Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Γράφει ο Μάνος Κιλημάντζος

  1.      2ηΠΕΡΙΟΔΟΣ ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑΣ  (Αυτοκρατορία)

 

Μετά την επικράτησή του ο Οκταβιανός παίρνει τον τίτλο του Αυγούστου

(Augustus = Σεβαστός , ευλογημένος , αυτός που κάνει τα πράγματα να αυξάνουν, να «αυγαταίνουν» ).

Έτσι , το πλήρες όνομα του Οκταβιανού είναι :

Οκταβιανός (όνομα) Καίσαρ (επώνυμο) , Αύγουστος , αυτοκράτωρ.

Το 27 π.χ. συγκαλεί την Σύγκλητο και παραδίδει την εξουσία του δικτάτορος , δηλώνοντας πως έφερε επί τέλους την ειρήνη στον κόσμο (PAX ROMANA).

H πολιτική αυτή κίνηση , που στην ουσία ήταν κόλπο για να γίνει ακόμη πιο αγαπητός στον λαό, του δίνει τεράστια δημοτικότητα.

Η Σύγκλητος παραλαμβάνει την εξουσία που της δίνει ο Οκταβιανός και με την σειρά της τον ανακηρύσσει «1ο Πολίτη» και «Πατέρα της Πατρίδος» και του επιστρέφει όλες τις εξουσίες.

Έτσι ο Οκταβιανός συγκεντρώνει τις εξουσίες και τα αξιώματα στο πρόσωπό του και κυρίως αυτό γίνεται νόμιμα!

Από αυτήν την περίοδο και μετά , ο όρος “imperator” χάνει την έννοια του νικητή στρατηγού (στρατάρχου θα λέγαμε σήμερα) και παίρνει την έννοια του αυτοκράτορα με την σημερινή της έννοια.

Ο Οκταβιανός βασιλεύει πολλά χρόνια (40) μέχρι το 14 μ.χ. και οργανώνει το Ρωμαϊκό κράτος , το οποίο πλέον είναι η ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ.

Η εποχή του Οκταβιανού είναι η χρυσή εποχή της Ρώμης.

Επικρατεί παντού ειρήνη και κοινωνική / οικονομική σταθερότητα και ευδοκιμούν οι τέχνες και οι επιστήμες.

 

Το Βασίλειο της Βακτριανής

Στην Ανατολή , αυτήν την εποχή , υπάρχει ένα ακόμη Ελληνιστικό βασίλειο. Το βασίλειο της Βακτριανής (περιλαμβάνει τμήματα των σημερινών Ιράν, Πακιστάν, Αφγανιστάν, Ινδίας). Αρχικά ήταν τμήμα του κράτους των Σελευκιδών αλλά σταδιακά αποσχίσθηκε. Πρωτεύουσα είχε τα Βάκτρα (περιοχή του σημερινού Ιράν) και ιδρυτής του βασιλείου είναι ο Ευθύδημος ο 1ος ο οποίος κήρυξε την ανεξαρτησία του κράτους αντέχοντας την πολιορκία του Αντίοχου του 3ου , ο οποίος έτσι αναγκάστηκε να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Βακτριανής.

Σε αυτό το τελευταίο Ελληνιστικό βασίλειο δεν έφτασαν ποτέ οι Ρωμαίοι.

Την μεγαλύτερη ακμή του γνώρισε επί του Μενάνδρου του Μεγάλου , οπότε και τα όρια του κράτους έφτασαν μέχρι τον Γάγγη ποταμό στις Ινδίες και μέχρι το βασίλειο των Σίρων (Κίνα). Έφτασε δηλαδή το βασίλειο αυτό ακόμη μακρύτερα και από τον Μέγα Αλέξανδρο τον 3ο .

Στην ουσία το βασίλειο της Βακτριανής δεν καταλύθηκε ποτέ.

Απλά η Ελληνική άρχουσα τάξη , μη έχοντας πλέον επαφή με άλλα Ελληνικά κράτη , αφομοιώθηκε σταδιακά από τους γηγενείς και η εξουσία πέρασε χωρίς καν να γίνει αντιληπτή η αλλαγή, στους Πάρθους (Πέρσες) , τον 2ο μ.Χ. αιώνα.

Επί βασιλείας Μενάνδρου μάλιστα στην ακμή του βασιλείου , επετράπη και η λατρεία του Βουδισμού , γι αυτό και ο Μένανδρος είναι επίσημα Άγιος της Βουδιστικής θρησκείας.

 

Οκταβιανός Αύγουστος

Το 14 μ.Χ. στην Ρώμη πεθαίνει ο Οκταβιανός Αύγουστος.

Η παρουσία του στα πράγματα της Ρώμης , η διοικητική του ικανότητα και η πολιτική του οξυδέρκεια τον κάνουν κομβικό σημείο στην ιστορία της Ρώμης.

