Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Γράφει ο Μάνος Κιλημάντζος

 

ΣΠΑΡΤΗ

Η σημαντικώτερη πόλις κράτος της αρχαϊκής (και όχι μονον) Ελλάδας ανεδείχθη η Σπάρτη.

Ήκμασε στους αρχαϊκούς χρόνους [800 π.χ.] έως και μετά το τέλος των Μηδικών πολέμων όπου ενεπλάκη στον Πελοποννησιακό πόλεμο τον οποίον μπορεί να κέρδισε, πλην όμως αποδυναμώθηκε και πολύ λίγο χρονικό διάστημα χάρηκε την ηγεμονία της.

(Βλέπουμε και εδω το φαινόμενο που παρουσιάστηκε στους Μυκηναίους μετά τον Τρωϊκό πόλεμο. Ο νικητής τελικά πέφτει θύμα της κόπωσης  απο την ίδια την νίκη του).

Άσημη και σε καθόλου καλή, στρατηγικά, τοποθεσία κυριαρχεί χάρη στην σκληρότατη νομοθεσία της [Λυκούργος]. Η κυριαρχία της ισχύει όσο το πολίτευμα του Λυκούργου γίνεται απόλυτα σεβαστό. Όταν αρχίζουν οι ΄΄μεταρρυθμίσεις΄΄ τον 2ο π.χ. αιώνα η Σπάρτη παρακμάζει και πέφτει στην αφάνεια χωρίς πλέον να παίξει κανέναν ρόλο στα Ελληνικά πράγματα.

Διατηρεί 2 βασιλείς.

Τον 8ο π.χ. αιώνα ανταγωνίζεται την γειτονική Μεσσηνία [Αχαιοί].

Αρχικά χάνει σε στρατιωτικό επίπεδο και γενικά έχει σοβαρά προβλήματα. Στο τέλος όμως κυριαρχεί , καταλαμβάνει την Μεσσηνία και οι Μεσσήνιοι γίνονται είλωτες.

Κυρίαρχη μορφή στην πρόοδο και την επικράτηση της Σπάρτης υπήρξε ο Λυκούργος.

Ήτο αδελφός του ενός βασιλέως , το Σώσιδος [Βίοι παράλληλοι , Πλουτάρχου].

Με τον θάνατο του βασιλέως αναλαμβάνει την κηδεμονία του αγέννητου ακόμη ανεψιού του. Όμως η χήρα του βασιλέως του προτείνει μόλις γεννηθεί το παιδί να το σκοτώσει και αφού ανακηρυχθεί αυτός βασιλεύς να την παντρευτεί. Ο Λυκούργος προσποιείται πως συμφωνεί αλλά μόλις γεννιέται το παιδί προφταίνει να το πάρει από την μητέρα του και να προλάβει να το παρουσιάσει στον λαό.

Ο λαός χάρηκε και ο Λυκούργος ονόμασε το παιδί Χαρίλαο [Χαρά του λαού]. Η αθέτηση όμως της συμφωνίας προκάλεσε την οργή της μητέρας και βασιλομήτορος , η οποία άρχισε να διαβάλει τον Λυκούργο. Αυτός για να αποφύγει την σύγκρουση , φεύγει από την Σπάρτη. Πάει στην Κρήτη [κοιτίδα των Δωριέων όπως φαίνεται ακόμη μία φορά] και μελετά το [πολύ αυστηρό] πολίτευμά της. Μετά ταξιδεύει στις  Ιωνικές πόλεις και μελετά το δικό τους [εξαιρετικά χαλαρό] πολίτευμα.

Γυρνάει μετά από πολλά χρόνια στην Σπάρτη όπου επικρατεί χάος. Ευρισκόμενοι σε αδιέξοδο οι Σπαρτιάτες του ζητούν να νομοθετήσει νέο πολίτευμα.

