Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Γράφει ο Μάνος Κιλημάντζος

41.Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟΝ 5ο μ.Χ.ΑΙΩΝΑ

 

Ιωάννης ο Χρυσόστομος

Χαρακτηριστικό του 4ου μ.χ. αιώνος είναι ότι ακόμη υπάρχει πολιτισμός (Νεοπλατωνισμός και Νεοπυθαγόρειοι , αλλά και πατέρες της εκκλησίας με αξιόλογη πολιτιστική δράση). Τον 5ο αιώνα όμως οι επιστήμες ξεχνιούνται και ο πολιτισμός , όπως ήταν γνωστός σβήνει.

Από τους πατέρες της εκκλησίας , ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος (απόφοιτος της Πλατωνικής Σχολής των Αθηνών) , προσπάθησε να επιτύχει  την συμφιλίωση του αρχαίου και του χριστιανικού κόσμου. Στους λόγους του καταφέρεται εναντίον των «εθνικών» , αλλά στην πράξη προσπαθεί να διατηρήσει την αρχαία γραμματεία και να την ενσωματώσει στην χριστιανική βιβλιογραφία. Σε αυτήν την προσπάθεια του Ιωάννου του Χρυσοστόμου οφείλεται και η διάσωση του Πλάτωνα.

Εντάσσει την αρχαία ελληνική γραμματεία (επιλεκτικά βεβαίως) στην Χριστιανική παιδεία και έτσι διασώζονται πάρα πολλά από τα έργα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων .

Αντίθετος της πρακτικής αυτής του Χρυσοστόμου είναι ο Αθανάσιος (πατριάρχης Αλεξανδρείας) ο οποίος είναι και εντελώς αγράμματος αλλά και εξαιρετικά φανατικός εναντίον των «εθνικών».

Το 400 μ.Χ. ξεσπά μεγάλη κρίση στους κόλπους της εκκλησίας με αφορμή τα έργα του Ωριγένους (ο οποίος έχει ήδη πεθάνει) , με αποτέλεσμα να αφορισθούν τα έργα του (αλλά όχι ο ίδιος…). Ο Ωριγένης πίστευε στην μετενσάρκωση και γενικά θέτει πολλά ερωτήματα τα οποία «ενοχλούν». Οι οπαδοί του , αφορισμένοι από τον τότε Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόφιλο, καταφεύγουν στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως (Πατριάρχης ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος) , φέρνοντας τα δύο Πατριαρχεία σε σύγκρουση (404 μ.χ.).

Ο αυτοκράτωρ Αρκάδιος καλεί τους πατριάρχες σε σύνοδο στην Κων/πολη αλλά για να τηρήσει τις αποστάσεις θέτει επί κεφαλής της συνόδου τον Θεόφιλο.

Εν τω μεταξύ , ο Χρυσόστομος (οπαδός της ασκητικής ζωής των ιεραρχών και υπέρμαχος της αγαθοεργού δράσης) , θα έλθει σε σύγκρουση με την αυτοκράτειρα Ευδοξία η οποία είναι προκλητική στις εκδηλώσεις της υπέρ του αρχαίου τρόπου ζωής.

Ο Χρυσόστομος κάνει λειτουργία στην Αγ. Ειρήνη στα Γοτθικά , για να προσεταιριστεί τους Γότθους (χωρίς όμως να αναγνωρίσει τον Αρειανισμό , στον οποίο πιστεύουν οι Γότθοι).

Ήδη, έχει χάσει την εύνοια του αυτοκράτορα Αρκαδίου , λόγω της αντίθεσής του στην πολυτελή ζωή της αυτοκράτειρας Ευδοξίας.

Έτσι ο Αρκάδιος δίνει την προεδρία της συνόδου στον Θεόφιλο και ο Χρυσόστομος απομονώνεται. Η σύνοδος τον καθαιρεί και τον εξορίζει.

Τελικά ο Χρυσόστομος φυγαδεύεται από την Κωνσταντινούπολη και ο διωγμός του, εξεγείρει τα πλήθη τα οποία καίνε τον ναό «της του Θεού Σοφίας» (το πρώτο κάψιμο της Αγια Σοφιάς).

Ο Θεόφιλος , τρομοκρατημένος από τις εξελίξεις επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια.