Όταν επεκράτησε του Αντωνίου , βρέθηκε αντιμέτωπος με το δίλημμα του πως να διαχειριστεί την απόλυτη εξουσία του.

Το 27 π.Χ. όπως προελέχθη διακηρύσσει το τέλος της 100ετούς περιόδου των εμφυλίων πολέμων και ανακοινώνει στην Σύγκλητο ότι έφερε την ειρήνη, παραδίδοντας τις εξουσίες στην Σύγκλητο και τον λαό της Ρώμης.

Τυπικά δηλαδή η RES PUBLICA δεν καταργείται ποτέ. Τυπικά υπάρχει Δημοκρατία, μόνο που η Σύγκλητος (δηλαδή ο λαός) παραδίδει τις εξουσίες στο πρόσωπο του Οκταβιανού.

Είχε δημιουργήσει δηλαδή σε όλους την εντύπωση πως η Σύγκλητος και ο λαός τον θέλουν επικεφαλής διότι ήταν πολύτιμος και αναντικατάστατος.

Ελέγχει τα πάντα , συμπεριλαμβανομένου και του στρατού. Βέβαια εκ παραδόσεως στην Ρώμη δεν υπήρχε στρατός , όμως μεταξύ των άλλων αξιωμάτων του ο Οκταβιανός είναι και διοικητής της Πραιτοριανής φρουράς (του μόνου δηλαδή στρατιωτικού σώματος που επετρέπετο να υπάρχει στην Ρώμη).

Ταυτόχρονα, οι διοικητές των επαρχιών (όπου υπάρχει στρατός) , είναι φίλοι του και τον ανακηρύσσουν ανθύπατο . Με αυτή του την ιδιότητα δηλαδή ελέγχει και τον τακτικό στρατό. Αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης πως ο Οκταβιανός υπήρξε εξαιρετική πολιτική (και όχι στρατιωτική) φυσιογνωμία! Θα μπορούσε κανείς να τον χαρακτηρίσει ως τον αντίστοιχο Περικλή της Ρώμης.

Ο Οκταβιανός ήταν πάντα χαμηλών τόνων. Ποτέ δεν έκανε επίδειξη της εξουσίας του και η στάση του αυτή εκτιμήθηκε από όλους και ιδιαίτερα από την Σύγκλητο (αριστοκράτες πατρίκιοι).

Το πλήρες (και οριστικό) όνομα του Οκταβιανού είναι :

OCTAVIANUS (το όνομά του)

IMPERATOR (αυτοκράτωρ , στρατάρχης, νικητής)

CAESARIS (επώνυμό του , ως θετός γιος του Ιουλίου Καίσαρα)

FILIUS  DEI (Υιός θεού)

AUGUSTUS(Σεβαστός , αυτός που κάνει τα πράγματα να αυξάνουν.augio=αυξάνω)

Είναι ο ιδρυτής της «Ιουλιο – Κλαυδιανής» δυναστείας , τελευταίος της οποίας υπήρξε ο Νέρων.

Τον Οκταβιανό απασχολούσε πολύ το θέμα της διαδοχής.

Έχοντας συγκεντρώσει όλα τα αξιώματα και εξουσίες , προβληματιζόταν για το πως όλα αυτά θα περάσουν στους διαδόχους του.

Μη έχοντας ο ίδιος αρσενικά παιδιά , επανέφερε από την εξορία στην Ρόδο , τον θετό γιο του Τιβέριο.

Φροντίζει ώστε μέσω κάποιων πολύπλοκων νομικών συστημάτων και ελιγμών να εκλεγεί ο Τιβέριος σε όλα τα αξιώματα του Αυγούστου, έτσι ώστε μετά τον θάνατο του Οκταβιανού να λάβει αυτόματα την θέση του ο Τιβέριος.

Ήταν ο μόνος τρόπος να το επιτύχει αυτό, αφού ο Τιβέριος δεν είχε κληρονομικά δικαιώματα.

Με την πάροδο των χρόνων τον αυτοκράτορα τον ορίζει (μερικές φορές τον επιβάλλει κιόλας) η Πραιτοριανή φρουρά (παραλλαγή του Μακεδονικού συστήματος έγκρισης του βασιλέα από το στράτευμα).

Ο Οκταβιανός δημιούργησε στρατιωτικό ταμείο από το οποίο έπαιρναν σύνταξη οι στρατιώτες που τελείωναν την θητεία τους.

Μάλιστα συνέβαλε στην δημιουργία του ταμείου αυτού χαρίζοντας την μισή προσωπική του περιουσία.!!!!

Έτσι οι στρατιώτες γίνονται δημόσιοι υπάλληλοι παίρνοντας και σύνταξη αλλά και «εφ’ άπαξ».

