοίων. Εν τω μεταξύ οι Αθηναίοι έχουν στείλει άλλες 30 τριήρεις , στην θέα των οποίων οι Κορίνθιοι πανικοβάλλονται και αποχωρούν.

Ετσι με την παρέμβαση των Αθηνών οι νικητές Κορίνθιοι μεταβάλλονται σε ηττημένους και η μανία τους εναντίον των Αθηνών είναι προφανής.

 

Γ. Η αποστασία της Ποτίδαιας [Χαλκιδική].

Η Ποτίδαια , μέλος της Αθ. Συμμαχίας αποστατεί με την προτροπή των Κορινθίων. Γίνονται συγκρούσεις και προ του κινδύνου γενικής σύρραξης συνέρχεται στον Ισθμό η Πελοποννησιακή συμμαχία στην συνεδρίαση της οποίας οι σύμμαχοι [κυρίως οι Κορίνθιοι] πιέζουν τους Σπαρτιάτες για δυναμικότερη στάση [  * δημηγορία Κορινθίων ].

 

Επικρατεί η άποψη των εφόρων [υπέρ του πολέμου] έναντι του βασιλέως που πρεσβεύει πιο μετριοπαθή αντίδραση.

Αποστέλλεται αντιπροσωπία των Σπαρτιατών στην Αθήνα και τους ζητούν:

1.Να διώξουν  τους Δωριείς αντιφρονούντες που έχουν καταφύγει στην Αθήνα.

2.Να απελευθερώσουν την Ποτίδαια ,  και τέλος

3.Να ανακαλέσουν το Μεγαρικό ψήφισμα.

Στην ουσία πρόκειται περί τελεσιγράφου το οποίο αν γίνει αποδεκτό στην ουσία αποτελεί υποταγή της παντοδύναμης Αθήνας .

Ο Περικλής πείθει τους Αθηναίους να απορρίψουν το τελεσίγραφο.

[* Περήφημος ο λόγος του Περικλέους στην Εκκλησία του Δήμου]

Ο πόλεμος είναι πλέον προ των πυλών και τίποτε δεν φαίνεται ικανό να τον εμποδίσει.

Άλλως τε οι αφορμές του μάλλον προσχηματικές είναι.

Και τα δύο μέρη ανυπομονούν πλέον για την σύγκρουση !

Ο Πελοποννησιακός πόλεμος  χωρίζεται σε τρεις περιόδους.

  • Αρχιδάμειος πόλεμος [431 – 421]
  • Σικελική εκστρατεία [ 416 – 412]
  • Δεκελικός πόλεμος [ 411 – 404]

 

Για το ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΒΗΜΑ

Μάνος Κιλημάντζος

(Συνεχίζεται 17)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.

Με Μια Ματιά