Στην Κωνσταντινούπολη , για λίγο διάστημα Πατριάρχης γίνεται ο αδελφός του προηγούμενου Πατριάρχου του Νεκταρίου. Όταν αυτός πεθαίνει , μετά από 2 χρόνια , και με απαίτηση του λαού επανεκλέγεται ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Πολύ σύντομα έρχεται ξανά σε σύγκρουση με την Ευδοξία (λόγω των αγαλμάτων που έστηνε και αγώνων οι οποίοι θεωρήθηκαν «εθνικοί») και τελικά εξορίζεται οριστικά και πεθαίνει εξόριστος.

(30 χρόνια μετά τον αναγνωρίζουν σαν μεγάλη μορφή και τα οστά του θάβονται μαζί με αυτά των αυτοκρατόρων στον ναό των Αγίων Αποστόλων.)

 

Υπατία (415 μ.χ.)

Ένας από τους μεγάλους εκκλησιαστικούς παράγοντες της Αλεξανδρείας είναι ο Συνέσιος. Αρχικά εθνικός, φιλόσοφος και μαθηματικός. Μαθήτριά του είναι η Υπατία (πανεπιστήμων) η οποία δίδασκε στο Σεραπείον που είναι ο ναός του Σέραπι, αλλά στην ουσία είναι Πανεπιστήμιο.

Η Υπατία ήταν μεν εθνική , αλλά δεν ασχολήθηκε με τις θρησκευτικές διαμάχες.

Παρ’ όλα αυτά η δράση της προκαλεί την μήνι των χριστιανών και η κοσμική συμπεριφορά της (που θεωρείται άσεμνη) χειροτερεύει την κατάσταση εναντίον της.

Κύριος μοχλός των αντιδράσεων εναντίον της είναι ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Κύριλλος (εξαιρετικά αυστηρός χριστιανός) , διάδοχος του Αθανασίου, και ο οποίος διαδίδει ότι η Υπατία προσπαθεί να αναβιώσει την εθνική θρησκεία.

Ο Κύριλλος εξεγείρει τα πλήθη εναντίον της και ενώ αυτή περπατά στον δρόμο, της επιτίθενται και την κατακρεουργούν (την έγδαραν με τα νύχια τους και με κομμάτια απο αγγεία και σκόρπισαν τα κομμάτια της παντού).

Με τον θάνατό της, τελειώνει και η τελευταία φιλόσοφος του αρχαίου κόσμου.

Αφού δεν υπάρχουν πλέον φιλόσοφοι, παύει και ο διωγμός των αρχαίων φιλοσόφων.

Το Σεραπείον παραδίδεται στον όχλο και καταστρέφεται εντελώς και μαζί του καταστρέφονται όλα τα εξαιρετικά σημαντικά συγγράμματα της αρχαίας Ελληνικής γραμματείας.

Διάδοχος του Κυρίλλου στον πατριαρχικό θρόνο της Αλεξανδρείας είναι ο Συνέσιος.

Έχει πεθάνει και ο Αρκάδιος (λίγο νωρίτερα έχει πεθάνει και η Ευδοξία) και αυτοκράτωρ γίνεται ο γιος του ο Θεοδόσιος ο Β’.

Επί της βασιλείας του οχυρώνεται η Κωνσταντινούπολις με εξαιρετικά ισχυρά τείχη (τα Θεοδοσιανά τείχη), τα ο οποία σώζονται ακόμη μέχρι και σήμερα.

 

Ταραχές και διάλυση στην Δύση

Την ίδια εποχή και ενώ στην Ανατολή η κατάστασις είναι σταθερή, στην Δύση γίνονται πολύ μεγάλες ταραχές.

Στην επαρχία του Ιλλυρικού (Σερβία, Αλβανία, Μακεδονία) που είναι και το όριο μεταξύ των δύο τμημάτων της αυτοκρατορίας, κυριαρχεί ο Αλάριχος.

Αποφασισμένος να κινηθεί προς Δυσμάς , μοιραία έρχεται σε σύγκρουση με τον Στηλίχωνα.

Η Δύση εξαρτάται από την Αφρική για την προμήθεια σιταριού, δεδομένου ότι στην Δύση οι καλλιέργειες έχουν σχεδόν εγκαταλειφθεί. Έτσι ο Στηλίχων είναι σχεδόν μόνιμα στην Αφρική για να καταπνίγει τις τοπικές επαναστάσεις. Γυρνά πίσω και νικά τον Αλάριχο, αλλά τον αφήνει στην θέση του κάνοντάς τον φόρου υποτελή.

Στην Δυτική αυτοκρατορία δύο τάσεις κυριαρχούν. Οι «φιλοβαρβαρικοί» (Στηλίχων) και οι «αντιβαρβαρικοί». Όσο αυξάνεται η οικονομική κρίση τόσο η κοινή γνώμη στρέφεται εναντίον των βαρβάρων.