Βέβαια αυτή η κίνηση μπορεί να εξασφαλίζει καλή ζωή και μέλλον στους στρατιώτες, όμως κατά κάποιο τρόπο σταματά την στρατιωτική ορμή της Ρώμης (οι στρατιώτες πλέον δεν έχουν τόσο μεγάλη ανάγκη από λάφυρα μέσω της συμμετοχής τους σε νέες εκστρατείες). Η Ρώμη πλέον δεν επεκτείνεται άλλο (δεν έχει και που αλλού να πάει …)

Στον οικονομικό τομέα ανασύνταξε το οικονομικό σύστημα της Ρώμης με κύριο άξονα την σταθερή ισοτιμία χρυσού – σεστέρτιου. Δημιουργεί έτσι ένα ισχυρό νόμισμα και περιορίζει κατά πολύ τον πληθωρισμό.

Την τακτική αυτή την παραβίασαν σταδιακά οι διάδοχοί του προξενώντας πολύ σοβαρά πληθωριστικά φαινόμενα και καθιστώντας το νόμισμα όλο και πιο αναξιόπιστο.

Ένα άλλο σημαντικό μέτρο του Οκταβιανού , που θα έχει επιπτώσεις αργότερα στους χριστιανούς, είναι και η καθιέρωση της λατρείας του αυτοκράτορος ως θεού , όχι με την έννοια του «θείου» αλλά με την έννοια της αναγνώρισης πίστεως στο κράτος που εκπροσωπεί ο αυτοκράτωρ. Αυτή η έννοια της λατρείας τηρήθηκε στην Ρώμη και στην Ελλάδα ως τιμητική λατρεία , ενώ στις ανατολικές επαρχίες υιοθετήθηκε  εφαρμόστηκε ως κατά κυριολεξία λατρεία .

Ο υπήκοος λοιπόν της Ρώμης έπρεπε να δηλώσει την πίστη του στο κράτος θυσιάζοντας και δίνοντας όρκο πίστης στον αυτοκράτορα. Οι χριστιανοί (επί Οκταβιανού γεννιέται ο Χριστός) αργότερα αρνούνται να το κάνουν αυτό διότι η θρησκεία τους απαγορεύει θυσία και όρκο σε οποιονδήποτε άλλο εκτός του θεού των χριστιανών. Για την Ρωμαϊκή νομοθεσία όμως η άρνηση αυτή σημαίνει ανταρσία , εξ ου και οι χριστιανοί διώκονται (όχι για την πίστη τους , αλλά για «ανυπακοή» στους νόμους της Ρώμης) .

Εν κατακλείδι , ο Οκταβιανός είναι μέγας αναμορφωτής του Ρωμαϊκού κράτους.

 

Τιβέριος

Ο διάδοχός του ο Τιβέριος αναλαμβάνει την εξουσία σε ηλικία 50 ετών , το 14 μ.Χ. μετά τον θάνατο του Οκταβιανού και ακολουθεί και αυτός την πολιτική του προκατόχου του.

Επί Τιβερίου συμβαίνει και η σταύρωσις του Χριστού που όμως είναι εντελώς ασήμαντο γεγονός σε σχέση με την τεράστια και πολυπολιτισμική αυτοκρατορία.

Επί Τιβερίου χτίζονται τα αυτοκρατορικά ανάκτορα, άρα αρχίζουν να γίνονται εμφανή τα αυτοκρατορικά χαρακτηριστικά του κράτους.

 

Καλιγούλας

Τον Τιβέριο διαδέχεται ο Καλιγούλας, ο οποίος όμως ήταν τρελλός και η αυτοκρατορία χαρακτηρίζεται από αυτή του την ανισορροπία, η οποία οδηγεί και στην δολοφονία του.

 

Κλαύδιος

Τον διαδέχεται ο θείος του ο Κλαύδιος. Χαμηλών τόνων αλλά και μειωμένων ικανοτήτων αυτοκράτορας , τον οποίο δολοφονεί η γυναίκα του η Αγριππίνα , ανεβάζοντας στον θρόνο τον γιο της Νέρωνα.

 

Νέρων

Εντελώς ανισόρροπος χαρακτήρας με τον θάνατο του οποίου το 67 μ.χ. τελειώνει η «ΙουλιοΚλαυδιανή» δυναστεία

Ο Νέρων , έχοντας διδάσκαλο τον μεγαλύτερο φιλόσοφο της εποχής , τον Σενέκα (Στοϊκός, ιδρυτής της «Νέας Στοάς» η οποία αργότερα είχε σαν κύριο εκφραστή της τον Επίκτητο).

Ο Νέρων πήρξε μέγας φιλέλλην.

Απήλλαξε την Νότιο Ελλάδα (εκτός της Μακεδονίας) από τους φόρους.

Οραματίστηκε την ένωση Σαρωνικού και Κορινθιακού κόλπου και άρχισε να σκάβει τον ισθμό της Κορίνθου για να κάνει διώρυγα (το έργο έμεινε ημιτελές).

