Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Γράφει ο Μάνος Κιλημάντζος

ΒΕΝΕΤΟΤΟΥΡΚΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ (2ο Μέρος)

 

Η ενδιάμεση περίοδος(1573-1640)

Παρά τις νίκες της, η Οθωμανική αυτοκρατορία έχει αρχίσει και εμφανίζει σημεία παρακμής, λόγω του ότι έχει σταματήσει να επεκτείνεται.

Μετά τον 4ο Βενετο τουρκικό πόλεμο επικρατεί μεγάλη περίοδος ειρήνης στον Ελλαδικό χώρο η οποία διακόπτεται απο συνεχείς μεν πλην ανεπιτυχείς επαναστάσεις.

Μερικές απο αυτές τις επαναστάσεις :

*Του Διονυσίου του ιερομονάχου Τυρνόβου Βουλγαρίας. (1601). Είναι χριστιανική επανάσταση και όχι μόνον Ελληνική. Αποτυγχάνει και πεθαίνει αυτοεξόριστος στην Βιέννη.

*Του Διονυσίου του φιλοσόφου (σκυλόσοφος ονομάσθηκε μετά τον θάνατό του απο τους Ελληνες αντιπάλους του) επισκόπου Λαρίσσης και Τρίκκης (1601). Η επανάστασις αποτυγχάνει , ο Διονύσιος καταφεύγει στην δύση (όπου είχε διδάξει στο παρελθόν) αλλά το μόνο που παίρνει είναι υποσχέσεις. Επανέρχεται στην Ελλάδα και ξεκινά επανάσταση στην Ήπειρο. Οι Ισπανοί δεν τηρούν τις υποσχέσεις που είχαν δώσει, η επανάστασις αποτυγχάνει με βαρύ φόρο αίματος. Ο Διονύσιος συλλαμβάνεται, γδέρνεται ζωντανός και το κεφάλι του το στέλνουν οι Οθωμανοί στην Κωνσταντινούπολη για να το φάνε τα άλογα του Σουλτάνου.

*Το κίνημα των Μανιατών την ίδια περίοδο. Επικεφαλής ένας δούκας απο την Γένοβα που υποκινεί τους Μανιάτες (οι οποίοι όμως είναι χωρισμένοι στην φατρία των Στεφανοπουλαίων και σε αυτήν των Γιατραίων). Τελικά καταπνίγεται και αυτή η επανάστασις.

Αυτήν την περίοδο ξεκινά και η αναγεννητκή διαδικασία για τους Οθωμανοκρατούμενους Ελληνες. Δημιουργείται η Μεγάλη του Γένους Σχολή,  φτιάχνεται το 1ο τυπογραφείο, οι εμπορικοί σταθμοί που χάνουν οι Βενετοί έρχονται κατα κανόνα σε Ελληνικά χέρια και γενικά παρατηρείται μία τάσις ανόδου του επιπέδου ζωής των Ελλήνων.

 

Αντιμεταρύθμισις και 30ετής πόλεμος (1618-1648)

Στην Ευρώπη , τα τέλη του 16ου αιώνα τα κράτη σπαράσσονται (άρα δεν υπάρχει δυνατότητα ενωμένων δυνάμεων).

Γίνεται ο 30ετής πόλεμος και η αντιμεταρρύθμισις, συντρίβεται η Ισπανική   αρμάδα (1588) απο την Αγγλία, δίνοντας στους Άγγλους θέση πρωταγωνιστού των εξελίξεων.

Η Ισπανία έχιε πολλά προβλήματα πλέον, άρα ενω η προηγούμενη περίοδος έδειχνε οτι η Ευρώπη τείνει να ενωθεί υπο την ηγεμονία της Ισπανίας, αυτό δεν είναι πλέον δυνατόν. Ταυτόχρονα συμβαίνει και η αντιμεταρύθμισις. Οι Διαμαρτυρόμενοι του Λούθηρου αυξάνονται συνεχώς . Είναι αντίθετοι με την Ρώμη και την Παπική εξουσία. Ετσι η Ευρώπη έχει ένα ακόμη σημείο εσωτερικής τριβής . Τον χωρισμό της σε Καθολικούς και Προτεστάντες.

Η Καθολική εκκλησία συμμαχεί με την Ισπανία η οποία πλέον γίνεται ο προστάτης των Καθολικών της Ευρώπης.

Αντιμεταρύθμισις ονομάστηκε η προσπάθεια του καθολικισμού να αντεπιτεθεί. Πνευματκός εκφραστής αυτής της αντεπίθεσης είναι ο Καλβίνος (πρώην προτεστάντης) στην Ελβετία.

Οι εντάσεις μεταξύ των 2 παρατάξεων (17ος αιών) είναι τρομερές. Επειδή μάλιστα τα 2 δόγματα έχουν οπαδούς μέσα στα κράτη , δημιουργούνται εσωτερικές διενέξεις.

Στην Γαλλία το 1574 γίνεται και η ΝΥΚΤΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΥ.

Εκείνη τη εποχή οι καθολικοί κηρύσσουν ειρήνη και οι προτεστάντες χαλαρώνουν την επαγρύπνισή τους. Ετσι σε συνδυασμένη αιφνιδιαστική επίθεση σε όλες τις πολεις της Γαλλίας οι καθολικοί κατασφάζουν όλους τους προτεστάντες που συναντούν .

