Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

ΤΑ ΣΤΑΤΙΩΤΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΔΟΪΡΑΝΗΣ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΑΣΟΝΑ ΚΟΜΝΗΝΟ ΚΑΝΑΚΑΚΗ

Όλοι μας έχει τύχει να βρεθούμε μπροστά από ένα στρατιωτικό ή μη μνημείο, να θαυμάσουμε
την ωραία αρχιτεκτονική του και είτε ασυναίσθητα είτε επιθυμώντας να αποκτήσουμε λίγη
ακόμη γνώση, να διαβάσουμε την επιγραφή του. Άλλωστε, αυτός ακριβώς είναι και ο ρόλος
του μνημείου, αν ανατρέξουμε και στην ετυμολογία της ωραίας αυτής λέξης ( μνημεῖον < από
το ρήμα μιμνῄσκω <θυμίζω) συνεπώς, το εκάστοτε μνημείο στέκει εκεί ταπεινό με σκοπό να
μας θυμίζει αιώνια ένα σημαντικό πρόσωπο ή γεγονός.
Αυτό ακριβώς το συναίσθημα της ανάγκης για μια διαρκή υπενθύμιση της ιστορίας
δημιουργήθηκε και σε έμενα, όταν με μια απλή καλοκαιρινή απογευματινή επίσκεψη έτυχε να
παρευρεθώ σε μερικά εντυπωσιακά και μεγαλοπρεπή δυστυχώς όμως, άγνωστα στους
πολλούς μνημεία φορείς της σύγχρονης παγκόσμιας ιστορίας. Ομιλώ φυσικά για τα
αναθηματικά μνημεία για τις μάχες στην περιοχή της Δοϊράνης, αυτής κατά την διάρκεια του
Δευτέρου Βαλκανικού πολέμου και των τριών άλλων μαχών, που έλαβαν χώρα στην περιοχή
κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στέκουν λοιπόν, έως τη σήμερον τρία σπουδαία μνημεία,