Έδωσε τεράστια ποσά στην Αθήνα για να χρηματοδοτήσει πολλά έργα και στην Κόρινθο ανακήρυξε επίσημα την ελευθερία της Ελλάδος.

Υπήρξε πολύ σπάταλος και σαν αποτέλεσμα της σπατάλης του χρεοκόπησε το δημόσιο ταμείο. Έτσι αναγκάστηκε να ζητά όλο και περισσότερα χρήματα (κυρίως όμως από τους πλούσιους και ισχυρούς) δημιουργώντας μεγάλη δυσαρέσκεια η οποία τελικώς οδήγησε σε στάση και στην δολοφονία του το 67 μ.χ.

Δυο χρόνια νωρίτερα (65 μ.χ.) έγινε και η πυρκαγιά της Ρώμης.

Παρά τα όσα λέγονται δεν φαίνεται να ήταν δικό του έργο.

Μάλλον ατύχημα ήταν, καθ’ ότι οι πυρκαγιές ήταν συχνό φαινόμενο της εποχής.

Η συγκεκριμένη άρχισε από τις φτωχές συνοικίες (με τα ξύλινα σπίτια) και εξαπλώθηκε.

Επί Νέρωνος άρχισαν και οι πρώτοι διωγμοί των χριστιανών, ως πιθανών εχθρών του κράτους, αφού δεν εδέχοντο να ορκιστούν στον αυτοκράτορα.

Σαν δύναμις , οι χριστιανοί ήταν μία ασήμαντη μειοψηφία. Τους ονόμαζαν «αίρεση των Γαλιλαίων» η «των Ναζωραίων» και αρχικά ήταν όντως αίρεση της ιουδαϊκής θρησκείας.

Ενώ στην Ρώμη επικρατούσε ανεξιθρησκία και κανείς δεν τους έδωσε σημασία από θρησκευτικής άποψης , εντούτοις τους θεώρησαν αναρχικούς , άρα υπονομευτές της Ρωμαϊκής εξουσίας.

Τον 1ο μ.Χ. αιώνα λοιπόν ο χριστιανισμός ήταν μία ασήμαντη παρουσία.

Διεδόθη πολύ αργά και σταδιακά για να πάρει μεγάλη έκταση τους επόμενους αιώνες.

Με τον θάνατο του Νέρωνα έρχεται το τέλος της ΙουλιοΚλαυδιανής δυναστείας και στον θρόνο ανεβαίνει μία άλλη δυναστεία , αυτήν των «Φλάβιων».

 

Οι Νεο Στοϊκοί

Την εποχή αυτή κυριαρχεί από φιλοσοφικής άποψης η σκέψη των Νεο Στοϊκών.

Αυτοί δεν ενδιαφέρονται για τα κοινά, ούτε για την δόξα. Ενδιαφέρονται μόνο για τον μικρό τους περίγυρο.

Λατρεύουν την ταπεινοφροσύνη , την μεγαθυμία και την ισότητα.

Διδάσκουν ότι το κράτος είναι πολύ μεγάλο, άρα ο πολίτης δεν ενδιαφέρεται τι γίνεται στο άλλο άκρο της αυτοκρατορίας.

Πλησιάζει πολύ σε ιδέες τον χριστιανισμό , με την διαφορά ότι αυτοί είναι ταυτόχρονα και πιστοί πολίτες της Ρώμης και δεν έχουν λόγο να αρνούνται τον όρκο στον αυτοκράτορα.

Γι αυτόν τον λόγο , αργότερα ο Μάρκος Αυρήλιος , παρ’ ότι Στοϊκός, ειρηνιστής και πολύ καλός αυτοκράτωρ , κάνει σκληρούς διωγμούς εναντίον των χριστιανών.

Γενικά σαν κοινωνικό φαινόμενο, όταν το κράτος είναι ισχυρό και απολυταρχικό , ευδοκιμούν τέτοιες φιλοσοφικές , κοινωνικές και εν τέλει θρησκευτικές τάσεις όπως των Νεο Στοϊκών αλλά και των χριστιανών, δεδομένου ότι ο πολίτης αισθάνεται πως δεν παίζει σημαντικό ρόλο στην κρατική λειτουργία και την δημόσια ζωή , άρα γίνεται εσωστρεφής.

 

Οι Φλάβιοι

Αυτοκτάτορες αυτής της δυναστείας είναι ο Βεσπασιανός, ο Διοκλητιανός και ο  Τίτος)

Χαρακτηριστικό της δυναστείας η μεγάλη αυξησις της ισχύος της Πραιτοριανής φρουρά, η οποία από τούδε, ανατρέπει και ανακηρύσσει αυτοκράτορες κατά το δοκούν.

 

Οι Αντωνίνοι και οι θετοί αυτοκράτορες

Την δυναστεία των Φλάβιων διαδέχεται η δυναστεία των Αντωνίνων και των θετών αυτοκρατόρων.