Ταυτόχρονα η Ισπανία επιβάλει διωγμό κατα των προτεσταντών. Στην Ολλανδία που είναι κτίσις της Ισπανίας , οι προτεστάντες επανασατούν . Η Ολλανδία όντας πλέον μεγάλη εμπορική δύναμις , κηρύσσει εκτός της θρησκευτικής ανεξαρτησίας και εθνική ανεξαρτησία.

Στον πόλεμο που ακολουθεί (30ετής πόλεμος), η Ισπανία χάνει. Η Πορτογαλία ανεξαρτητοποιείται και αυτή απο την Ισπανία. Απο την κυριαρχία και ηγεμονία της Ισπανίας ανεξαρτητοποιούνται και η Γερμανία , και η Ολλανδία ( Κάτω Χώρες , Δημοκρατία της Οράγης με έδρα το Αμστερνταμ).

Η χαμένη Ισπανία περιορίζεται στα σύνορά της και στις αποικίες της στον Νέο Κόσμο.

Ως αποτέλεσμα αυτού του πολέμου, η Ισπανία αδνατεί πλέον να επιχειρίσει εναντίον των Οθωμανών . Το ίδιο και τα υπόλοιπα ευρωπαικά κράτη.

Οι Ελληνικές παροικίες στην Ευρώπη πάντως ακμάζουν , πλουτίζουν και αποκτούν δύναμη, αφού δεν συμμετέχουν στις συγκρούσεις των Ευρωπαίων αλλά επωφελούνται απο αυτές και τα αποτελέσματά τους.

 

5ος Βενετοτουρκικός πόλεμος (1645-1668)

Η Βενετία απο τον 4ο πόλεμο έχει κρατήσει μόνο την Κρήτη και τα Επτάνησα. Μάλιστα ακολουθεί πολιτική κατευνασμού των Οθωμανών αποφεύγοντας πάση θυσία να τους προκαλέσει.

Αντίθετα οι Ισπανοί είναι οι κύριοι εκφραστές του αντιοθωμανικού πνεύματος, στην θεωρία όμως.

Έχει τότε κυκλοφορήσει η φήμη οτι οι οθωμανοί πρόκειται να επιτεθούν στις Ισπανικές κτίσεις. Τις φήμες αυτέ τις διασπείριε ο Σουλτάνος Ιμπραήμ.

Ο Ιμπαρήμ είναι γιός του Μουράτ, πολύ σημαντικού Σουλτάνου , ο οποίος είχε καταπνίξει την επανάσταση των γενιτσάρων που είχαν σφάξει τον πατέρα του.

Ο απώτερος σκοπός πάντως του Ιμπραήμ δεν είναι η Ισπανία , αλλά η Βενετοκρατούμενη Κρήτη, η οποία ενοχλεί , όντας στην καρδιά της αυτοκρατορίας.

Παρα τα φαινόμενα , οι Βενετοί δεν εξοπλίζουν την Κρήτη μη θέλοντας να προκαλέσουν τους Οθωμανούς.

Τον Αύγουστο του 1645 οι Οθωμανοί αποβιβάζονται αιφνιδιαστικά στα Χανιά τα οποία και καταλαμβάνουν.

Οι Βενετοί αφυπνίζονται και προσπαθούν να ενώσουν τους Ευρωπαίους (μάλιστα πρωτοστατούν στο τέλος του 30ετούς πολέμου ακριβώς για να επιτύχουν την ένωση).

Προσπαθούν επίσης να ξεσηκώσουν για άλλη μία φορά τους Ελληνες οι οποίοι όμως αρχικά είναι πολύ διστακτικοί λόγω της κακής εμπειρίας που έχουν απο την εμπλοκή τους στο παρελθόν ως σύμμαχοι των Βενετών.

Μέσα σε 2 χρόνια οι Οθωμανοί έχουν καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της Κρήτης.

Οι Βενετοί περιορίζονται στον Χάνδακα (σημερινό Ηράκλειο) και επικεντρώνουν εκεί την άμυνά τους. Τελικά οι Ελληνες Κρήτες, παρά τις κακές σχέσεις με τους Βενετούς συμπαρατάσσονται μαζί τους εναντίον των Οθωμανών.

Οι Οθωμανοί για να προσελκύσουν αυτοί τους Ελληνες, φέρονται καλά στις κατακτημένες περιοχές. Επιτρέπουν την ορθόδοξη πίστη και επιτρέπουν στο πατριαρχείο να διορίζει ορθοδόξους επισκόπους. Έτσι παρά την γενική τάση των Ελλήνων να συμπαραταχθούν με τους Βενετούς, υπάρχουν και Ελληνες που συμπαρατάσσονται με τους Οθωμανούς.

Διοικητής των Βενετών του Χάνδακα είναι ο Φραγκίσκος Μοροζίνι. Η συμπεριφορά του είναι εξαιρετικά ανθελληνική. Μάλιστα ο αδελφός του κάνει ληστρικές επιδρομές στα νησιά του Αιγαίου και κατασφάζει όσους Ελληνες δεν βοηθούν τους Βενετούς.

Γενικά επικρατούσε η εντύπωσις οτι στην Κρήτη κρίνεται το μέλλον του Χριστιανισμού έναντι του Μουσουλμανισμού.

Η Βενετία προ των τεραστίων εξόδων που απαιτεί η πολεμική προσπάθεια, ανοίγει  το Libro d’ Oro (Χρυσή Βίβλος , καταγραφή των τίτλων ευγενίας) και πουλά τίτλους ευγενίας σε όποιον διατίθεται να πληρώσει γι αυτούς.