Από την άλλη , ο Στηλίχων για να αντιμετωπίσει τον Αλάριχο , έχει μετακινήσει πολύ στρατό από τις επαρχίες και έτσι αφήνει πολλά κενά στην άμυνα της αυτοκρατορίας. Αποτέλεσμα αυτών των κενών είναι μαζικές εισβολές των Σκώτων στην Βρετανία και των Φράγκων στην Γαλατία.

Έτσι, το δυτικό τμήμα της Δυτικής αυτοκρατορίας υφίσταται αποστασίες, με νόθους αυτοαποκαλούμενους «αυτοκράτορες» και τελικά οι επαρχίες αυτές ανεξαρτητοποιούνται , αρχικά ως «ανεξάρτητα Ρωμαϊκά κράτη» και πολύ σύντομα σαν καθαρά Γοτθικά κράτη, τα οποία μάλιστα ζητούν προστασία από την Κωνσταντινούπολη (Ανατολική αυτοκρατορία), η οποία χωρίς να το θέλει βρίσκεται αναμεμιγμένη στα πράγματα της Δυτικής αυτοκρατορίας.

Στα υπόλοιπα εδάφη του Δυτικού κράτους , επαναστάσεις , οικονομική κρίση και κοινωνική αναταραχή δημιουργούν πολύ μεγάλα προβλήματα . Ο Στηλίχων προσπαθεί να κλείσει τις πύλες των πόλεων για να κρατηθούν όμηροι οι ευρισκόμενοι στις πόλεις Γότθοι και αυτοί εξεγείρονται δημιουργώντας μεγάλες ταραχές για ένα αρκετά μεγάλο διάστημα 10 χρόνων.

Εν τω μεταξύ ο Ονώριος (τυπικά αυτοκράτορας) γίνεται αντιβαρβαρικός και έρχεται σε αντίθεση με τον φιλοβαρβαρικό Στηλίχωνα. Ο Στηλίχων καλή τη πίστη παραδίδεται στον Ονώριο αλλά αυτός παραβαίνοντας την συμφωνία, τον αποκεφαλίζει.

Ο Αλάριχος , απαλλαγμένος πλέον από την απειλή του Στηλίχωνος , κατεβαίνει και πολιορκεί την Ρώμη (η οποία μετά τον Αννίβα αντιμετωπίζει για πρώτη φορά βαρβαρική απειλή).

Ο Ονώριος εγκαταλείπει την Ρώμη και εγκαθιστά την πρωτεύουσά του στην Ραβέννα που είναι πιο οχυρή πόλις.

Ο Αλάριχος καταλαμβάνει το επίνειο της Ρώμης , την Όστια και συνεπικουρούμενος από την πείνα των πολιορκουμένων, καταλαμβάνει και την Ρώμη την οποία καταστρέφει. Ακολούθως , χάνοντας από τον Ονώριο την εγκαταλείπει , μόνο και μόνο για να ξαναγυρίσει, να την ξανα καταλάβει και να την καταστρέψει για δεύτερη φορά, ολοσχερώς , εκτός του Βατικανού , της βασιλικής του Αγίου Πέτρου και του Πανθέου (405 – 408 μ.χ.). Είναι το οριστικό τέλος της Ρώμης όπως την γνωρίσαμε στην δημιουργία και την ακμή της. Πλέον θα είναι μία άσημη, άνευ σημασίας πόλη.

Ο Αλάριχος πεθαίνει μετά από 2 μήνες και η Ρώμη αρχίζει πάλι να ξανα κατοικείται σταδιακά, αλλά πλέον οι κάτοικοί της δεν είναι μόνον Ρωμαίοι , αλλά και βάρβαροι.

Συμπερασματικά : Στις αρχές του 5ου μ.Χ. αιώνα κυριαρχούν οι συγκρούσεις  αντιβαρβαρικού και φιλοβαρβαρικού ρεύματος. Συνεχείς σφετερισμοί του θρόνου και η επίκληση της διαιτησίας της Κωνσταντινουπόλεως . Οι δυτικές επαρχίες χάνονται ολοσχερώς για την Δυτική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία , η οποία κατά την διάρκεια του 5ου αιώνος θα διαλυθεί ολοσχερώς, αφήνοντας ως μόνη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία την Ανατολική.