στα οποία και θα γίνει σύντομη αναφορά σε αυτό το άρθρο στην μορφή και την ιστορία τους.
Δύο Βρετανικά εις μνήμην των πεσόντων Βρετανών στρατιωτών και ένα εις μνήμην των
Ελλήνων μαχομένων.
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Θεωρώ πως είναι πρέπον και αρμόζει να αναφερθούν μερικές σειρές σε αυτό το άρθρο οι
οποίες σύντομα θα περικλείουν και θα αφηγούνται τα ιστορικά γεγονότα της περιοχής,
άγνωστα σε πολλούς από 'μας τα οποία αποτέλεσαν και την αφορμή για την κατασκευή των
μνημείων-ηρώων, που περιγράφονται σε αυτό το άρθρο. Αξίζει να αναφερθεί πως για την
παράθεση των παρακάτω ιστορικών στοιχείων έγινε μία εκτενής διαδικτυακή έρευνα.
Α' ΜΑΧΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ 1913 Β΄ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Παρόλο που τα μνημεία για τα οποία γίνεται λόγος αφορούν κυρίως τους νεκρούς κατά την
διάρκεια του Ά Παγκοσμλιου πολέμου, πιστέυω ότι αξίζει να αναφερθούμε και σε αυτήν την
μάχη της περιοχής κατά την Διάρκεια του Ά Βαλκανικού Πολέμου. Η εν λόγω περιοχή λοιπόν
της Δοϊράνης είχε καταληφθεί από τον Σερβικό στρατό. Ωστόσο Β΄ Βαλκανικό πόλεμο οι
υπάρχουσες διατάξεις ανατράπηκαν. Όταν ο Βουλγαρικός στρατός σχεδίαζε την κατάληψη
εδαφών της Μακεδονίας και έχοντας καταλάβει τον Ιούνιο του 1913 την γραμμή Βερτίσκος-
Πολύκαστρο, σχεδίαζε και την κατάληψη της ίδιας της πόλης της Θεσσαλονίκης ο Ελληνικός
στρατός αποφάσισε να αντισταθεί στην επεκτατική αυτή τάση των Βουλγάρων και έτσι, στις
19-21 Ιουνίου του 1913 οι Ελληνικές και βουλγαρικές δυνάμεις συγκρούστηκαν στην περιοχή
του Λαχανά στο νομό Κιλκίς, στέφοντας νικήτριες τις Ελληνικές. Έτσι θέλοντας οι ελληνικές
δυνάμεις να επιτύχουν τον πλήρη έλεγχο της περιοχής επιχείρησαν να συγκρούστηκαν για
ακόμη μία φορά με τις Βουλγαρικές στην περιοχή της Δοϊράνης.
Η μάχη έλαβε χώρα στην περιοχή το πρωί της 23ης Ιουνίου του 1913 σε μια προσπάθεια
απελευθέρωσης της περιοχής. Ξεκίνησε στις 10:00 το πρωί και η έκβαση της υπήρξε νικήτρια
για την ελληνική πλευρά. Αυτό που αξίζει να σημειωθεί όμως, είναι ότι οι Βούλγαροι ηττώμενοι
και φεύγοντας κατέστρεψαν την πόλη με εμπρησμό και παράλληλα έλαβαν ως ομήρους 30
πρόκριτους της πόλης της Πολυανής ή Δοϊράνης καθώς και τον μητροπολίτη της περιοχής,
Φώτιο. Αργότερα κατά τον χωρισμό τον συνόρων όμως, το βορειοδυτικό τμήμα του
λεκανοπεδίου Δοϊράνης μαζί με την ομώνυμη πόλη, (Παλαιά) Δοϊράνη ή Πολυανή, πέρασε στη
Βουλγαρική πλευρά και οι κάτοικοί της προσέφυγαν στη Δοϊράνη Κιλκίς και καθώς όμως και σε
πολλά άλλα μέρη της Ελλάδας.

Β΄ ΜΑΧΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ 1916 Ά ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Κατά την διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου μια ακόμη μάχη σημειώθηκε στην
περιοχή, αυτή την φορά όμως, η πολεμική σύρραξη αφορούσε τρεις στρατούς, Γαλλία και
Βρετανία στην μια πλευρά ως συμμαχικές δυνάμεις και απέναντι τους ο βουλγαρικός στρατός.

Τρεις Γαλλικές μεραρχίες και μία Βρετανική μεραρχία με 45.000 άνδρες και 400 κανόνια τα
οποία και επιτέθηκαν κατά των βουλγαρικών θέσεων στη λίμνη Δοϊράνη, όπου βρισκόταν η 2η
Θρακική Μεραρχία Πεζικού της Βουλγαρίας. Η μάχη ξεκίνησε στις 9 Αυγούστου του 1916 και
συνεχίστηκαν οι πολεμικές επιχειρήσεις μέχρι τις 18 Αυγούστου. Οι επιθέσεις των Βρετανών
και των Γάλλων αναχαιτίστηκαν σημειώνοντας σοβαρές απώλειες εις βάρος τους, ενώ νικητές
αναδείχθηκαν νικητές οι βούλγαροι.