Εκπρόσωποί της :

Ο Αδριανός , ο μεγαλύτερος φιλέλλην αυτοκράτωρ που αναμόρφωσε στην κυριολεξία την πόλη των Αθηνών. Υπήρξε αυτός που διέταξε την διασπορά των Ιουδαίων, έχοντας καταπνίξει μία ακόμη εξέγερσή τους.

Ο Τραϊανός (100-106 μ.χ.) ο οποίος πολέμησε και νίκησε τους Δάκες στην περιοχή της σημερινής Ρουμανίας (εξ ου και οι Ρουμάνοι ισχυρίζονται ότι είναι κατ’ ευθείαν απόγονοι των Ρωμαίων και η γλώσσα τους είναι λατινογενής).

Ο Μάρκος Αυρήλιος , επίσης φιλέλλην και τελευταίος μεγάλος στοϊκός φιλόσοφος , με κυριότερο έργο του τα «εις εαυτόν» (συμβουλές προς τον διάδοχό του), ο οποίος παρ’ ότι φιλειρηνικός πολέμησε διαρκώς με τους Γερμανούς βορείως των συνόρων της αυτοκρατορίας.

Ο Κόμοδος , γιος του Μάρκου Αυρηλίου, ο οποίος όντας εντελώς ψυχοπαθής αφήνει την αυτοκρατορία να πέσει σε πλήρη αναρχία και τελικώς δολοφονείται σηματοδοτώντας το τέλος της δυναστείας την οποία διαδέχεται η δυναστεία των Σεβήρων.

 

Ιουδαίοι και Χριστιανισμός

Ως ιουδαϊκή αίρεση αρχικά ο χριστιανισμός είναι άνευ σημασίας (ο Παύλος ήταν αυτός που καθιέρωσε τα «τυπικά» της λατρείας , π.χ. κατήργησε την περιτομή έτσι ώστε να γίνονται οι άνθρωποι πιο εύκολα χριστιανοί αφού δεν θα μπορούσαν να αναγνωρίζονται ως Ιουδαίοι).

Την διάδοση του χριστιανισμού βοήθησε και το γεγονός ότι η θρησκεία αυτή απαγόρευε κάθε άλλη λατρεία (η χριστιανός η τίποτε) , ενώ άλλες θρησκείες δεν απαγόρευαν την παράλληλη λατρεία. Έτσι , αν γινόταν κανείς χριστιανός ήταν μόνο χριστιανός.

Κατά την βασιλεία του Αδριανού , οι Ιουδαίοι προβαίνουν σε συνεχείς στάσεις. Για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα ο Αδριανός αδειάζει την Ιουδαία και τους στέλνει εξορία σε μικρές ομάδες σε όλες τις πόλεις της αυτοκρατορίας, κάνοντάς τους … περιπλανώμενους.

Οι ομάδες αυτές διατήρησαν την συνοχή τους στις πόλεις που εγκαταστάθηκαν και πολύ αργότερα δημιούργησαν τα γκέτο και τις συναγωγές , για να επιστρέψουν στην Ιουδαία 2000 χρόνια αργότερα.

 

ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΙΣ

Ο 1ος και 2ος μ.Χ. αιώνες , κυρίως επί Αντωνίνων χαρακτηρίζονται ως η περίοδος της Ηγεμονίας (Πριγκιπάτο) και έφτασε την Ρώμη στο απόγειο της ακμής της από κοινωνικο-οικονομικής πλευράς.

Η Ρώμη γενικά σέβεται τα πολιτικά συστήματα των κατακτημένων περιοχών βάζοντας απλώς τους τοποτηρητές της.

Οι κατακτημένοι λαοί σιγά-σιγά ενσωματώνονται στο κράτος επιτρέποντας έτσι στις φρουρές να φύγουν και να ενισχύσουν τον στρατό στα σύνορα.

Με το διάταγμα του Καρακάλα (213 μ.Χ. ) δίνεται ο τίτλος του Ρωμαίου πολίτη σε όλους τους κατοίκους της αυτοκρατορίας, δίνοντας έτσι την πεποίθηση στους λαούς ότι είναι πλέον μέρος της Ρώμης και αντίστοιχα ότι η Ρώμη είναι εκείνοι, επομένως δεν αισθάνονται κατακτημένοι.

Μετά τον θάνατο όμως του Κόμοδου , αρχίζει ξαφνικά και ραγδαία η παρακμή της Ρώμης.

Ο 3ος μ.Χ. χαρακτηρίζεται ως αιώνας χάους.

Είναι ιστορικό παράδοξο το πως μία τόσο μεγάλη και επιτυχημένη αυτοκρατορία , πέφτει από την απόλυτη ευημερία στο απόλυτο χάος , μέσα σε 15 χρόνια!!!

