Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Όλα σχεδόν θαμμένα 1 μετρο κάτω από το χώμα όπως φαίνεται και στις από κάτω φωτογραφίες του Αρχαιολογικού Χώρου, ενώ όπως δηλώνουν στη συνέχεια οι Αρχαιολόγοι είναι εντοπισμένες και από τον Παυσανία οι ακριβείς θέσεις των μοναδικών αρχαιολογικών Θησαυρών, σε αυτή την κορυφαία πόλη των 60 χιλ κατοίκων που η Ελλάδα και η Ανθρωπότητα οφείλει τόσα…!!!
1.ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΗΓΗΤΩΝ
Στους χρόνους της Τουρκοκρατίας πλήθος ευρημάτων από το χώρο της πόλης, τον αριθμό και την αξία των οποίων είναι αδύνατο να γνωρίσουμε, ανάμεσα στα οποία εξέχουσα θέση καταλαμβάνουν τα ηλειακά νομίσματα, θα καταλήξουν σε αρχαιοπωλεία και ιδιωτικές συλλογές στον ευρωπαϊκό χώρο.
Η μοναδική περιγραφή της από τον Παυσανία και τον Στράβωνα και η σημασία της αρχαίας πρωτεύουσας των Ηλείων ως μόνιμης διοργανώτριας των Ολυμπιακών αγώνων της Αρχαιότητος, θα προκαλέσουν το ενδιαφέρον των ΠΕΡΙΗΓΗΤΩΝ-ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΩΝ της εποχής οι οποίοι θα εγκαινιάσουν μια μακρόχρονη περίοδο έρευνας και μελέτης της. Η θέση της πόλης, γνωστή τουλάχιστον από το 17ο αι., σημειώνεται στον Μεγάλο Άτλαντα του Δανού χαρτογράφου Joan Blaeu (1665) αλλά και στον πρώτο άτλαντα του Γάλλου γεωγράφου Jean-Denis Barbié du Bocage, ενώ με ακρίβεια εντάσσεται και στη Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή (1797).
Όλοι ανεξαιρέτως ταυτίζουν με επιτυχία την περιοχή που καταλάμβανε κάποτε η Ήλιδα αλλά και συχνά τη θέση και τα κατάλοιπα κτιρίων της, διασώζουν πληροφορίες για την ύπαρξη τους. αλλά και για τις υπάρχουσες πρακτικές αποκάλυψης, απομάκρυνσης και πώλησης κινητών ευρημάτων, αποτέλεσμα βέβαια και του ενδιαφέροντος των ίδιων για την απόκτηση των ευρημάτων αυτών, τα οποία συχνά και αποκτούν, διατυπώνουν την άποψη της ύπαρξης καλυμμένων από τη γη καταλοίπων της πλούσιας και πολυάνθρωπης κάποτε πόλης προετοιμάζοντας το δρόμο για την ανασκαφή της, γράφουν για όλα τα παραπάνω καθιστώντας γνωστή την ύπαρξη της Ήλιδος και της θέσης της σε ένα ευρύ κοινό σε όλο τον ευρωπαϊκό χώρο. Και όπως επίσημα αναφέρει Αρχαιολόγος<< Σε ολόκληρο τον 19ο αι. ο χώρος θα συνεχίσει να αποκαλύπτει θησαυρούς του, πολλοί από τους οποίους μέσα στο κλίμα της δύσκολης για το Κράτος εποχής θα απομακρυνθούν και θα πωληθούν.
Πέρα από όλα τα παραπάνω, κάποιοι από αυτούς, με εξέχοντα ανάμεσά τους τον Stanhope, προβάλλουν τη σχέση και το ρόλο της αρχαίας πόλης με το ιερό της Ολυμπίας και τη διοργάνωση των αρχαίων Ολυμπιακών αγώνων, αναγνωρίζοντας πρώιμα την ιδιαίτερη αξία της.
2. ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ
Το Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο θα αναλάβει τις πρώτες συστηματικές έρευνες προς αναζήτηση των καταλοίπων της αρχαίας Ήλιδος με διευθυντή τον ο Otto Walter κατά τα έτη 1911, 1912, 1914 και 1932.. Με την έναρξη των εργασιών συντάσσεται λεπτομερειακό τοπογραφικό σχέδιο της περιοχής από τον νεαρό τοτε αρχιτέκτονα Αναστάσιο Ορλάνδο.