Με τα χρήματα που συγκεντρώνει στρατολογεί μισθοφόρους απο όλη την Ευρώπη.

Η πολιορκία του Χάνδακα απο τους Οθωμανούς κρατά 20 χρόνια !!

Οι Βενετοί με στόλο προσπαθούν να κόψουν τον ανεφοδιασμό των πολιορκητών απο την Κωνσταντινούπολη, άρα ο πόλεμος επεκτείνεται μεχρι και τα Δαρδανέλια.

Οι Οθωμανοί κτίζουν εξωτερικό τείχος γύρω απο τον Χάνδακα.

Οι Βενετοί προσπαθούν να αποσπάσουν δυνάμεις απο τους πολιορκητές δημιουργώντας άλλες εστίες, αλλά οι Οθωμανοί δεν πέφτουν στην παγίδα.

Παρ’όλα αυτά ο Χάνδακας αντέχει, αφού είναι ανοιχτό το λιμάνι του και εφοδιάζεται κανονικά, δεχόμενος και ενισχύσεις.

Η μακρά πολιορκία δημιουργεί ελπίδες επιτυχίας στους υπόδουλους Ελληνες  Κρήτες, οι οποίοι συνεχώς επαναστατούν δημιουργώντας μεγάλες απώλειες στους Οθωμανούς, πληρώνοντας όμως βαρύτατο τίμημα σε αίμα (στο τέλος του πολέμου ο πληθυσμός των Κρητών απο 300.000 έχει πέσει στις 120.000….).

Βασικά οι Ελληνες πληρώνουν το τίμημα του πολέμου και απο τους δύο αντιμαχομένους , εφ’ όσον άλλοι είχαν συμμαχήσει με τους Βενετούς και άλλοι με τους Οθωμανους…

Ο Χάνδακας τελικώς παραδίδεται με συνθήκη το 1669. Οι Οθωμανοί αυτήν την φορά σέβονται την συνθήκη και επιτρέπουν στους Βενετούς να αποχωρήσουν παίρνοντας μαζί και τις περιουσίες τους. Μαζί τους μεταναστεύουν και πάρα πολλοί Έλληνες.

Μετά την πτώση του Χάνδακα, οι Οθωμανοί κάνουν άλλα 5 χρόνια να καταλάβουν τα υπόλοιπα εδάφη απο τους επαναστατημένους Έλληνες. Οι Οθωμανοί βέβαια προβαίνουν σε τρομερά αντίποινα κατα των Ελλήνων, οι οποίοι μάλιστα χάνουν και τα όποια προνόμοια τους είχαν παραχωρήσει οι Οθωμανοί ως δέλεαρ για να συμμετέχουν στον πόλεμο κατα των Βενετών. Το μόνο προνόμοιο που παραμένει στους Έλληνες είναι η ανεξάρτητη ορθόδοξη εκκλησία.

Με την επικράτηση των Οθωμανών η Κρήτη επιστρέφει άμεσα (!) στον Μεσαίωνα και τον σκοταδισμό. Τραγική κατάληξις μετά απο μία περίοδο πολύ υψηλού πολιτισμού (Ερωτόκριτος , ο θρήνος της Κάντιας κλπ).

Το χαρακτηριστικό του πολέμου είναι οτι ενω οι Ευρωπαίοι πολεμούν τους Οθωμανούς , σε πολιτικό επίπεδο ο καθένας μόνος του προσπαθεί να ελθει σε συνεννόηση μαζί τους ώστε να εξασφαλίσει όσα περισσότερα προνόμοια μπορεί για λογαριασμό του.

Η Βενετία έχει χάσει πλέον την όποια σημασία και δύναμη έχει σαν Ευρωπαική δύναμις. Είναι καταχρεωμένη σε όλα τα Ευρωπαικά κράτη και τους τραπεζίτες. Χάνει εδάφη και αξιοπιστία και τελεί υπο φοβερή παρακμή !

Αλλά και η Οθωμανική αυτοκρατορία βγαίνει απο τον πόλεμο εξαιρετικά αδυνατισμένη, παρά την τελική νίκη της. Εχει χάσει ζωτικές δυνάμεις και αυτό γίνεται αντιληπτό απο τους Ευρωπαίους οι οποίοι πλέον προσπαθούν να επωφεληθούν απο τις αδυναμίες της.

Την κατάπτωση σηματοδοτεί και ο χαρακτηρισμός της Οθωμανικής αυτοκρατορίας  ως «Μεγάλου Ασθενούς». Χαρακτηρισμός που πλέον θα την ακολουθεί καθ’ όλην την διάρκεια της μετέπειτα διαδρομής της.

Παρά την τρομερή προσπάθειά τους πάντως οι χριστιανοί αποτυγχάνουν για ακόμη μία φορά…

Το 1672 γίνεται και η τελευταία κατάκτησις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με την κατάκηση της Ουγγαρίας , φτάνοντας έτσι στο μέγιστο της έκτασής της και εμφανιζόμενη ως το μεγαλύτερο και ισχυρότερο κράτος επι της Γης.

Οι Ούγγροι έχουν επαναστατήσει κατα των Αψβούργων και παρα την προηγούμενη εχθρότητά τους καλούν τους Οθωμανούς να τους βοηθήσουν. Αυτοί ανταποκρίνοται και καταλαμβάνουν την Ουγγαρία.