Οι Πραιτοριανοί σκοτώνουν τον Κόμοδο διότι ήθελε να διαλύσει την Σύγκλητο (ως εκ τούτου και την αριστοκρατία).

Ο στρατός είναι αυτός που πλέον ρυθμίζει την άνοδο και την πτώση (συνήθως δολοφονία) κάθε αυτοκράτορα.

Συνεπώς γίνονται συνεχώς εξεγέρσεις , εξαγορές και συνομωσίες στον στρατό από τους επίδοξους αυτοκράτορες.

Με αυτόν τον τρόπο ανέρχεται στην εξουσία η δυναστεία των Σεβήρων.

 

Οι Σεβήροι

Με κύριο εκφραστή τον Καρακάλα είναι η εποχή που κυριαρχεί ο δεσποτισμός και η τυραννία. Καταργείται η σημασία των θεσμών (π.χ. η Σύγκλητος υπάρχει τύποις , χωρίς καμία εξουσία). Την τάση αυτή του να θεωρείται ο αυτοκράτορας «θεός» συνέχισαν και οι μετέπειτα Βυζαντινοί , όπου ο αυτοκράτωρ κυβερνά «ελέω Θεού».

Οι Ρωμαίοι παθαίνουν συνεχείς καταστροφές από τους Πέρσες , τους Αλαμανούς και τους Γότθους και εκτός των άλλων πληρώνουν και πολεμικές αποζημιώσεις  μεγαλώνοντας το ήδη μεγάλο οικονομικό χάος , απαιτώντας μεγαλύτερους φόρους , βάζοντας το κράτος σε έναν φαύλο κύκλο.

Το χάος ανακόπτεται στις αρχές του 4ου μ.Χ. αιώνα με την εμφάνιση δύο μεγάλων μεταρρυθμιστικών προσωπικοτήτων που εμφανίζονται διαδοχικά στον θρόνο.

Του Διοκλητιανού και του Κωνσταντίνου (του Μεγάλου).

Σε αυτό το σημείο τελειώνει ιστορικά και η περίοδος της ύστερης αρχαιότητας.

 

ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ ΚΑΙ ΠΤΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

Υπάρχουν πλέον πολλοί εξωτερικοί εχθροί, σε σημείο ώστε η Ρώμη αντί να επεκτείνεται πλέον να αμύνεται.

Το στρατιωτικό της σύστημα , ενώ υπήρξε εξαιρετικό όταν επρόκειτο για επεκτατικές  εκστρατείες, αποδεικνύεται αναποτελεσματικό όταν χρειάζεται να αμυνθεί , με φυλάκια και στρατόπεδα κατεσπαρμένα και απομονωμένα σε τεράστιες εκτάσεις.

Οι Γερμανοί πλέον ενώνονται με κύριες φυλές τους Φράγκους και τους Αλαμανούς και φτάνουν προελαύνοντας μέχρι την Βόρειο Ιταλία όπου ανακόπτονται με πολύ κόπο , δεδομένου ότι αν πέρναγαν δεν υπήρχε άλλος στρατός να τους ανακόψει την πορεία στην Ρώμη.

Η συνένωση των Γερμανικών φύλων συμβαίνει λόγω της γειτνίασής τους με τον πολιτισμένο κόσμο, από τον οποίο σιγά – σιγά παραδειγματίζονται.

Έτσι ενώνονται υπό κάποιους άξιους αρχηγούς με σκοπό να κατακτήσουν και να απολαύσουν τα αγαθά της πολιτισμένης Ρώμης.

Το ίδιο συμβαίνει και με τους Γότθους στην περιοχή της Ρουμανίας.

Στα ανατολικά σύνορα , οι Πάρθοι (που παραμένουν χωρισμένοι σε φυλές) εξαφανίζονται , αλλά επανεμφανίζονται οι Πέρσες με μία μεγάλη δυναστεία (την δυναστεία των Σασσανιδών) που κράτησε 400 χρόνια πριν κατακτηθεί οριστικά απο τους Άραβες.

Για να αντιμετωπισθούν όλοι αυτοί οι εχθροί (που ο καθένας μόνος του συνιστούσε πολύ σοβαρή απειλή για την Ρώμη , πόσο μάλλον όταν χρειάζεται να τους αντιμετωπίσει ταυτόχρονα) χρειάζεται στρατός, άρα πρέπει να γίνει στρατολογία που δεν γίνεται χωρίς χρήματα.

Οι πολεμικές δαπάνες σημαίνουν βαριά φορολογία , που με την σειρά της σημαίνει δυσαρέσκεια και αποσχιστικά κινήματα που μεγαλώνουν το αμυντικό πρόβλημα του κράτους.

Η οικονομία έχει σχεδόν καταρρεύσει και ταυτόχρονα ενσκήπτει και επιδημία πανώλης με 2000 καταμετρημένους νεκρούς ημερησίως.