Οι ολιγαρχικοί που έχουν την εξουσία αντιδρούν και ο Λυκούργος κάνει κίνημα [εκεί έχασε και το ένα μάτι του] και τελικά καταλαμβάνει την εξουσία. Εκείνη την εποχή η Σπάρτη  ηττάται  στον 1ο Μεσσηνιακό πόλεμο[742-724 π.χ.]  [αρχηγός Σπαρτιατών ο Θεόπομπος , αρχηγός των Μεσσηνίων ο περίφημος Αριστόδημος]. Τελικώς η Σπάρτη επικρατεί αργότερα όπως έχουμε ήδη σημειώσει.

Έγινε και δεύτερος Μεσσηνιακός πόλεμος [645-628 π.χ.] με επανάσταση των Μεσσηνίων υπο τον (επίσης περίφημο) Αριστομένη. Οι  Σπαρτιάτες μετα από Δελφικό χρησμό ζητούν στρατηγό από τους Αθηναίους. Αυτοί για να τους κοροιδέψουν (Ίωνες γαρ) στέλνουν έναν κουτσό ποιητή τον Τυρταίο, ο οποίος όμως με τα ποιήματά του εμψυχώνει τόσο τους Σπαρτιάτες που νικούν και αυτόν τον πόλεμο στο φρούριο της Είρας (αρχαία Μεσσήνη, οι αρχαιολογικές ανασκαφές της οποίας είναι άξιες επισκέψεως)..

Ο Λυκούργος φτιάχνει το πολίτευμα με το οποίο έδωσε άνθηση στην πόλη.

Κάνει αναδασμό της γης και ξαναμοιράζει σε ίσια αγροτεμάχια την γη στους πολίτες κατόπιν κλήρου. Τα αγαθά κατατίθενται στο κράτος και ο δικαιούχος κρατά μικρό μέρος τους μόνο.

Η διοίκηση ασκείτο από:

* Τους 5 εφόρους [εξελέγοντο από την Απέλα]. Ηταν  η εκτελεστική εξουσία. Συγκαλούσαν την σύνοδο της Γερουσίας . Ασκούσαν την εξωτερική πολιτική . Φρόντιζαν για την αγωγή των νέων και τιμωρούσαν τους βασιλείς και τους άρχοντες.

* Την Γερουσία [30 μέλη. 28 ισόβια και 2 βασιλείς]. Δίκαζε υποθέσεις φόνων καθώς και τους βασιλείς. Προετοίμαζε τα θέματα προς συζήτηση στην Απέλα.

* Την Απέλα [εκκλησία του Δήμου] που έπαιρνε αποφάσεις με δια βοής ψηφοφορία. Συμμετείχαν οι πολίτες άνω των 30 ετών. Εξέλεγε τους 5 εφόρους , την Γερουσία και τους παιδονόμους.

Το κεντρικό σώμα των πολιτών είναι οι Όμοιοι προερχόμενοι από πατέρα και μητέρα Σπαρτιάτες.

Οι Όμοιοι ζούσαν πολύ σκληρή ζωή. Δεν είχαν καθόλου περιουσία. Τα είχαν όλα ίδια [εξ ου και ο χαρακτηρισμός όμοιοι] και δεν ξεχώριζε κανείς. Απαγορευόταν να παραμένουν στο εξωτερικό για μεγάλα χρονικά διαστήματα από τον φόβο της διαφθοράς τους από άλλα πολιτεύματα. Άλλωστε ούτε οι ξένοι επετρέπετο να παραμείνουν για πολύ στην Σπάρτη για να μην μαθαίνουν πολλά για τον τρόπο ζωής των Σπαρτιατών και έτσι να διατηρείται ένα μυστήριο και ένας μύθος γύρω από την Σπάρτη , που προξενούσε φόβο στους υπολοίπους.

Οι Όμοιοι έτρωγαν σε κοινά συσσίτια υποχρεωτικά (Μέλας ζωμός). Ήταν σύνηθες οι μεγαλύτεροι να υποβάλλουν τους νεώτερους σε σκληρές δοκιμασίες στα πλαίσια της εκπαιδεύσεώς τους.