μόλις όμως στις αρχές του 20ού αι., καθώς οι συστηματικές ανασκαφές της Ολυμπίας και τα εξαιρετικά ευρήματά τους μονοπωλούν σε όλη την Ευρώπη για αρκετό διάστημα το επιστημονικό ενδιαφέρον για την περιοχή. Η ανασκαφή ξεκινά το 1910 για να διακοπεί, παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματά της, τέσσερα μόλις χρόνια μετά, λόγω της έναρξης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Κατά τη διάρκειά τους καθαρίζονται, καταγράφονται και μελετώνται τα ορατά ερείπια και πολλά θεμέλια διάσπαρτων κτιρίων, γίνονται δοκιμαστικές τομές στην ακρόπολη και σε ολόκληρη σχεδόν την έκταση της πόλης αποκαλύπτοντας το μέγεθός της και τη θέση των σημαντικών τομέων της, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην έρευνα των Γυμνασίων και της Αγοράς, όπου αποκαλύπτονται λείψανα των δύο στοών.Οι Αυστριακοί αρχαιολόγοι με οδηγό την περιγραφή του Παυσανία θα εντοπίσουν τον δημόσιο χώρο της πόλης, θα ταυτίσουν τον χώρο των Γυμνασίων θα αναγνωρίσουν στα θεμέλια των στοών την κερκυραϊκή στοά και τη στοά των Ελλανοδικών αντίστοιχα και θα προτείνουν την απόδοση άλλων ερειπίων στον ελλανοδικαιώνα, στο οίκημα των δεκαέξι γυναικών, στα λουτρά του Γυμνασίου και σε άλλα κτίρια. Θα προσπαθήσουν να αναγνωρίσουν στα διάφορα κατάλοιπα λατρευτικού χαρακτήρα που αποκαλύπτουν τα μεγάλα ιερά της πόλης και θα διακρίνουν την ιδιαίτερη μορφή της Αγοράς, όπου θα διαπιστώσουν την ύπαρξη ελεύθερου χώρου κατάλληλου για τη λειτουργία του Ιπποδρόμου. Στο θέατρο θα διακρίνουν τις δύο οικοδομικές του φάσεις
Συμπέρασμα: Δεν κάνουν καμία συστηματική ανασκαφή εκτός του Θεάτρου, αλλά καταγραφή και εντοπισμό των μνημείων με δοκιμαστικές τομές, ανοίγοντας διάπλατα τις πόρτες στον αφύλακτο ουσιαστικά μέχρι σήμερα Αρχαιολογικό χώρο στους αξιοσέβαστους Αρχαιοκάπηλους.
1960 Η μοναδική συστηματική ανασκαφή από τον κορυφαίο Αρχαιολόγο Νικο Γιαλουρη οφείλεται σε ένα τυχαίο γεγονός. Συγκεκριμένα στην απόφαση αρχές της δεκαετίας του 1960 για την κατασκευή του Φράγματος του ποταμού Πηνειού , με στόχο την άρδευση του ηλιακού κάμπου, και η οριοθέτηση από τους αρμόδιους φορείς το 1964 για τεχνικούς λόγους μέρους του δικτύου των αρδευτικών έργων μέσα από τον Αρχαιολογικό Χώρο. Σε πολλές περιπτώσεις η σπουδαιότητα και η έκταση των ευρημάτων οδηγούν στην απόφαση, σε συνεργασία το Υπουργείου Δημοσίων Έργων, για τη μετατόπιση των έργων κατά τμήματα προκειμένου να διατηρηθούν τα αποκαλυφθέντα αρχαία.