Χάνεται πολύς κόσμος και παραγωγικό δυναμικό. Τα κτήματα μένουν ακαλλιέργητα και πέφτουν στα χέρια των πλουσίων οι οποίοι δημιουργούν τσιφλίκια (τα Λατιφούντια) .

Για να καλλιεργήσουν οι τσιφλικάδες τα χωράφια δεν έχουν δούλους , αφού δεν γίνονται πλέον κατακτήσεις και οι υπάρχοντες δούλοι είναι πανάκριβοι, δημιουργούν έτσι τον θεσμό των παροίκων , ενοικιάζοντας τα κτήματά τους σε ανθρώπους που δεν έχουν, με τίμημα μέρος της σοδειάς. Σιγά-σιγά οι πάροικοι λόγω χρεών χάνουν την ελευθερία τους και μετατρέπονται σε δουλο-πάροικους, δημιουργώντας άλλον έναν πόλο δυσαρέσκειας έναντι του κράτους.

Οι πλούσιοι δεν ελέγχονται ,όντας πλούσιοι και πολύ δυνατοί.

Οι φτωχοί επίσης δεν ελέγχονται αφού όντας φτωχοί δεν έχουν και πολλά να χάσουν.

Εμφανίζονται και οι συντεχνίες (τέκτονες , ναυτικοί , ράπτες , υποδηματοποιοί κλπ τεχνίτες) οι οποίες φορολογούνται από το κράτος και μετά επιμερίζουν τους φόρους στα μέλη τους από τα οποία τους εισπράττουν. Γίνεται δηλαδή ευκολότερη η είσπραξη των φόρων από την κεντρική εξουσία. Έτσι όμως δυναμώνουν οι συντεχνίες και κατά κάποιο τρόπο δεν είναι εύκολα ελέγξιμες.

Ο στρατός στην πλειοψηφία δεν αποτελείται από Ρωμαίους .

Αφού όμως ο στρατός ελέγχει το ποιος θα γίνει αυτοκράτορας, οι αυτοκράτορες που αναδεικνύονται δεν είναι πια Ρωμαίοι , αλλά άλλης εθνικότητας ανάλογα με αυτήν που συγκυριακά πλειοψηφούσε στο στράτευμα.

Π.χ. Οι Σεβήροι είναι Φοινικικής καταγωγής και άσχετοι με το πατροπαράδοτο Ρωμαϊκό πνεύμα.

Σαν αποτέλεσμα όλων αυτών, κατά τον 3ο μ.Χ. αιώνα η σημασία της Ρώμης μέσα στην αυτοκρατορία μειώνεται συνεχώς και η ίδια η αυτοκρατορία έχει πλέον σοβαρά σημάδια χαλάρωσης και αποσύνθεσης .

 

Διοκλητιανός (284 – 305 μ.χ.)

O Διοκλητιανός αναλαμβάνει την εξουσία το 284 μ.Χ. και παραιτείται χωρίς φανερό λόγο το 305 μ.Χ.

Έχει συνειδητοποιήσει ότι χρειάζονται σοβαρές αλλαγές για να αντιμετωπισθεί η πολύ άσχημη κατάσταση του κράτους.

Έτσι, διορίζει τον Μαξιμιλιανό ως Καίσαρα (2ο τη τάξει) ο οποίος νικά τους Γερμανούς και ο Διοκλητιανός τον ονομάζει συν-αυτοκράτορα.

Ακολούθως ιδρύει το σύστημα της «τετραρχίας».

Υπάρχουν δηλαδή 2 αυτοκράτορες και κάθε αυτοκράτωρ έχει ως βοηθό του έναν Καίσαρα. Έτσι μπορεί να αποκεντρωθεί η διοίκηση .

Η Τετραρχία απαρτίζεται από :

Διοκλητιανό : 1ο μεταξύ ίσων  (primus inter pares) με Καίσαρα τον Γαλέριο , και

Μαξιμιλιανό με Καίσαρα τον Κωνστάντιο.

Έτσι μοιράζεται η εξουσία και τα προβλήματα αντιμετωπίζονται κατά τόπους.

Επίσης μειώνονται οι δημόσιοι υπάλληλοι που σαν εκφραστές της γραφειοκρατίας είχαν πάρει πολύ μεγάλη εξουσία.

Ο Διοκλητιανός είναι και ο τελευταίος αυτοκράτωρ που προβαίνει σε απηνείς διωγμούς εναντίον των χριστιανών.

Όπως έχει ήδη σημειωθεί , ο χριστιανισμός τους 2 πρώτους αιώνες μ.χ. ήταν μία άσημη ιουδαϊκή αίρεση.

Τον 3ο αιώνα όμως , λόγω της γενικής δυσαρέσκειας και της πολύ άσχημης οικονομικής κατάστασης και ανασφάλειας , ο αμόρφωτος κυρίως λαός στρέφεται προς την θρησκεία προσβλέποντας στην Δευτέρα Παρουσία που γι αυτούς σημαίνει τέλος στα βάσανά τους.