Τα φαινόμενα όμως δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και η επιτυχία των Οθωμανών είναι εντελώς πρόσκαιρη. Τα επόμενα 30 χρόνια ο πόλεμος Οθωμανών εναντίον Αψβούργων και Πολωνών θα οδηγήσουν το 1699 στην συνθήκη του Κάρλοβιτς (προάστιο του Βελιγραδίου), όπου είναι η πρώτη φορά που η Οθωμανική αυτοκρατορία υπογράφει συνθήκη που δεν είναι ευνοική γι αυτήν, παραχωρώντας για πρώτη φορά εδάφη και στην ουσία σηματοδοτεί την απαρχή της πτώσεώς της.

Στο παρασκήνιο μάλιστα συμβαίνουν γεγονότα που αποδυναμώνουν ακόμη περισσότερο την θέση της στην διεθνή σκακιέρα. Σημαντικώτερο αυτών η αναγνώρισις της Ρωσίας ως παρατηρητού της συνθήκης. Έτσι η Ρωσία πλέον αναγνωρίζεται ως μεγάλη δύναμις !

 

Η Ρωσία

Επι Βυζαντίου ήσαν οι Ρως (Σλαβική φυλή) οι οποίοι θεωρούνται οτι αρχικά προέρχονται απο την Σκανδιναυία. Εκχριστιανίστηκαν επι Βασιλείου Β’ Βουλγαροκτόνου (11ος αιώνας).

Γενικώς είναι εμενώς ουδέτεροι έναντι του Βυζαντίου.

Είναι απολίτιστοι , αλλά έχουν δεχτεί επιρροές απο το Βυζάντιο.

Με την δημιουργία του κράτους των Χαζάρων (Μογγόλοι εβραικού θρησκεύματος) οι Ρως αποκλείονται στον βορρά με πρώτη τους πρωτεύουσα το Κίεβο.

Είναι όμως υποτελείς στους Χάζαρους – Τάταρους που βρίσκονται στον νότο.

Η άλωσις της Κωνσταντινουπόλεως τους συγκλονίζει αφού θεωρούν το Βυζάντιο πηγή κάθε πολιτισμού. Είναι όμως αδύνατοι και επομένως ανίκανοι να βοηθήσουν.

Επι κεφαλής τους έχουν το «τσάρο» (καίσαρα), αλλά αποκομένοι όπως είναι απο την δύση, την ουσιαστική εξουσία έχουν οι βογιάροι (αριστοκράτες) που λειτουργούν  με τα φεουδαρχικά πρότυπα.  Η Ρωσία επομένως είναι ένα μεγάλο, πλην εξαιρετικά καθυστερημένο κράτος που λειτουργεί με μεσαιωνική μορφή.

Εκκλησιαστικά έχουν δικό τους Πατριαρχείο το οποίο τυπικά υπάγεται στο πατριαρχειο της Κωνσταντινουπόλεως.

Την κατάσταση αυτή ανατρέπει ο τσάρος Πέτρος (ονομάστηκε Μέγας και δικαίως!) επαναστατώντας κατα των Βογιάρων οι οποίοι αρχικά τον θεωρούν υποχείριό τους, αλλά τελικά αυτός καταφέρνει και τους υποτάσσει (βεβαια στο μέλλον οι βογιάροι θα φέρνουν συνεχώς προσκόμματα στην πορεία εκσυγχρονισμού της Ρωσίας).

Ο Πέτρος οραματίστηκε την σύνδεση με την Δύση, τον πολιτισμό και την τεχνολογία. Προβαίνει λοιπόν στην οργάνωση του κράτους κατά τα δυτικά πρότυπα, όμως η διαδικασία αυτή δεν γίνεται ούτε ομαλά, ούτε και σωστά. Ετσι η Ρωσία παραμένει πάντα στο μεταίχμιο μεταξύ της μεσαιωνικής βαρβαρότητος και του εκσυγχρονισμού.

Η πρωτεύουσα μεταφέρεται απο την Μόσχα στην Αγία Πετρούπολη (δυτικότερα).

Φτιάχνεται επαγγελματικός στρατός, γίνεται επιτυχής πόλεμος με τους Σουηδούς  και βρίσκει έξοδο στην Βαλτική θάλασσα. Σκοπεύει ο Πέτρος να καταλάβει και την Ουκρανία ώστε να έχει έξοδο και στην Μαύρη θάλασσα.

Ο Πέτρος γενικά «δυτικοποιεί» την Ρωσία απότομα και βιαίως χωρίς να ακολουθήσει την πολιτική εξομάλυνσης της κοινωνικής αδρανείας. Δημιουργείται λοιπόν μία επίπλαστη δυτικοφανής φυσιογνωμία της Ρωσίας η οποία όμως στο υπόβαθρο εξακολουθεί να είναι εν πολλοίς βαρβαρική (χαρακτηριστικό το οποίο διατηρεί μεχρι και σήμερα). Ευνοείται και η καλλιτεχνική δημιουργία στα δυτικά πρότυπα.

Η πολιτική του Μ. Πέτρου βγάζει μεν την Ρωσία απο το Μεσαιωνικό τέλμα, η βιαία εφαρμογή της όμως δημιουργεί (και διατηρεί μεχρι τις ημέρες μας) σύμπλεγμα κατωτερότητος των Ρώσων έναντι των Δυτικών.