Τα δικαιώματα των βασιλέων συνίσταντο μόνο στο γεγονός ότι είχαν δικαίωμα να ζητήσουν και δεύτερο πιάτο στο συσσίτιο , να συμμετέχουν στην γερουσία [28 γέροντες και 2 βασιλείς] , να είναι ένας εξ αυτών αρχιστράτηγος στην μάχη και τέλος να μπαίνει πρώτος στην παράταξη [μεγαλύτερος κίνδυνος , αλλά αυτό εθεωρείτο προνόμοιο και δικαίωμα!]. Μόνο οι Σπαρτιάτες Ολυμπιονίκες είχαν το δικαίωμα να παραταχθούν πιο εμπρός από τον βασιλέα , ώστε να έχουν αυτοί την τιμή να κινδυνεύσουν περισσότερο στην μάχη !

Στο θέμα της ευγονικής τα νεογέννητα παιδιά  παρουσιάζοντο στους αποθέτες για να ελεγχθούν αν είναι άρτια και υγιή.

Τα ασθενικά  βρέφη δεν τα πέταγαν στον Καιάδα  όπως λανθασμένα νομίζεται .

Ο Καιάδας (χαράδρα στον Ταϋγετο) ήταν τόπος εκτέλεσης των εχθρών και των εγκληματιών.

Τα ασθενικά παιδιά τα ανέτρεφαν κανονικά αλλά δεν γίνονταν Όμοιοι.

Γίνονταν “υπομείονες , είχαν δηλαδή το δικαίωμα της περιουσίας  αλλά δεν συμμετείχαν στον πόλεμο , ούτε στην διοίκηση της πόλεως.

Τα βρέφη που είχαν σημαντικά φυσιολογικά προβλήματα , πάλι δεν τα πέταγαν στον Καιάδα, αλλά παρέμεναν στους αποθέτες όπου συνήθως πέθαιναν από τα εκ γενετής ελαττώματα τους.

Στην Απέλα [την εκκλησία του Δήμου] ψήφιζαν και οι γυναίκες [Όμοιοι].

Μετά το 7ο έτος της ηλικίας του το παιδί έφευγε από την οικογένεια και πήγαινε στο στρατόπεδο όπου εντάσσοταν σε ενωμοτίες για εκπαίδευση μέχρι το 18ο έτος , οπότε και ορκιζόταν ως οπλίτης. Η εκπαίδευσή τους σκοπό είχε την σωματική ευρωστία , την πειθαρχία και το υψηλό φρόνημα.

Χαρακτηριστικό της νοοτροπίας των Σπαρτιατών είναι πως με το πρώτο χιόνι , κατ’ έθιμον , όλοι [γυναίκες και άνδρες] βούταγαν στον ποταμό Ευρώτα.

Γενικά  όλα οδηγούσαν στην δημιουργία του τέλειου πολεμιστή.

Ο παιδαγωγός του οποίου ο μαθητής υπέπιπτε σε παράπτωμα ετιμωρείτο και ο ίδιος.

Η ομοφυλοφιλία ετιμωρείτο αυστηρότατα [συνήθως με θάνατο].

Σημαντικός θεσμός για τους εκπαιδευόμενους νέους Σπαρτιάτες για την ένταξή τους στην τάξη των Ομοίων ήταν και η Κρυπτία.

Κάθε χρόνο οι Όμοιοι “κήρυτταν τον πόλεμο” στους είλωτες. Πραγματικές μάχες κρατούσαν και τους δύο αντιπάλους σε φόρμα. Κατά την διάρκεια αυτών των συγκρούσεων  οι νεαροί Σπαρτιάτες έπρεπε να πάνε κρυφά στις τάξεις των ειλώτων [οι οποίοι ήταν εξ ίσου σκληροί και ανελέητοι πολεμιστές και τους περίμεναν] να σκοτώσουν έναν είλωτα και να καταφέρουν να γυρίσουν πίσω ζωντανοί.