 

Οι εξελίξεις στην Ανατολική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία  –  Πουλχερία

Βασικός παράγων σταθερότητας στην Ανατολή είναι ο ύπατος Ανθέμιος (408-414).

Ο Θεοδόσιος Β’ (γιος του Αρκαδίου) χρίζεται αυτοκράτωρ σε ηλικία 12 ετών (σε ηλικία 5 ετών τον είχαν παντρέψει με την Λικίνια 2 ετών…).

Την εξουσία ασκεί για λογαριασμό του η αδελφή του Πουλχερία (σκληροπυρηνική χριστιανή , που επισκιάζει τον αδελφό της).

Ο ύπατος Ανθέμιος (πολύ ισχυρός) συνέλαβε την ιδέα να οχυρώσει την Πόλη και κατασκευάζει ισχυρότατα τείχη που θα κάνουν την Πόλη απόρθητη για 1000 χρόνια περίπου. Τα τείχη αυτά ονομάσθηκαν Θεοδοσιανά επειδή έγιναν επί βασιλείας Θεοδοσίου Β’ , αλλά στην ουσία είναι σύλληψις του Ανθέμιου (τριπλά τείχη , ακόμη και κατασκευή θαλασσίου τείχους , με σειρές πύργων και πιο μπροστά τάφρο).

Ο Ανθέμιος επίσης είναι και ο βασικός συντελεστής (ως πεπειραμένος νομικός) της δημιουργίας του «Θεοδοσιανού κώδικα» ο οποίος αποτελεί την «κωδικοποίηση» του τυπικού της Νομολογίας («γράμμα του Νόμου»), έτσι ώστε να είναι εύχρηστη η χρήση των νόμων.

Ο Θεοδοσιανός Κώδιξ τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 411 μ.χ.

Μάλιστα προλαβαίνει να ισχύσει και στην Δύση πριν την οριστική διάλυσή της.

Πολυπράγμων ο Ανθέμιος , ιδρύει και το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινουπόλεως , το «Πανδιδακτήριο» ορίζοντας μάλιστα και τους βαθμούς και την ιεραρχία των διδασκόντων καθηγητών.

Μάλιστα εκδίδει τον «κώδικα» ΚΑΙ στην Ελληνική γλώσσα (εισάγει δηλαδή την έννοια της Ελληνικότητας στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία) , η οποία είναι και η καθομιλουμένη γλώσσα του λαού (τα Λατινικά χρησιμοποιούνται μόνο στην διοίκηση).

Το 414 μ.χ. ο Ανθέμιος, εκπλήσσει τους πάντες , παραιτούμενος στο απόγειο της δόξας του, αφού θεωρεί ότι το έργο του έχει τελειώσει (πρωτοφανής συμπεριφορά για τα ήθη της εποχής).

Τον διαδέχεται στο υπατικό αξίωμα ο εγγονός του Αυριλιανού , ονόματι Αυριλιανός επίσης, οπαδός , όπως και οι προκάτοχοί του, του αντιβαρβαρικού ρεύματος.

Η Πουλχερία αναγνωρίζει ότι οι «αντιβαρβαρικοί» είναι και λίγο «εθνικοί» , έρχεται σε σύγκρουση με τον Αυριλιανό (παρεπόμενο της σύγκρουσης αυτής είναι και ο θάνατος της Υπατίας στην Αλεξάνδρεια).

Για να ελέγξει τον Θεοδόσιο Β’ , η Πουλχερία τον παντρεύει με μία λαϊκή και «εθνική» , την Αθηναϊδα , η οποία βαπτίζεται χριστιανή και παίρνει το όνομα Ευδοξία για της οποίας την σύγκρουση με τον Ιωάννη Χρυσόστομο αναφερθήκαμε ανωτέρω.

Η Ευδοξία παραμερίζει αμέσως την Πουλχερία από την εξουσία, την εξορίζει σε μονή και αρχίζει να υποστηρίζει την εθνική παιδεία.

Έρχεται σε σύγκρουση με το κατεστημένο. Η Πουλχερία αναμιγνύεται και την κατηγορεί ότι απάτησε τον Θεοδόσιο Β’ με τον φίλο του Παυλίνο , ο οποίος συλλαμβάνεται και εκτελείται, η δε Ευδοξία εξορίζεται στην Αντιόχεια μέχρι το τέλος της ζωής της.

Ο Θεοδόσιος Β’ (μορφωμένος και μέγας προστάτης των τεχνών και των γραμμάτων), στρέφει το ενδιαφέρον του στην Δύση , αλλά δεν θα καταφέρει και πολλά πράγματα.