Η ουσία πάντως της πολιτικής του Μ. Πέτρου είναι οτι πολλοί υπόδουλοι στρέφουν το βλέμμα του προς την ισχυρή πλέον Ρωσία (η οποία αναλαμβάνει τον ρόλο του «ξανθού γένους» των ελπίδων τους) . Ταυτόχρονα οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να ανησυχούν γι αυτήν την αύξηση της Ρωσικής ισχύος.

 

Η παρακμη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας

Στην Οθωμανική αυτοκρατορία , τα δείγματα παρακμής είναι πλέον φανερά. Υπάρχει έλλειψις πειθαρχίας (π.χ. η επανάστασις των γενιτσάρων), διαφθορά (τα αξιώματα αγοράζονται μετα απο πλειοδοσία) , οικονομική κρίσις (λόγω του 5ου Βενετοτουρκικού πολέμου). Οι Αγγλοι και οι Ολλανδοί που μεσολαβούν για να γίνει συνθήκη παίρνουν ως αμοιβή διομολογήσεις, οι οποίες μαζί με αυτές που έχουν οι Γάλλοι , Βενετοί κλπ προστατεύουν τα προιόντα τους απο δασμούς, κάνοντάς τα ανταγωνιστικά και αφαιρώντας ταυτόχρονα πόρους απο την αυτοκρατορία απο την απώλεια δασμών.

Ταυτόχρονα η λοιπή οικονομική δρασηριότητα πάσχει, άρα χάνονται και φόροι για την αυτοκρατορία. Υπάρχει κοινωνική αναταραχή, κυρίως με τις μεταναστεύσεις των Ελλήνων (που δημιουργούν παροικίες στην Ευρώπη) οι οποίοι κυρίως πλήρωναν τους φόρους , άρα χάνονται κι αλλοι φόροι για το κράτος.

Οι εναπομείναντες Ελληνες βαρύνονται τόσο πολύ με φόρους , ώστε γίνονται ομαδικοί και οικειοθελείς εξισλαμισμοί, με σκοπόν την αποφυγή πληρωμής των φόρων. Το φαινόμενο παίρνει τέτοια έκταση ώστε ο ίδιος ο Σουλτάνος περιορίζει την δυνατότητα εξισλαμισμού, ωστε να κρατήσει την πηγή των φόρων (απο τους χριστιανούς).

 

6ος Βενετοτουρκικός πόλεμος (1684)

Στην Ουκρανία που είναι υπο τον έλεγχο της Πολωνίας γίνεται επανάστασις και οι επαναστάτες καλούν τους Οθωμανούς οι οποίοι ανταποκρινόμενοι διώχνουν τους Πολωνούς.

Αυτή η κίνησις δημιουργει άσχημες σχέσεις της αυτοκρατορίας με τους Πολωνους.

Επίσης οι Ούγγροι προσχωρούν οικειοθελώς (απο αντίδραση του Οίκου των Μαγυάρων στον Οίκο των Αψβούργων) στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Η Αυστρία έρχεται σε δύσκολη θέση πιεζόμενη απο τους Οθωμανούς (ανατολικά) και τους Γάλλους (δυτικά).

Το 1683 γίνεται η 2η πολιορκία της Βιέννης (με τον Σουλειμάν τον 2ο) απο τους Οθωμανούς που φαίνονται ανίκητοι. Την κρισιμότατη στιγμή οι Αψβούργοι αποχωρούν απο την Βιέννη για να μην κινδυνεύσουν και καλούν σε βοήθεια τους Πολωνούς. Αυτοί δέχονται (συμμαχία του Λίντς) και είναι οι μόνοι που βοηθούν τους Αυστριακούς, παρα την αντίθεση της Γαλλίας. Ο Πολωνός βασιλεύς Σοβιέφσκι επιτίθεται και διαλύει τους Οθωμανούς.

Οι Οθωμανοί οπισθοχωρώντας προς την Ουγγαρία οχυρώνονται στην Βούδα, αλλά το 1684 αναγκάζονται να αποχωρίσουν και απο εκεί.

Προ της καταστάσεως οι Βενετοί βρίσκουν την ευκαιρία να κρύξουν τον 6ο βενετοτουρκικό πόλεμο, με στόλο ανεπαρκή πάντως .

Οι Οθωμανοί χάνουν όλα τα εδάφη απο τους Αψβούργους και τους Πολωνούς και περιορίζονται μέχρι το Βελιγράδι και ακόμη χάνοντας την μάχη της Ζέντας υποχωρούν απο βορρά μέχρι και πλησίον της Κωνσταντινουπόλεως.

Η Βενετία καταλαμβάνει την Λευκάδα, την Πρέβεζα και όλην την Πελοπόνησσο με αρχιστράτηγο τον Φραγκίσκο Μοροζίνι (πρώην διοικητού του Χάνδακα).

Το 1686 καταλαμβάνουν το Ναύπλιο (θεωρείται μεγάλη επιτυχία) αλλά και πολλές περιοχές της Δαλματίας.

Επόμενος στόχος των Βενετών είναι η κατάληψις της Ευβοίας ώστε να ξαναπάρουν όλες τις κτίσεις που είχαν χάσει με τους προηγούμενους πολέμους.

Η προσπάθεια ανακατάληψης της Ευβοίας περνά αναγκαστικά απο την Αττική.

Το 1687 ο Μοροζίνι φτάνει με τον στόλο του στο Φάληρο και οι Ελληνες τον  υποδέχονται ως ελευθερωτή, δίνοντάς του μάλιστα και χρήματα για την εκστρατεία του.