Μπορούμε να πούμε λοιπόν ότι η Κρυπτία ήταν η εκπαίδευση των πρώτων καταδρομέων στην Ιστορία.

Οι νέοι υποβάλλοντο επίσης σε ασκήσεις αφοβίας.

Μοιχεία δεν ανεγνωρίζετο ως παράπτωμα εφ’ όσον η γυναίκα πήγαινε επίσης με Όμοιο , ώστε ο γονιός να μην είναι ποτέ σίγουρος αν το παιδί είναι δικό του , ώστε να αγαπά όλα τα παιδιά  σαν δικά του.

Η γυναίκα είχε όλα τα δικαιώματα και συμμετείχε ισότιμα και στα γυμνάσια.

Σκοπός της να δώσει στην καλούς στρατιώτες.

Παράγγελμα στο παιδί της το γνωστό : ‘Ταν , η επί τας’ .

Οι Σπαρτιάτες δεν ελάμβαναν μέρος σε εκστρατεία στην οποία δεν είχαν την αρχηγία [αυτό θα δημιουργήσει πολλές παρεξηγήσεις με αποκορύφωμα την μη συμμετοχή των Σπαρτιατών στην εκστρατεία του Μ.Αλεξάνδρου ,ακριβώς λόγω αυτού του  περιορισμού]. Επίσης οι Σπαρτιάτες δεν επιτρεπόταν να εκστρατεύουν πολύ μακριά και για πολύ καιρό και με πολλούς στρατιώτες, λόγω του δημογραφικού προβλήματος που αντιμετώπιζε πάντα η Σπάρτη ,αλλά και από τον φόβο ξεσηκωμού των ειλώτων.

Άλλη τάξη στην Σπάρτη ήταν οι είλωτες. Ήταν συνήθως Αχαιοί Μεσσήνιοι [οικέτες]. Κατοικούσαν σε δικά τους χωριά και ήταν αγρότες κυρίως. Είχαν δικαίωμα να έχουν όπλα [συμμετείχαν στον στρατό ως βοηθοί και ως ‘ψιλοί’] αλλά δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα. Δεν μπορούσε κανείς να τους πουλήσει ως δούλους [ ούτε όμως να τους ελευθερώσει εκτός αν έκαναν κάποιο ανδραγάθημα].

Οι Σπαρτιάτες τους εφέροντο υποτιμητικά.

Μία ενδιάμεση τάξη ήταν και οι περίοικοι [ κάτοικοι δορυφορικών χωριών , είχαν όπλα αλλά εστερούντο πολιτικών δικαιωμάτων]. Ήταν συνήθως βιοτέχναι και επαγγελματίες. Συμμετείχαν στον πόλεμο ως οπλίται.

Ο Λυκούργος απηγόρευσε το χτίσιμο τειχών στην Σπάρτη [ισχυριζομενος οτι τείχη είναι τα στήθη των Σπαρτιατών].

Το πολίτευμα του Λυκούργου απεδείχθη επιτυχές ως προς τα αποτελέσματα.

Διήρκεσε από το 750 μέχρι το 220 π.χ. με πάνω από 400 χρόνια μεγάλης ακμής.

‘Εδωσε εσωτερική ηρεμία , σταθερότητα , ισονομία και δημιούργησε στρατό ανίκητο.

Αφού θέσπισε το πολίτευμα , ο Λυκούργος ώρκισε τους Σπαρτιάτες να μην αλλάξουν τους νόμους μέχρι να ξαναγυρίσει αυτός. Μετά έφυγε από την Σπάρτη και δεν ξαναγύρισε ποτέ ώστε να μην υπάρξει δυνατότητα αλλαγής του πολιτεύματος.

 

Για το ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΒΗΜΑ

Μάνος Κιλημάντζος

 

(Συνεχίζεται)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.

Με Μια Ματιά