Η επάνοδος της Πουλχερίας στην παρασκηνιακή εξουσία αποθρασύνει και τους αυστηρούς χριστιανούς (Κύριλλος – Υπατία). Ο Κύριλλος μάλιστα αθωώνεται για τον φόνο της Υπατίας , με παρέμβαση της ίδιας της Πουλχερίας και έτσι ξεριζώνονται οριστικά οι εθνικοί από την Αλεξάνδρεια.

 

Οι Δυνατοί

Από την σύγκρουση των σκληρών χριστιανών  (Πουλχερία , Κύριλλος κλπ) με τους πιο χαλαρούς (Ευδοξία, Αυριλιανός, Ανθέμιος κλπ) επωφελούνται οι γαιοκτήμονες που αποκτούν τεράστιες εκτάσεις και υπερχρεώνουν τους «παροίκους» οι οποίοι μετατρέπονται σε «δουλοπάροικους». Οι γαιοκτήμονες αποκαλούνται «Δυνατοί».

Η Ευδοξία και οι οπαδοί της , προσπαθούν να περιορίσουν το φαινόμενο θεσπίζοντας νόμους για μέγιστη επιτρεπτή έγγειο ιδιοκτησία , με σκοπό να διατηρήσει την μεσαία τάξη και να μην την μετατρέψει σε δουλοπάροικους.

Η Εκκλησία , ως από τους μεγαλύτερους γαιοκτήμονες , θεωρεί ότι δέχεται επίθεση από την Ευδοξία. Έτσι επαναφέρει την Πουλχερία , η οποία εξορίζει την Ευδοξία με το πρόσχημα της απάτης του συζύγου της και αμέσως καταργεί το σχετικό διάταγμα για τον περιορισμό της εγγείου ιδιοκτησίας.

Έτσι οι «Δυνατοί» (μεταξύ τους και η εκκλησία) συνεχίζουν να δυναμώνουν (θα είναι πλέον μόνιμο και σοβαρότατο πρόβλημα για όλη την διάρκεια της ζωής της αυτοκρατορίας). Η μεσαία τάξη συρρικνώνεται άρα μειώνεται και το στρατιωτικό δυναμικό , περιορίζονται οι φόροι , η εξουσία μένει σε λίγους και αδυνατίζει η ισχύς του κράτους.

 

Γενική Ανασκόπηση 5ου μ.χ. αιώνος

Κατά την διάρκεια  αυτού του αιώνος καταλύεται οριστικά το Δυτικό Κράτος από τους βαρβάρους. Τον αυτοκράτορα Ιούλιο Νέπωτα, διαδέχεται ο Ορέστης  (αρχιστράτηγος του Αττίλα) . Τελευταίος τυπικά αυτοκράτορας της Δύσης είναι ο Ιούλιος Αυγουστίλος (ο όρος Αυγουστίλος εμπεριέχει μειωτική έννοια για το πρόσωπο του Ιούλιου ο οποίος άλλως τε είναι ακόμη παιδί) τον οποίο καθαιρεί ο Βισιγότθος Οδόακρος , που στην συνέχεια δίνει την «πορφύρα» – διακριτικά της αυτοκρατορικής εξουσίας – στον αυτοκράτορα της Ανατολής Ζήνωνα. Έτσι η Δύση παύει να είναι αυτοκρατορία και πέφτει στην αναρχία κυριαρχούμενη οριστικά από τους Γότθους.

Η Ανατολή προσπαθεί να ανασυστήσει το Δυτικό κράτος . Εκφραστής αυτής της προσπάθειας είναι ο Ιουστινιανός , ο οποίος πετυχαίνει την ανασύσταση, πολύ πρόσκαιρα όμως. Έτσι στην Δύση εκλείπει εντελώς κάθε στοιχείο πολιτισμού και επικρατεί αποκλειστικά η βαρβαρότης. Δημιουργούνται πολλές μικρές οχυρωμένες πόλεις , κοντά στα χωράφια , για να μπορέσει να τραφεί ο πληθυσμός τους.

Οι μεγάλες πόλεις εξαφανίζονται (αποτελούν άλλωστε μέγα λάφυρο για επίδοξους επιδρομείς). Επιστρέφοντας στα χωριά τους , οι άνθρωποι αναγκάζονται να γίνουν δουλοπάροικοι των γαιοκτημόνων που έχουν αποκτήσει τις τεράστιες εκτάσεις τους, τα “φέουδα”.