Παρ’ όλα αυτά, καθίσταται αναπόφευκτη η χωρίς καθυστερήσεις συνέχιση του <<έργου>> Χάρη στις σωστικές ανασκαφές του Φράγματος, ερευνάται μεγάλο μέρος του πολεοδομικού ιστού της αρχαίας πόλης, έρχονται για πρώτη φορά στο φως μεγάλα σύνολα τόσο του ανατολικού όσο και του δυτικού νεκροταφείου της, ανασκάπτονται ιερά, τεμένη και εργαστήρια, ενώ εξαιρετικά πλούσια είναι και τα κινητά ευρήματα, χρονολογούμενα από την αρχαϊκή έως τη ρωμαϊκή περίοδο. Παρόλα αυτά οι ανασκαφές αυτές στέκονται υπαίτιες και για τη διάλυση και οριστική εξαφάνιση μέρους των καταλοίπων της αρχαίας πόλης, δημιουργούν την ιδιόμορφη, εν είδη επιμηκών τάφρων, αποκάλυψη των καταλοίπων της και ένα ισχυρά αρνητικό δεδομένο για τον αρχαιολογικό χώρο ουσιαστικά διχοτομώντας τον. Είναι προφανές ότι η εντοπισμένη θέση της πόλης αλλά και τα ορατά ήδη μνημεία της θα έπρεπε να αποτελέσουν ανασταλτικό παράγοντα για τη διέλευση του δικτύου των αρδευτικών έργων από το συγκεκριμένο χώρο.
Σύμφωνα με τις περιγραφές του Παυσανία οι ανασκαφές αυτές έφεραν στο φως την περιοχή της αγοράς που είναι δευτερεύουσα περιοχή, ενώ είναι δεδομένο ότι σημαντικότερες όλων είναι οι περιοχές των Γυμνασίων, των Ιερών, και της Ακρόπολης με το Ναό της Αθηνάς και το Χρυσελεφάντινο Άγαλμα της Αθηνάς έργο του Φειδία.στις οποίες παρ’ολα αυτά δεν έγινε μέχρι σήμερα κανένα ανασκαφικό έργο.
Μετά το ανασκαφικό του έργο ο Νίκος Γιαλούρης με την υποστήριξη τοπικών φορέων εξέδωσε έναν πολυτελή τόμο με τίτλο <<ΑΡΧΑΙΑ ΗΛΙΣ το λίκνο των Ολυμπιακών αγώνων>> το οποίο περιέχει όπως θα δούμε στην συνέχεια ,από αποσπάσματα σημαντικά στοιχεία που μας δίνουν αποκαλυπτικές εικόνες.
3.ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΑ-ΠΑΛΑΙΣΤΡΕΣ
<<Η Ήλιδα, ως διοργανώτρια – πόλις- κράτος – των Πανελλήνιων αγώνων , είχε την εποπτεία πλέον των 1200 ετών, από το 776 π.Χ. έως το 393 μ.Χ. Ο πληθυσμός της πόλης, κατά την ιστορική εποχή,ξεπερνούσε τις 60.000. Είχε τρία γυμνάσια (Ξυστός, Μαλθώ μέσα στο γυμνάσιο αυτό υπήρχε και το Βουλευτήριο – το Λαλίχμιο – από το όνομα του δωρητή). Τρίτο Γυμναστήριο ήταν η Παλαίστρα, για την προπόνηση των παλαιστών και λόγω του σχήματός του ονομαζόταν Τετράγωνον: «Άξιο μάλιστα προσοχής είναι ότι, ενώ στην Ολυμπία υπήρχε ένα Γυμνάσιο και μια Παλαίστρα για την προπόνηση των αθλητών, στην Ήλιδα εκτός της Παλαίστρας ήταν δύο συγκροτήματα Γυμνασίων, το καθένα πολύ μεγαλύτερο, καθώς φαίνεται, εκείνου της Ολυμπίας, αν βασιστούμε στην περιγραφή του Παυσανίου»[…]. Την πρωταρχική θέση που είχε η πρωτεύουσα στην οργάνωση και διεξαγωγή των Ολυμπιακών αγώνων φανερώνει και το γεγονός ότι τα Γυμνάσια και η Παλαίστρα της Ήλιδος ήταν κτισμένα ήδη στον 5ον αιώνα π.Χ., αφού τα αναφέρει ο Ξενοφών, ενώ μόλις τρεις αιώνες αργότερα απέκτησε τα δικά της η Ολυμπία (την Παλαίστρα στον 3ο αιώνα π. Χ. και το Γυμνάσιο στον 2 αιώνα π.Χ).
Δυτικά της Αγοράς έχει από καιρό εντοπιστεί ο Χώρος των Γυμνασίων και της Παλαίστρας , αλλά τα κτίρια δεν έχουν ανασκαφεί. Στο χώρο αυτό έχουν κατά καιρούς βρεθεί αρχιτεκτονικά μέλη όμοια με εκείνα του Γυμνασίου και της Παλαίστρας της Ολυμπίας.