Γ΄ ΜΑΧΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ 1917 Ά ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Αρχικά, στις 9 και στις 10 Φεβρουαρίου, οι Σύμμαχοι επιτέθηκαν κατά των βουλγάρων,
ωστόσο αναχαιτίστηκαν από την αντεπιθέσεις. Η βρετανική προώθηση στις 21 Φεβρουαρίου
αναχαιτίστηκε από το βουλγαρικό πυροβολικό μετά από διήμερη μάχη. Η Τρίτη μεγάλη μάχη
της περιοχής και η δεύτερη του Ά παγκοσμίου πολέμου στην περιοχή, αναμετρήθηκαν αυτή την
φορά οι δυνάμεις της Βρετανίας και της Βουλγαρίας. Η πολεμική αναμέτρηση ξεκίνησε στις 22
Απριλίου του 1917 και για τις πρώτες τέσσερις μέρες οι Βρετανοί κανονιοβολούσαν τις
βουλγαρικές θέσεις πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα να καταστραφούν κάποιες ξύλινες
κατασκευές στις θέσεις των Βουλγάρων. Οι Βούλγαροι απάντησαν και εκείνοι με
κανονιοβολισμούς. Ακόμη, οι Βρετανοί συνέχισαν με μία νυκτερινή επίθεση το βράδυ τις 24ης
με 25ης Απριλίου, επίθεση που αναχαιτίστηκε με βουλγαρική αντεπίθεση, κυρίως μέσω του
βουλγαρικού πυροβολικού. Οι βρετανικές επιθέσεις που σημειώθηκαν κατά τις επόμενες 2
μέρες αναχαιτίστηκαν από τα συνεχόμενα βουλγαρικά πυρά και τις βουλγαρικές αντεπιθέσεις.
Αφού ανάγκασαν τους Βρετανούς να υποχωρήσουν στις αρχικές τους θέσεις, στις 27 Απριλίου,
οι Βούλγαροι ξεκίνησαν αμέσως την ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων οχυρώσεων.
Έπειτα από βουλγαρική επίθεση με κανόνια οι Βρετανοί επιτέθηκαν ξανά στις 8 Μαΐου του
1917, κατά την επίθεσή τους οι Βρετανοί ηττήθηκαν με πολλές απώλειες. Για αυτό το λόγο ένας
ανταποκριτής της "Times" αναφέρει πως οι Βρετανοί ονόμασαν το πεδίο της μάχης "Κοιλάδα
του Θανάτου", πράγμα που αποδεικνύει και την σοβαρότητα των απωλειών τους. Η σύγκρουση
των πυροβολικών συνεχίστηκε μέχρι τις 9 Μαΐου, αλλά οι Βρετανοί σταμάτησαν όλες τις
επιθέσεις τους λόγω των σοβαρών απωλειών που υπέστησαν. Οι Βρετανοί έχασαν 12.000
άνδρες που είχαν σκοτωθεί ή είχαν τραυματιστεί και 2.250 απ' αυτούς είχαν ταφεί από τους
Βούλγαρους υπερασπιστές. Από την πλευρά της, η 9η Βουλγαρική Μεραρχία Πεζικού Πλέβεν
έχασε 2.000 άνδρες, από τους οποίους οι 900 σκοτώθηκαν λόγω ασθένειας ή τραυματισμού.
Κατά τους επόμενους 16 μήνες παρά τις όποιες αψιμαχίες δεν υπήρχε κάποια σοβαρή
σύρραξη και ως εκ τούτου οι δύο πλευρές εκμεταλλεύτηκαν το διάστημα, ώστε να ενισχύσουν
την δύναμή του στην περιοχή. Όλα εμφανώς ενεδείκνυαν πως μια ακόμη πολεμική σύγκρουση
επρόκειτο να συμβεί.

Δ ΜΑΧΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ 1918 Α ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Στην διάρκεια του πολέμου και συγκεκριμένα το έτος 1918 οι Έλληνες και οι Βρετανοί
ξεκίνησαν από τη βάση τους στη Θεσσαλονίκη ταυτόχρονα με τους Γάλλους και τους Σέρβους,
για αυτό και ονομάζονταν ο στρατός των Βρετανών «British Salonica Force» «Βρετανική