Τον Μεσαίωνα , με την έννοια της βαρβαρότητας τον πέρασαν και η Ανατολή και η Δύση. Μόνο που στην Δύση τα αποτελέσματά του ήταν ιδιαίτερα βαριά , ενώ στην Ανατολή εξακολουθεί να υπάρχει συγκροτημένο κράτος .

Συνοπτικά σε σχέση με την ύστερη αρχαιότητα , ο Μεσαίων χαρακτηρίζεται από :

Εμφάνιση και παγίωση του χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του κράτους σε ρόλο κοσμικής εξουσίας.

Οριστική διαίρεση της αυτοκρατορίας σε Ανατολική και Δυτική.

Μετανάστευση και διείσδυση πολλών βαρβαρικών φυλών στην αυτοκρατορία.

Παγίωση του κράτους της Ανατολής

Επικράτηση των Γότθων στην Δύση και κατάλυση της Δυτικής  αυτοκρατορίας.

Ερήμωση των μεγάλων αστικών κέντρων και συγκέντρωση του λαού στην ύπαιθρο.

 

Οι Βάνδαλοι και οι Ούννοι

Και τα δύο τμήματα του κράτους δέχονται σοβαρές πιέσεις που τους αφαιρούν εδάφη και δυνάμεις.

Στην θάλασσα οι Βάνδαλοι (Γερμανικό φύλο) αποκτούν τον έλεγχο μέσω δημιουργίας πειρατικού στόλου και καταλαμβάνουν την Βόρειο Αφρική (μέσω Ισπανίας) , στερώντας την Ρώμη από τον σιτοβολώνα της .

Προξενείται τεράστια οικονομική κρίση και πείνα. Μάλιστα οι Βάνδαλοι καταλαμβάνουν προσωρινά και την Ρώμη και προξενούν μεγάλες καταστροφές (βανδαλισμούς).

Παράλληλα με τους Βάνδαλους υπάρχει και άλλος παράγων αποσταθεροποίησης . Είναι οι Ούννοι (Μογγόλοι).

Οι Βάνδαλοι (αρχηγός ο Γηδέριχος) ξεκινούν από τις περιοχές της Γερμανίας και μέσω Ισπανίας διεκπεραιώνονται στην Β. Αφρική. Εκεί μαθαίνουν την τέχνη της ναυσιπλοΐας και γίνονται πειρατές. Η Ανατολή διαισθάνεται τον κίνδυνο και τιμωρεί με θάνατο όποιον βάρβαρο συλληφθεί να ασχολείται με την ναυτική τέχνη , με νόμο του Θεοδοσίου Β’.

Στην Δύση πάντως κυριαρχούν και ερημώνουν τις περιοχές μέσω της πειρατείας, δημιουργώντας χάος.

Η δράση τους ενοχλεί και την Ανατολή, αφού δεν υπάρχει ασφάλεια στο θαλάσσιο εμπόριο , στρέφοντας τις μεταφορές στην στεριά (άρα γίνονται ακριβότερες δημιουργώντας μεγάλη οικονομική κρίση).

Οι Ούννοι έρχονται από την Μογγολία (απόγονοί τους είναι οι Βούλγαροι, οι Ούγγροι και κατά κάποια έννοια και οι Τούρκοι (Μογγολικό φύλο υποτελές στους Ούννους) και οι Φιλανδοί.

Με τρομερή ταχύτητα εξαπλώνονται, αλλά όταν χάνουν τον ηγέτη τους Αττίλα

(455 μ.χ.) διασκορπίζονται και γυρνάνε στα μέρη τους.

Η Ανατολή χτυπήθηκε πολύ από τους Ούννους , αφού ήταν το πρώτο τμήμα της αυτοκρατορίας που βρέθηκε στον δρόμο τους.

Στην ουσία οι Ούννοι (υπό τον Αττίλα) δεν έχασαν ποτέ.

Ο πατέρας του Αττίλα , ο Ρέμς, συγκρούεται με το Βυζάντιο (436 μ.χ.). Το Βυζάντιο χάνει και αναγκάζεται να πληρώνει φόρους στους Ούννους.

Το 443 μ.χ. με τον Αττίλα αρχηγό πλέον διπλασιάζονται οι φόροι που πληρώνει το Βυζάντιο και το 446 μ.χ. τριπλασιάζονται.

Συνολικά 6.000 τόνοι χρυσού δαπανώνται από το Βυζάντιο για να κρατά τους Ούννους μακριά, εκποιώντας ακόμη και περιουσίες των πλουσίων.