Η Οθωμανική φρουρά των Αθηνών κλείνεται πλοιορκούμενη στην Ακρόπολη.

Μεχρι εκείνη την περίοδο αι Αθήναι και η Ακρόπολις δεν είχαν υποστεί καταστροφές, αφού θεωρούνταο ανοχύρωτη πόλις (ιδιοκτησία της Βαλιντέ Σουλτάνας) βάσει ειδικού φιρμανιού του Μωάμεθ του Πορθητή που απαγορεύει κάθε καταστροφή. Μιναρές χτίστηκε στην Ακρόπολη χωρίς όμως να καταστραφεί τίποτε απο τα μνημεία.

Οι Οθωμανοί όμως χρησιμοποιούν τον Παρθενώνα και τα Προπύλαια ως πυριτιδαποθήκη και καταστρέφουν τους ναούς για να ενισχύσουν τις οχυρώσεις.

Η πολιορκία της Ακρόπολης έχει ως συνέπεια την ανταλλαγή βολών πυροβολικού.

Πρώτα καταστρέφονται τα Προπύλαια απο τις βολές. Ο Παρθενών όμως με την εξαιρετική δομή του αντέχει.

Ο Μοροζίνι όμως υπόσχεται ειδική αμοιβή σε όποιον πυροβολητή περάσει την βολή του απο το «οπαίον» ώστε να σκάση στο εσωτερικό του ναού…….

Την 26η Σεπτεμβρίου 1687 μία μοιραία βολή (απο Ουγγρο πυροβολητή , ο οποίος αμοίφθηκε πλουσιοπάροχα…) καταφέρνει να περάσει καταστρέφοντας τον Παρθενώνα. Η έκρηξις ήτο τόσο ισχυρή ώστε τμήματα του ναού ευρέθησαν στο Θησείο. Αυτή η ημέρα θεωρείται η μαύρη μέρα για τον Ελληνισμό και την ανθρωπότητα γενικώς με την καταστροφή του πανανθρώπινου συμβολισμού μνημείου του Παρθενώνα.

Δυστυχώς αυτήν την μαύρη μέρα θεωρούν οι Βενετοί ως …εθνική τους εορτή επιδεικνύοντας παντελή έλλειψη πολιτισμού και ευαισθησίας. Μάλιστα ο Φ.Μοροζίνι γίνεται δόγης της Βενετίας ως αμοιβή δια τας παρασχεθείσας υπηρεσίας του….

Ο Μοροζίνι συμπληρώνει την καταστροφή παίρνοντας μαζί του πολλά γλυπτά του μνημείου, τα οποία στην ουσία καταστρέφονται κατα την μεταφορά τους (ο Ποσειδών και τα άλογά του , έπεσαν κάτω και έγιναν θρύψαλα…).

Τα μόνα που παίρνει άθικτα ο Μοροζίνι είναι δυο λέοντες (ο ένας ήταν αυτός που ήταν στημένος στον λιμένα του Πειραιώς απο τους αρχαικούς χρόνους και οδήγησε τους Βενετούς να ονομάσουν τον Πειραιά porto Leone).

Στην ουσία, η νίκη του Μοροζίνι δεν είχε αντίκρυσμα διότι για να μην εγκλωβιστεί , μετα απο ανεπιτυχή πολιορκία της Χαλκίδος, αποχωρεί αφήνοντας πάλι την Αθήνα στους Οθωμανούς….

Στην Βενετία πάντως παραμένει το Ναύπλιο.

Οι Οθωμανοί στην δύσκολη θέση στην οποίαν ευρίσκονται, βρίσκουν ανέλπιστους συμμάχους τους Αγγλους και τους Ολλανδούς οι οποίοι απο αντιπαλότητα προς τους Αυστροούγγρους ενισχύουν τους Οθωμανούς, ανακόπτοντας της πτώση της αυτοκρατορίας και επιτρέποντάς της να διασώσει την Κωνσταντινούπολη και να ανακαταλάβει το Βελιγράδι.

Για την λήξι του πολέμου υπογράφεται η συνθήκη του Κάρλοβιτς στα προάστια του Βελιγραδίου (1699).

Επι κεφαλής της Οθωμανικής διπλωματίας είναι ένας Μαυροκορδάτος , πράγμα που είναι ενδεικτικό του πόσο σημαντικό ρόλο έπαιζαν πλέον οι Φαναριώτες στα πράγματα της αυτοκρατορίας.

Βάσει των όρων της συνθήκης:

Η Ουγγαρία ενώνεται με την Αυστρία (Αυστροουγγαρία)

Οι Δαλματικές ακτές περιέρχονται στην Αυστροουγγαρία

Η Μολδαβία και οι παραδουνάβιες περιοχές καθίστανται αυτόνομες (αργότερα η Μολαβία θα περάσει στην κυριαρχία της Πολωνίας).

Η Πελοπόνησσος παραμένει Ενετική, αλλά επιστρέφονται η Πρέβεζα και η Ναύπακτος στους Οθωμανούς υπο τον όρο να γκρεμιστούν οι οχυρώσεις τους.

Με την συνθήκη του Κάρλοβιτς η Οθωμανική αυτοκρατορία σώζεται με επέμβαση των δυτικών δυνάμεων. Είναι όμως πλέον υποχείριό τους ως ο «Μεγάλος Ασθενής».

Εισέρχεται πλέον σε μόνιμη αμυντική φάση έναντι της Δύσεως.