. Τα οικοδομήματα αυτά υπήρχαν ήδη στα χρόνια του Ξενοφώντα, ο όποιος τα χαρακτηρίζει μεγαλοπρεπή. >>
<< Στο Μαλθώ στεγαζόταν και το Βουλευτήριο, το Λαλιχμιον… και όπως αναφέρει ο Παυσανίας «γινόταν εδώ επιδείξεις λόγων τε αυτοσχεδίων και συγγραμμάτων παντοίων>>
Στα Γυμνάσια και στην Παλαίστρα υπήρχε πλήθος ιερών βωμών και αγαλμάτων στο Πλέριο του Ιδαίου Ηρακλή ,της Δήμητρας και της Κόρης, καθώς και του Έρωτα και του Αντέρωτα, στο Γυμνάσιο Μαλθώ προτομή του Ηρακλή, στην Παλαίστρα άγαλμα του Δια και ανάγλυφο του Έρωτα και του Αντέρωτα. Εξάλλου στο δρόμο από το Μαλθώ προς τα Λουτρά βρισκόταν το Ιερό της Άρτεμης Φιλομοίρακος, ενώ στο δρόμο προς τον Ελλανοδικαιώνα ήταν το Κενοτάφιο του Αχιλλέα.>>
Δυτικά της Αγοράς έχει από καιρό εντοπιστεί ο Χώρος των Γυμνασίων και της Παλαίστρας , αλλά τα κτίρια δεν έχουν ανασκαφεί. Στο χώρο αυτό έχουν κατά καιρούς βρεθεί αρχιτεκτονικά μέλη όμοια με εκείνα του Γυμνασίου και της Παλαίστρας της Ολυμπίας. >>
.4. ΙΕΡΑ
<< Ο Παυσανίας αναφέρει, και άλλους ναούς και αναθήματα στην Αγορά που όμως δεν έχουν ακόμα ανασκαφεί . Αυτά είναι τα ακόλουθα:
1.Ο Ναός και το άγαλμα του Απόλλωνα Ακεσίου.
2.Το ιερό των Χαρίτων με τα ακρόλιθα αγάλματα τους τα όποια ήταν από επιχρυσωμένο ξύλο σε όσα μέρη καλύπτονταν από το ένδυμα και από λευκό μάρμαρο στα πρόσωπα, τα χέρια, και τα πόδια. Στο ίδιο βάθρο ήταν το άγαλμα του Έρωτα.
3. Ο Ναός του Σειληνού και το σύμπλεγμα του θεού με τη Μέθη, που του πρόσφερε κρασί σε ποτήρι.
4. Ο Ναός της Αφροδίτης Ουρανίας με το χρυσελεφάντινο άγαλμα της, έργο του Φειδία. Η θεά πατούσε με το ένα πόδι πάνω σε χελώνα. Όχι μακριά από τον Ναό της βρισκόταν και το τέμενος της όπου λατρευόταν όμως ως Πάνδημος. Το άγαλμα της έργο του Σκοπα, παρίστανε την θεά καθισμένη σε τράγο.
5. Ο Ναός του Ήδη, του οποίου ο περίβολος πρέπει να ήταν πολύ αρχαιότερος ,
6. Ο Ναός της Τύχης με Στοά όπου στεγαζόταν το κολοσσιαίο άγαλμα της από επιχρυσωμένο ξύλο, εκτός από το πρόσωπο τα χέρια και τα πόδια που ήταν από λευκό μάρμαρο.
7. Το οίκημα του θεού Σωσπολη μέσα σαΐτα ήταν πινάκας που εικόνιζε το θεό σε παιδική ηλικία με χλαμύδα ποικιλμένη με άστρα ,στο ένα του χέρι κρατούσε το κέρας της Αμάλθειας.