Μέχρι το 446 μ.χ. οι Ούννοι αποτελούν κυρίως απειλή για την Ανατολή.

Ο Αττίλας έχει μεγάλες στρατηγικές ικανότητες. Έχει περάσει και αρκετά χρόνια ως όμηρος , στην Ρώμη και αποκαλείται «μάστιγα του θεού» .

Αρχικά προσπαθεί να καταλύσει το Ανατολικό κράτος , αλλά (πιθανότατα ως αποτέλεσμα διπλωματικών ενεργειών) τελικά στρέφεται κατά της Δύσεως αφήνοντας ήσυχη την Ανατολή. Ίσως πάντως να επέλεξε την Δύση ως ευκολότερο στόχο.

Τον αντιμετωπίζει ο Αέτιος (θεωρούμενος ως τελευταίος σημαντικός Ρωμαίος στρατηγός) στα Καταλανικά πεδία. Ο Αέτιος ηττάται αλλά παραδόξως ο Αττίλας καίτοι απειλεί την ανυπεράσπιστη Ρώμη , μένει στα κεκτημένα.

Σχεδόν έχει κυριαρχήσει στην Δύση , όταν το 455 μ.χ. πεθαίνει (μάλλον δολοφονείται κατά την νύχτα του γάμου του με Γερμανή πριγκίπισσα). Με τον θάνατό του οι Ούννοι διαλύονται και επιστρέφουν στις στέπες τους.

Αφήνουν όμως την Δύση σε κατάσταση διάλυσης , άρα εύκολη λεία για τους άλλους επερχόμενους βαρβάρους , τους Οστρογότθους του Οδόακρου και του Θεοδώριχου, οι οποίοι και διαλύουν ολοσχερώς το Δυτικό κράτος.

 

Νεστοριανοί και θρησκευτικές διαμάχες  στην Ανατολή

Στην Ανατολή εμφανίζεται η αίρεση των Νεστοριανών (επικεφαλής ο καθαιρεμένος πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Νεστόριος). Όσο ο πατριαρχικός θρόνος της Κωνσταντινουπόλεως αποκτά ισχύ , έρχεται σε σύγκρουση με την Αλεξάνδρεια.

Αφορμή της σύγκρουσης είναι η κίνησις του Νεστόριου να ονομάσει την Παναγία «Χριστοτόκο» και όχι Θεοτόκο , με το αιτιολογικό οτι αφού ήταν θνητή δεν μπορεί να γεννήσει Θεό , αλλά μόνο το ανθρώπινο μέρος του Χριστού.

Η 3η Οικουμενική Σύνοδος (πατριαρχης Αλεξανδρείας ο Κύριλος , που όπως προαναφέρθηκε ήταν εξαιρετικά φανατικός και χωρίς κανένα φραγμό προκειμένου να πετύχει τους στόχους του , αφορίζει και καθαιρεί τον Νεστόριο , με την στήριξη του Θεοδοσίου Β’ (αρχικά υποστηρικτή του Νεστόριου) ο οποίος στρέφει την στήριξή του στο πατριαρχείο Αλεξανδρείας.

Κρίσιμοι ψήφοι στην καθαίρεση του Νεστόριου ήταν οι ψήφοι του Πατριάρχη της Ρώμης (του Πάπα Λεοντίου του Γ’) και σε αντάλλαγμα ο Κύριλος ανανωρίζει στην έδρα της Ρώμης την Πρωτοκαθεδρία , δηλαδή τον αναγνωρίζει ως κατ ευθείαν απόγονο και συνεχιστή του έργου του Αποστόλου Παύλου. Απο αυτό το σημείο και με την ενέργεια αυτή του Κυρίλου , αρχίζει ο πρωταγωνιστικός ρόλος της έδρας της Ρώμης, πράγμα που αργότερα θα οδηγήσει στο Σχίσμα των εκκλησιών.

Στην Ανατολή ο Θεοδόσιος Β’ πεθαίνει. Ο γιός του Βαλεντιανός Γ’ είναι ο νόμιμος διάδοχος , αλλά η αδελφή του αποθανόντος Θεοδοσίου χρίζει τον Μαρκιανό αυτοκράτορα (στρατηγό που την παντρεύτηκε).