Θεσσαλονική δύναμη», όπως μπορεί κανείς να διαβάσει στην πρόσοψη του μετέπειτα
μνημείου. Οι Έλληνες και οι Βρετανοί ετοίμασαν επίθεση στις βουλγαρικές θέσεις στη Δοϊράνη
με σκοπό να καταλάβουν τις βουλγαρικές θέσεις στους λόφους κοντά στη λίμνη Δοϊράνη. Ενώ
οι Γάλλοι και οι Σέρβοι ετοίμασαν επίθεση στις βουλγαρικές θέσεις στην κοιλάδα του Βαρδάρη.
Στις 18 Σεπτεμβρίου, το 16ο Βρετανικό Σώμα ξεκίνησε την επίθεση, ενώ η Κρητική Μεραρχία
και η 84η Βρετανική Ταξιαρχία βοηθούσαν. Αντιμετώπισαν την 1η Μακεδονική Ταξιαρχία των
Βουλγάρων με 24 πυροβόλα και 64 πολυβόλα. Η πρώτη γραμμή χαρακωμάτων καταλήφθηκε
από τη Μεραρχία Σερρών και στην συνέχεια η ίδια συνέχισε για να καταλάβει και την δεύτερη
γραμμή. Ωστόσο ο βούλγαρικός στρατός απάντησε στην επίθεσή τους με έντονα πυρά του
βαρέως πυροβολικού του και με την αντεπίθεση πέτυχαν την ανακατάληψη των θέσεων τους.
Εν τω μεταξύ, η 66η Βρετανική Ταξιαρχία του 7ου Τάγματος, καθώς και οι συνοριοφύλακες της
Νότιας Ουαλίας είχαν υποστεί βαριές απώλειες και οι επιθέσεις τους έληξαν με αποτυχία. Οι
επιθέσεις του 11ου Ουαλικού Συντάγματος και του 9ου Συντάγματος Συνοριοφυλάκων έληξαν
και αυτές με αποτυχία. Η 67η Βρετανική Ταξιαρχία του 12ου Συντάγματος με το 9ο Σύνταγμα
Σάουθ Λάνκασαϊρ και το 8ο Σύνταγμα Ελαφρού Πεζικού του προωθήθηκαν στις θέσεις του
βουλγαρικού πυροβολικού και των βουλγαρικών πολυβόλων. Όμως η 67η ταξιαρχία των
Βρετανών έχασε το 65% των ανδρών της. Στο τέλος της ημέρας, το 12ο Σώμα υποχώρησε στις
αρχικές θέσεις.
Στις 19 Σεπτεμβρίου, το 12ο Σώμα επιχείρησε εκ νέου μία επίθεση, αλλά στα βόρεια της λίμνης
το 16ό Σώμα σημείωσε μία αποτυχία κατά την διάρκεια της μάχης και αυτό σήμαινε πως το
12ο Σώμα μπορούσε μόνο να επιτεθεί. Η Μεραρχία Σερρών προχώρησε σε ακόμη μία νέα
επίθεση χωρίς όμως να πετύχει κάποια νίκη. Οι Βρετανοί επιτέθηκαν με την 77η ταξιαρχία, την
αποδυναμωμένη 65η ταξιαρχία, καθώς και με την 2η Γαλλική Ταξιαρχία Ζουάβων. Η 66η και η
67η ταξιαρχία πήραν αμυντική στάση και δεν συμμετείχαν στην επίθεση. Η 77η ταξιαρχία
κατέλαβε μερικά βουλγαρικά χαρακώματα, όμως μετά την αντεπίθεση του βουλγαρικού
στρατού αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Η ταξιαρχία έχασε το 50% των στρατιωτών της. Η
επίθεση της 65ης ταξιαρχίας απέτυχε επίσης, όπως απέτυχε η επίθεση των Ζουάβων.
Η ελληνική μεραρχία από την άλλη, επιτέθηκε με δύο συντάγματα στο μέτωπο, με υποστήριξη
της 84ης Βρετανικής Ταξιαρχίας. Επίσης, στην επίθεση έλαβαν μέρος έξι βρετανικές
πυροβολαρχικά σώματα, ενώ η 85η Βρετανική Ταξιαρχία ήταν εφεδρική. Στις 05:00, οι Έλληνες
επιτέθηκαν και πέτυχαν να αδειάσουν το βουλγαρικό φυλάκιο που βρισκόταν στη γραμμή.
Τότε, οι Έλληνες διασχίζοντας την πεδιάδα επιτέθηκαν στις βουλγαρικές θέσεις, αλλά δέχτηκαν
πυρά από τους Βούλγαρους. Το βρετανικό πυροβολικό βρέθηκε πίσω από τους Έλληνες για
βοήθεια. Οι Έλληνες προχώρησαν και σε άλλες επιθέσεις κατά των βουλγαρικών θέσεων χωρίς
όμως αποτέλεσμα. Μέχρι το απόγευμα, οι Έλληνες οπισθοχώρησαν λίγες ώρες μετά το
βρετανικό πυροβολικό. Το 16ο Σώμα δεν επιτέθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου λόγω των απωλειών
που είχε υποστεί.
Έχοντας περάσει αρκετές μέρες μετά τη μάχη, οι Βρετανοί αντιλήφθηκαν πως οι βουλγαρικές
οχυρώσεις ήταν άδειες, καθώς οι Βούλγαροι είχαν υποχωρήσει από τις θέσεις τους. Οι Σερβικές