Οι Αγγλοι μάλιστα ιδρύουν και την εταιρεία της Ανατολής, στα πρότυπα της μετέπειτα εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών) . Τα εδάφη της δικαιοδοσίας της εταιρείας αυτής δεν θεωρούνται μεν Αγγλικά εδάφη, αλλά ιδιοκτησία της εταιρείας, άρα και οι τοπικοί πληθυσμοί δεν θεωρούνται πολίτες με δικαιώματα αλλά ιδιοκτησία της εταιρείας (ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑ).

Την πτώση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας προσπαθούν κατα καιρούς να καθυστερήσουν πολλές δυτικές δυνάμεις, κυρίως για να μην πέσει στα χέρια της Ρωσίας που είναι πλέον ισχυρότατος παράγων στον διεθνή στίβο.

 

7ος Βενετοτουρκικός πόλεμος (1713)

Η συνθήκη του Κάρλοβιτς θα ανατραπεί πολύ γρήγορα και ο λόγος της ανατροπής είναι η εκμετάλλευσις απο πλευράς Οθωμανών της συνεχούς αντιπαλότητος μεταξύ των δυτικών δυνάμεων.

Η Αυστροουγγαρία είναι πλέον πολύ δυνατή, Το ίδιο και η Ρωσία. Αυτές οι εξελίξεις δεν αρέσουν καθόλου στους άλλους Ευρωπαίους.

Το 1710 ο Μ.Πέτρος συντρίβει τους Σουηδούς του Καρόλου μετά απο μακρό πόλεμο και καταλαμβάνει τις Βαλτικές χώρες. Ο Κάρολος καταπίπτει απο τον θρόνο της Σουηδίας και καταφεύγει στην Οθωμανική αυτοκρατορία.

Ταυτόχρονα στην Ισπανία ξεσπά διαμάχη διαδοχής στον θρόνο τον οποίο διεκδικούν οι Αυστροούγγροι και οι Γάλλοι. Όλες οι δυτικές δυνάμεις εμπλέκονται στην διαμάχη αυτή δεδομένου οτι ο καθένας θέλει να έχε τον θρόνο της Ισπανίας υποχείριό του.

Η μόνη δύναμις που έμεινε ουδέτερη είναι η Βενετία.

Η Πολωνία αλλάζει στρατόπεδο και το 1711 συντάσσεται με τους Γάλλους. Η Οθωμανική αυτοκρατορία εκμεταλλευόμενη την αναταραχή ανακαταλαμβάνει τα εδάφη της Αζοφικής θάλασσας στον Εύξεινο πόντο.

Με αυτήν την κίνηση οι Οθωμανοί αισθάνονται και πάλι δυνατοί και το 1713 ξεκινά ο 7ος Βενετοτουρκικός πόλεμος.

Ο πόλεμος γίνεται κυρίως στην Πελοπόνησσο. Η Βενετία έχοντας μείνει ουδέτερη απο τις συμμαχίες για τον Ισπανικό θρόνο , μένει μόνη της και χωρίς συμμάχους.

Αφορμή για τον νέο πόλεμο ήταν ένα Ενετικό πλοίο το οποίο κούρσεψε ένα Οθωμανικό.

Οι Ελληνες της Πελοπονήσσου πάλι χωρίζονται υποστηρίζοντας και τα δύο στρατόπεδα. Οι Επτανήσιοι κυρίως συμμαχούν με τους Βενετούς , ενω οι Πελοπονήσσιοι με τους Οθωμανούς.

Η ύπαιθρος έρχεται αμέσως στα χέρια των Οθωμανών εφ όσον οι περισσότεροι Έλληνες τους υποστήριξαν. Στους Βενετούς παραμένουν τα οχυρά κάστρα όπως το Ναύπιο, η Μονεμβάσια , η Ιθώμη και η Κορώνη.

Το χαρακτηριστικό αυτού του πολέμου, όσον αφορά τους Ελληνες, είναι οτι επιλέγουν να συμπαραταχθούν όχι με συναισθηματικά κριτήρια , αλλά με βάση του ποιός θεωρουν οτι θα είναι ο τελικός νικητής.

Οι Βενετοί οχυρώνουν βαριά το Ναύπλιο (οχυρώσεις Παλαμιδίου και Μπουρτζι).

Υπερασπιστές είναι 5000 Ενετοί έναντι 80.000 Οθωμανών.

Παρά τις φοβερές οχυρώσεις του το Ναύπλιο αντέχει μόνον δυο εβδομάδες πολιορκία, διότι οι Ενετοί προδόθηκαν απο τον διοκητή του πυροβολικού τους Γάλλο Λεφέρ ο οποίος παρέδωσε στους πολιορκητές τα σχέδια των οχυρώσεων, σαμποτάρισε τα κανόνια των Ενετών και δηλητηρίασε το απόθεμα νερού του κάστρου. Έτσι το 1714 το Ναύπλιο πέφτει στους Οθωμανούς. Οι Ελληνες που πολέμησαν με τους Βενετούς , πωλήθηκαν δούλοι στην Κωνσταντινούπολη….