Μετά τον Μαρκιανό (ο οποίος δεν έπαιξε κανέναν ιδιαίτερο ρόλο) αυτοκράτωρ γίνεται ο Λέων. Και οι δύο ανωτέρω ήταν υπασπιστές του Γότθου Ασπαρ (Ρωμαίου πατρικίου και αρχηγού του στρατού ). Όταν προτάθηκε ο θρόνος στον Ασπαρ, αυτός αρνήθηκε λέγοντας οτι η Γοτθική του καταγωγή (που προξενεί το μίσος του λαού λόγω των προηγούμενων προβλημάτων με τους Γότθους) θα ήταν εμπόδιο στην άσκηση των καθηκόντων του. Στην θέση του ο Ασπαρ προτείνει τον Μαρκιανό και μετα απο αυτόν τον Λεοντα τον Α’.

Με την ανάληψη της εξουσίας ο Λέων φέρνει στην Κωνσταντινούπολη μία φατρία καταγόμενη απο τον Καύκασο (είναι εκπολιτισμένοι και ζουν στην Θράκη) , προκειμένου να απαλλαγεί απο την ηγεμονία του Ασπαρ.

Πράγματι οι Ίσαυροι σκοτώνουν τον Ασπαρ.

Μετά τον θάνατο του Ασπαρ , ο οποίος πεθαίνει άτεκνος , η αδελφή του παντρεύεται τον Ζήνωνα τον οποίο και κάνει αυτοκράτορα.

Σε αυτόν, ο Οδόακρος προσφέρει την πορφύρα της Δύσεως, σηματοδοτώντας την οριστική κατάλυση του κράτους της Δύσεως (ο Οδόακρος θέλησε να ξεκαθαρίσει οτι το κράτος του δεν έχει καμμία πλέον σχέση με την Ρώμη, γι αυτό και δίνει τα διάσημα της εξουσίας στην Ανατολή). Μετά τον θάνατο του Ζήνωνος , η Ευδοκία επιλέγει ως αυτοκράτορα τον 60χρονο Αναστάσιο ο οποίος βασίλεψε πολύ επιτυχημένα για 20 χρόνια.

Ο Αναστάσιος ήταν που έφτιαξε τα μέτρα και τα σταθμά των Βυζαντινών νομισμάτων (εξ ου και η Βυζαντινή Νομισματική αρχίζει απο την βασιλεία του Αναστασίου , ενω πριν χρησιμοποιείτο η Ρωμαική νομισματική).

Καθορίζονται τα ποσοστά της περιεκτικότητας σε χρυσό και ασήμι του νομίσματος , που για τα επόμενα 700 χρόνια παραμένει σταθερό και ονομάζεται SOLIDUS , δηλαδή «σταθερό» και εκλαϊκευμένα «Σόλδιο».

Ο Αναστάσιος αναμορφώνει την οικονομία και προσπαθεί να μειώσει την δύναμη των «Δυνατών».

Κάνει αναδασμούς γης , μειώνει την φορολογία και γενικά θεωρείται ο αναμορφωτής της οικονομίας του Βυζαντίου.

Το 521 μ.χ. πεθαίνει, αφήνοντας 33.000.000 χρυσά νομίσματα στα ταμεία , πολύ μεγάλα έργα , ανακαινισμένα τα Θεοδοσιανά τείχη και μειωμένη φορολογία στον λαό.

Στην Δύση , το 506 μ.χ. συμβαίνει  ένα γεγονός που ενω δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, θα έχει σοβαρές επιπτώσεις αργότερα. Ο βασιλεύς των Φράγκων, Χλοδοβίκος , βαπτίζεται ορθόδοξος (δηλαδή όχι Αρειανός , σε αντίθεση με τους υπόλοιπους βαρβάρους που ήταν κυρίως Αρειανοί). Προσελκύει έτσι την προσοχή του Πάπα της Ρώμης Συλβέστρου. Οι Φράγκοι παραδοσιακά ακολουθούν το δόγμα του βασιλέα τους κι έτσι ο Πάπας Συλβέστρος αρχίζει και βρίσκει στηρίγματα στα Δυτικά βασίλεια πράγμα που θα δυναμώσει την θέση του, θα καταστήσει την έδρα του Πάπα της Ρώμης σταδιακά παντοδύναμη πολιτικά και αργότερα θα οδηγήσει στο Σχίσμα.

Οι νεοφώτιστοι (και φανατικοί) Φράγκοι εξαπλώνονται και καταλαμβάνουν την (Αρειανή) Γαλατία με την βοήθεια του Πάπα. Η Γαλατία θα είναι το μελλοντικό κράτος των Φράγκων (η σημερινή Γαλλία).

 

Για το ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΒΗΜΑ

Μάνος Κιλημάντζος

 

(Συνεχίζεται..42)

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.