Δυτικά της Αγοράς έχει από καιρό εντοπιστεί ο Χώρος των Γυμνασίων και της Παλαίστρας , αλλά τα κτίρια δεν έχουν ανασκαφεί. Στο χώρο αυτό έχουν κατά καιρούς βρεθεί αρχιτεκτονικά μέλη όμοια με εκείνα του Γυμνασίου και της Παλαίστρας της Ολυμπίας. Τ
<< Στο Μαλθώ στεγαζόταν και το Βουλευτήριο, το Λαλιχμιον… και όπως αναφέρει ο Παυσανίας «γινόταν εδώ επιδείξεις λόγων τε αυτοσχεδίων και συγγραμμάτων παντοίων>>
<<Στα Γυμνάσια και στην Παλαίστρα υπήρχε πλήθος ιερών βωμών και αγαλμάτων στο Πλαίθριο του Ιδαίου Ηρακλή ,της Δήμητρας και της Κόρης, καθώς και του Έρωτα και του Αντέρωτα, στο Γυμνάσιο προτομή του Ηρακλή, στην Παλαίστρα άγαλμα του Δία και ανάγλυφο του Έρωτα και του Αντέρωτα. Εξάλλου στο δρόμο από το Μαλφώ προς τα Λουτρά βρισκόταν το Ιερό της Άρτεμης Φιλομοιρακος, ενώ στο δρόμο προς τον Ελλανοδικαιώνα ήταν το Κενοτάφιο του Αχιλλέα.>>
<< Εκτός της αγοράς που έχει ερευνηθεί σε μεγάλο μέρος συστηματικά ,η υπόλοιπη έκταση της πόλης παραμένει ελάχιστα γνωστή . Εξαίρεση αποτελεί η ζώνη 2000 επι 40 έως 80 κατά μήκος του αγωγού άρδευσης του κάμπου. Από την ανασκαφική έρευνα στη ζώνη αυτή αποκαλύφθηκαν και πολλές κατοικίες νότια και ανατολικά της Αγοράς, μερικές Κλασσικών και Ελληνιστικών χρόνων σε μικρή απόσταση η μια από την άλλη, εντεταγμένες σε οικοδομικά τετράγωνα που ορίζονται από πλακόστρωτους δρόμους. Τα μέχρι σήμερα ανασκαφικά δεδομένα μαρτυρούν ότι οι κατοικίες ήταν τετράγωνες η ορθογώνιες με εσωτερικό αίθριο του οποίου το δάπεδο κάλυπταν πλάκες λίθινες η κεραμικές με ψηφιδωτά. Στο κέντρο του αίθριου υπήρχε πηγάδι. Οι κατοικίες περιλαμβάνουν πολλά δωμάτια και αποθήκες τα δωμάτια είχαν πλακόστρωση και στο κάτω μέρος των τοίχων ορθομαρμάρωση .Κάτω από τις περισσότερες κατοικίες περνά αποχετευτικός αγωγός που συνδέεται με το κεντρικό αποχετευτικό δίκτυο της πόλης.
5.ΑΚΡΟΠΟΛΗ
Σε όλο τον τόμο υπάρχει μια μόνο , η πιο κάτω αναφορά για την Ακρόπολη
<< Τέλος στην Ακρόπολη ,όπου ο περιηγητής Stanhope (1825) είχε δει ερείπια αρχαίων μνημείων, αποκαλύφθηκαν πρόσφατα απο άροση τα ερείπια μεγάλης οικοδομής. Μεταξύ των κινητών ευρημάτων αξΙα ιδιαίτερης μνείας είναι μαρμάρινη κεραμίδα (καλυπτήριας) μεγάλων διαστάσεων που βρέθηκε από αγρότη. Η οικοδομή αυτή είναι δυνατό να είναι ο Ναός της Αθηνάς που όπως πληροφορεί ο Παυσανίας είχε ιδρυθεί στην Ακρόπολη και στέγαζε το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Θεάς Αθηνάς, έργο του Φειδία.>> !!!
Παρόλα αυτά όπως θα δούμε στη συνέχεια καμία συστηματική ανασκαφή δεν έγινε τα τελευταία 50 χρόνια, εκτός του θεάτρου, στα σημαντικότερα μνημεία σύμφωνα με τα ως άνω , τα Γυμναστήρια, τα Ιερά και την Ακρόπολη από το 1967 μέχρι σήμερα.
Giannis Seferlis

Σχόλια στό : “ΤΡΑΓΙΚΗ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΣΚΑΦΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΗΛΙΔΑ

  1. Επειδή είμαι ένας από τους συντηρητές που παρέδωσαν το έργο πριν από τους ολυμπιακούς αγώνες στην διάθεση σας να μιλησουμε.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.

Με Μια Ματιά