Απο τα Επτάνησα πέφτει η Λευκάδα αλλά το 1716 που οι Οθωμανοί προσπαθούν να καταλάβουν την Κέρκυρα γίνεται τρομερή τρικυμία που καταστρέφει τον στόλο τους (θεωρήθηκε θαύμα του Αγίου Σπυρίδωνος). Παράλληλα οι Ενετοί δέχονται βοήθεια απο τους Αψβούργους (λόγω χριστιανικής αλληλεγγύης) οι οποίοι με επι κεφαλής τον μεγάλο πολέμαρχο Ευγένιο της Σαβοίας, εισβάλλουν στην βόρεια Βαλκανική και καταλαμβάνουν το Βελιγράδι (1716).

Η ψυχολογία των Οθωμανών καταρρέει.

Έχουν μείνει πολύ πίσω ως προς το νέο είδος τεχνολογίας και τακτικής πολέμου και έχουν τεράστιες απώλειες.

Όμως οι τοπικοί λαοί εξακολουθούν να φοβούνται κι έτσι σταματά η προέλασις των Αψβούργων και ο πόλεμος λήγει με την συνθήκη του Ποζάρεβιτς.

Οι όροι της συνθήκης του Ποζάρεβιτς:

Επτάνησα , Πρέβεζα , Βουθρωτό(Αγιοι Σαράντα) μένουν στην Βενετία.

Η Πελοπόνησσος και τα νησιά των Κυκλάδων μένουν στους Οθωμανούς.

Το Βελιγράδι χάνεται για τους Οθωμανούς.

Οι παραδουνάβιες περιοχές επιστρέφονται στους Οθωμανούς με την υποχρεώση όμως να μην έχουν Οθωμανούς διοικητές. (οπότε μπαίνουν στο παιγνίδι και οι Φαναριώτες που αναλαμβάνουν ηγετικές θέσεις σε αυτές τις περιοχές.

Με την συνθήκη αυτή κερδισμένη είναι η Αυστροουγγαρία , ενω η Οθωμανική αυτοκρατορία ενω προσδοκούσε οφέλη τελικά χάνει αρκετά.

Η πολύ άσχημη κατάστασις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας θέτει πλέον τον προβληματισμό των δυτικών για το εάν θα πρέπει να προβούν στην διάλυσή της.

Ο Μεγάλος Πέτρος απαιτεί συνεχώς απο τους Οθωμανούς προνόμια και υποχωρήσεις  και ξεκινά προπαγάνδα προς τους υπόδουλους χριστιανούς, κυρίως τους Ελληνες, ισχυριζόμενος οτι αυτός είναι ο προστάτης τους.

Εδραιώνεται με αυτόν τον τρόπο η πεποίθησις στους Ελληνες οτι η σωτηρία μπορεί να προέλθει απο την Ρωσία.

Βέβαια εξακολουθούν να δυσπιστούν και δεν ανταποκρίνονται στα καλέσματα του Πέτρου.

Θα ανταποκριθούν όμως αργότερα (1770) με αφορμή τα «Ορλωφικά».

Απο αυτήν την χρονική στιγμή, οι Οθωμανοί δεν ξανακερδίζουν πόλεμο κατα των Ευρωπαίων και κάθε νέα συνθήκη που υπογράφουν είναι πιο δυσμενής απο την προηγούμενη.

 

Στα μέσα του 17ου αιώνα γίνεται στην Αγγλία η επανάστασις του Ολιβερ Κρόμγουελ, ο οποίος νικά, αποκεφαλίζει τον βασιλέα Κάρολο και η εξουσία περνά στην αστική τάξη μέσω της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας με την βασιλεία να παραμένει τύποις, ως σύμβολο ενότητος.

Η εξέλιξις αυτή ευνοεί την μελλοντική βιομηχανική επανάσταση που ξεκινά απο την αστική τάξη με τους εμπόρους. Αρα τεχνολογικά η Αγγλία (και οι Κάτω Χώρες) έχουν πλέον τα πλεονεκτήματα.

Η Ισπανία μένει μεν πολύ πλούσια λόγω των αποικιών της, αλλά δεν παίζει κανένα ρόλο στην Ευρώπη. Η Ισπανία υποφέρει απο το «Σύνδρομο του Αμστερνταμ» που στην οικονομία σημαίνει οπισθοδρόμιση οταν υπάρχει εύκολο χρήμα.

Ο όρος προέρχεται απο τον 20ό αιώνα όταν οι Ολλανδοί ανεκάλυψαν πετρέλαιαο στις αποικίες τους, αλλά αντί να το εκμεταλλευτουν για να αναπτύξουν την οικονομία τους, προτίμησαν να ξοδεύουν τον πλούτο, μένοντας πίσω στην πρόοδο , εφ όσον δεν είχαν ανάγκη να εργαστούν……

Ετσι έχει η κατάσταση στην Ευρώπη , σε σχέση με την φθήνουσα Οθωμανική αυτοκρατορία.

Οι Έλληνες σε κάθε αφορμή ξεσηκώνονται. Η καρδιά της Ελλάδας ακόμη και μετά απο τόσους βασανιστικούς αιώνες εξακολουθεί να έχει σφυγμό.

Απο την άλλη όμως, η Οθωμανική αυτοκρατορία μπορεί να είναι “Μεγάλος ασθενής”, αλλά εξακολουθεί να είναι “μεγάλος” σε σχέση με τα πολύ περιορισμένα μέσα των Ελλήνων, οι οποίοι πάντα εξαρτώνται (μάταια όπως συνεχώς αποδεικνύεται) απο τις πράξεις και πολιτικές των Ευρωπαίων.

 

Για το ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΒΗΜΑ

Μάνος Κιλημάντζος

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.

Με Μια Ματιά