και Γαλλικές στρατιές είχαν νικήσει μέρος του βουλγαρικού στρατού στη μάχη του Ντόμπρο
Πόλε στην πεδιάδα του Βαρδάρη και κατευθύνονταν προς τη Δοϊράνη. Αυτό ήταν που
ανάγκασε τον βουλγαρικό στρατό να υποχωρήσει. Καθώς οι Βρετανοί πολεμούσαν με την
εμπροσθοφυλακή των Βουλγάρων, δόθηκε η ευκαιρία στις άλλες βουλγαρικές δυνάμεις να
υποχωρήσουν. Κατά την υποχώρηση τους η Βρετανική Βασιλική Αεροπορική Δύναμη ξεκίνησε
να επιτίθεται στις φάλαγγες των Βουλγάρων σημειώνοντας μερικές απώλειες στο στράτευμά
τους.
Φυσικά και οι απώλειες της μάχης είναι υψηλά μεγάλες. 6.559-7.819 Βρετανοί και Έλληνες
στρατιώτες χάθηκαν στο πεδίο της μάχης με τις μεγαλύτερες απώλειες να σημειώνονται στο
12ο Σώμα και στην Μεραρχία των Σερρών, ενώ το 16ο Σώμα και η Κρητική Μεραρχία είχαν
χάσει λιγότερο από 1.000 άνδρες. Ωστόσο, δεν είναι και αμελητέος ο αριθμός των απωλειών
της βουλγαρικής πλευράς, σαφέστατα όμως πολύ μικρότερος από αυτόν της άλλης πλευράς,
ειδικότερα οι νεκροί στρατιώτες των Βουλγάρων ανέρχονται στους 2.726 .
ΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΗΡΩΟ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΟΥ ΛΟΦΟΥ.

Στην κορυφή του λόφου της λίμνης της Δοϊράνης στην Ελληνική πλευρά βρίσκεται χτισμένο ένα
μεγαλοπρεπές ηρώο με πανοραμική θέα της λίμνης εις ανάμνηση των μαχών που
προαναφέρθηκαν, για να τιμηθούν οι νεκροί της Βρετανικής Κοινοπολιτείας, που όπως
αναφέρει το ίδιο το μνημείο είναι "εις ένδοξον μνήμην 418 αξιωματικών και 10282 οπλιτών

πεσόντων εν Μακεδονία και Σερβία 1915-1918 και εις ανάμνησιν 1979 μαχητών ων τα ονόματα
είναι αναγεγραμμένα επί των πέριξ στηλών και των οποίων οι νεκροί δεν ανεβρέθησαν. Έπεσαν
πιστοί εις το καθήκον" ο στρατός δηλαδή, που θυσίασε την ζωή του σε μία ξένη χώρα
μαχόμενοι υπέρ της ελευθερίας.