Ειδικά φουντώνουν ανάμεσα στον λαό, οι θρησκείες που περιέχουν «Μεσσιανική» διδασκαλία (δηλ. περιμένουν την έλευση κάποιου Μεσσία για να λύση τα προβλήματα) , όπως ο Μιθραϊσμός και ο Χριστιανισμός .

Αντίστοιχα , στους αριστοκράτες και μορφωμένους , αναπτύσσονται παρεμφερείς φιλοσοφικές τάσεις όπως ο Νεο Πλατωνισμός και ο Στοϊσμός.

Ο Διοκλητιανός εξακολουθεί να θεωρεί τους χριστιανούς ως εχθρούς του κράτους, αφού πάντα αρνούνται να προσκυνήσουν τον αυτοκράτορα ως εκφραστή της ισχύος της Ρώμης.

Έτσι , οι χριστιανοί υφίστανται φοβερούς διωγμούς που τους αναγκάζουν να κρύβονται.

Μπαίνοντας στον 4ο μ.Χ. αιώνα και ειδικά στο 305 μ.Χ. ο Διοκλητιανός αποφασίζει να παραιτηθεί. Πείθει και τον Μαξιμιλιανό να κάνει το ίδιο , και έτσι αυτοκράτορες αναδεικνύονται ο Γαλέριος και ο Κωνστάντιος (Ιλλυριός στην καταγωγή , από την περιοχή της σημερινής βόρειας Αλβανίας).

Καίσαρες θέλουν να γίνουν ο γιος του Μαξιμιλιανού , ο Μαξέντιος  και ο γιος του Γαλέριου ο Έλιος.

Όμως ο Διοκλητιανός διορίζει κάποιους άλλους και για κάποιο διάστημα γίνονται μεγάλες εμφύλιες συγκρούσεις.

Ανεβαίνουν και καθαιρούνται αυτοκράτορες με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Τόσο μεγάλη σύγχυση υπάρχει που κάποια στιγμή υπάρχου 7 αυτοκράτορες … ταυτόχρονα!

Προ του αδιεξόδου , ανεβάζουν και πάλι στον θρόνο τον γέρο Διοκλητιανό, ώστε να δράσει ως επιδιαιτητής.

Αυτός βγάζει την απόφαση στην σχετική σύνοδο , αλλά μόλις ξανά παραιτείται , οι διεκδικητές αρχίζουν πάλι τις διαμάχες.

 

Η μάχη στην Μουλβία  (Εν τούτω νίκα 😉

Μετά από σειρά συγκρούσεων οι διεκδικητές Μαξέντιος (γιος Μαξιμιλιανού) και Κωνσταντίνος (γιος του Κωνστάντιου) , συγκρούονται τελικώς στην Μουλβία γέφυρα (στην Ιταλία) το 314 μ.Χ.

Ο θρύλος αναφέρει το όραμα του Κωνσταντίνου με τον σταυρό και την θεϊκή προτροπή « Εν τούτω νίκα». Λογικά το επεισόδιο είναι φανταστικό και προφανή σκοπό είχε το ψυχολογικό πλεονέκτημα στον στρατό του Κωνσταντίνου.

Ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι ο Κωνσταντίνος δεν ήταν χριστιανός αλλά πίστευε στον Μίθρα, ενώ αντίθετα ο Μαξέντιος αλλά και η πλειοψηφία του στρατού του ήταν βεβαιωμένα χριστιανοί.

Εν πάσει περιπτώσει στην Μουλβία νικά ο Κωνσταντίνος.

Σε ανάλογη σύγκρουση στην Δύση , επικρατεί του αντιπάλου του ο Λικίνιος.

Αναλαμβάνουν οι δύο τους την διοίκηση της αυτοκρατορίας.

Για 10 χρόνια οι δύο τους διοικούν μαζί. Όμως το 324 μ.Χ. έρχονται σε σύγκρουση.

Ο Κωνσταντίνος κερδίζει και επικρατεί σε όλη την έκταση του Ρωμαϊκού κράτους.

Μετά την ήττα του , ο Λικίνιος παραδίδεται αφού ο Κωνσταντίνος ορκίστηκε οτι δεν θα τον πειράξει.

Μόλις όμως γίνεται η παράδοση , ο Κωνσταντίνος παραβιάζοντας τον όρκο , εκτελεί τον Λικίνιο.

Ως μόνος κυρίαρχος , σαν αυτοκράτορας , ο Κωνσταντίνος αρχίζει πάλι να σταθεροποιεί την κατάσταση στο κράτος.

 

Για το ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΒΗΜΑ

Μάνος Κιλημάντζος

 

(Συνεχίζεται … 37)

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.