Το μνημείο σχεδιάστηκε το 1922 από τον Sir Robert Lorimer ενώ τα γλυπτά αποτελούν έργο του
Walter Gilbert. Το μνημείο αποτελείται από έναν κεντρικό οβελίσκο με δυο λευκά λιοντάρια,
ένα ήμερο κοιτώντας προς τους συμμάχους και το άλλο άγριο κοιτώντας τους εχθρούς, που
πλαισιώνουν ενώ περιμετρικά τον οβελίσκο του μνημείου. Επίσης, πάνω στον οβελίσκο
υπάρχουν ακόμη λευκά λαξευμένα στεφάνια. Υπάρχουν ακόμη τέσσερις κυβικές στήλες πάνω
στις οποίες αναγράφονται τα ονόματα των τεθνεώτων του πολέμου. Ενώ οι επιγραφές του
μνημείου είναι χαραγμένες σε Ελληνικά καθαρευούσης και Αγγλικά. Αξιοσημείωτη είναι επίσης
και μια χαραγμένη πυξίδα που βρίσκεται μπροστά από τον οβελίσκο. Τα αποκαλυπτήρια του
λαμπρού αυτού μνημείου έγιναν από τον Sir George Macdonogh στις 25 Σεπτεμβρίου του 1926
και έκτοτε το μνημείο είναι ανοιχτό για τον καθένα να το επισκεφτεί οποιαδήποτε στιγμή.

ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚO ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟ

Προκειμένου να τιμηθούν επάξια οι πεσόντες της μάχης κατασκευάστηκε και ένα στρατιωτικό
Βρετανικό κοιμητήριο το οποίο και διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση σήμερα και που
σχεδιάστηκε και αυτό από τον Sir Robert Lorimer. Οι τάφοι των στρατιωτών είναι τελείως
διαφορετικοί από αυτούς που εμείς έχουμε συνηθίσει. Είναι στρωμένο με γρασίδι και
περιφραγμένο ενώ, ένα μικρό λοφοειδές άγαλμα στο οποίο δεσπόζει ένας σταυρός πάνω
βρίσκεται στο κέντρο του κοιμητήριο. Βρίσκονται θαμμένοι σε αυτό το κοιμητήριο 1.421
άνδρες, ωστόσο η ταυτότητα 56 εξ αυτών παραμένει άγνωστη.

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ
Παραπέρα στην ίδια όμως περιοχή βρίσκεται και το κοιμητήριο των Ελλήνων πεσόντων και στο
οποίο είναι θαμμένοι 102 Αξιωματικοί, οπλίτες του Ελληνικού στρατού. υπάρχει ένας
διάδρομος και δεξιά και αριστερά βρίσκονται οι τάφοι των τεθνεώτων. Ενώ στην κορυφή του
νεκροταφείου με το εισέρχεται κανείς αντικρίζει μια Νίκη που φέρει στο κεφάλι της ένα
στρατιωτικό κράνος ενώ στο δεξί της χέρι κρατάει ένα ξίφος και στο αριστερό ένα στεφάνι. Και
στην βάση του αγάλματος αυτοί οι στίχοι είναι γραμμένοι:
ΕΙΝΕ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΠΟΛΕΜΩΝΤΑΣ

ΕΣΚΕΠΑΣΑΝΕ ΤΗ ΓΗ
ΠΑΝΟΥ ΕΙΣ ΤΑ ΑΡΜΑΤΑ ΒΡΟΝΤΩΝΤΑΣ
ΜΕ ΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΚΟΡΜΙ
ΣΟΛΩΜΟΣ

 

ΓΙΑ ΤΟ ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΒΗΜΑ  ΙΑΣΟΝΑΣ  ΚΟΜΝΗΝΟΣ  ΚΑΝΑΚΑΚΗΣ -ΣΕΡΡΕΣ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.