Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Γράφει ο Μάνος Κιλημάντζος
 
Η ναυμαχία της Σαλαμίνος [ Σεπτέμβριος 480 π.χ.]

Η ατμόσφαιρα στο στρατόπεδο των Ελλήνων μετα τις Θερμοπύλες είναι βαριά . Ο Ξέρξης έχει περάσει  και κατευθύνεται προς την ανυπεράσπιστη Αθήνα.

Ο Θεμιστοκλής με μεγάλη προσπάθεια (αλλά και  παρασκηνιακές ενέργειες) πείθει τους Αθηναίους να εγκαταλείψουν την πόλη τους και να καταφύγουν στην Σαλαμίνα και την Τροιζίνα, όπου γίνονται δεκτοί με θερμότατη φιλοξενία.

Υπήρξε μάλιστα ένας Δελφικός χρησμός ότι η πόλις θα σωθεί από τα ξύλινα τείχη της και προς στιγμήν παρερμηνεύτηκε ότι θα έπρεπε η Αθήνα αν οχυρωθεί με ξύλινα τείχη.

Ο Θεμιστοκλής τελικώς πείθει τους Αθηναίους ότι τα ξύλινα τείχη είναι τα καράβια τους. Ο στόλος που με τόσα έξοδα κατάφεραν να δημιουργήσουν τα προηγούμενα 10 χρόνια.

Έτσι πείθονται οι Αθηναίοι να εκκενώσουν την πόλη τους και τα πάτρια. Σε αυτήν μάλιστα την τροπή βοηθά παρασύροντας τους αμφισβητούντες την κρίση του Θεμιστοκλέους και ο νεαρός τότε Κίμων , ο οποίος με την αίγλη που είχε ως υιός του Μιλτιάδου , καταθέτει τα χαλινάρια του ίππου του στον βωμό της Αθηνάς λέγοντας ότι δεν θα τα χρειαστεί αφού η μάχη θα δοθεί στην θάλασσα. Χαρακτηριστικό δείγμα της αγνότητας που διέκρινε τον Κίμωνα σε όλη του την ζωή, αλλά και ενδεικτικό του όταν οι πολίτες παραμερίζουν τις προσωπικές αλλά και πολιτικές τους διαφορές για χάρη της πατρίδας, τότε δεν έχουν να φοβούνται κανέναν.

Μένουν μόνον μερικοί ιερείς στην Ακρόπολη, μένοντας πιστοί στον όρκο τους να μην εγκαταλείψουν τα ιερά και τα όσια.

Στην προέλασή του ο Ξέρξης στέλνει στρατό να καταστρέψει το Μαντείο των Δελφών [παρά το γεγονός ότι οι ιερείς ‘εμήδησαν’ απροκάλυπτα φοβούμενοι μην χάσουν τους θησαυρούς των]. Την ημέρα εκείνη όμως γίνεται μεγάλος σεισμός , οι Πέρσες το ερμηνεύουν ως θεϊκό σημάδι και αποχωρούν [ορισμένοι μιλούν για ‘μυστικά όπλα’ που διέθετε το Μαντείο].

Οι Πέρσες φτάνουν στην Αθήνα την βρίσκουν άδεια και την καίνε ολοσχερώς.

Οι ιερείς που παρέμειναν στην Ακρόπολη και τον Παρθενώνα κατασφάζονται και τα ιερά του Παρθενώνος καίγονται.

Οι Αθηναίοι που έχουν καταφύγει στην Σαλαμίνα, βλέπουν τον ουρανό να σκοτεινιάζει απο τον καπνό που καίει την αγαπημένη τους πατρίδα.

Στο πολεμικό συμβούλιο των Ελλήνων, ο Θεμιτοκλής προτείνει σαν θέατρο της επόμενης μάχης την Σαλαμίνα. Τα στενά ευνοούν τα ευέλικτα Ελληνικά πλοία με τα εξαιρετικά εκπαιδευμένα πληρώματα. Τα 2000 πλοία του Ξέρξου δεν χωράνε όλα μαζί και είναι και δυσκίνητα, αρα το πλεονέκτημα των αριθμών των πλοίων εξουδετερώνονται απο την διαμόρφωση του χώρου.  Σε αντίθεση τα Ελληνικά πλοία είναι και γρήγορα και ευκίνητα και διαθέτουν το τρομερό έμβολο.

Οι χειρτισμοί της τριήρους κατα την διάρκεια του εμβολισμού, δεν ήταν απλοί! Ήθελαν μεγάλη εκπαίοδευση και απόλυτο συντονισμό, όχι μονον των κωπηλατών, αλλά και των επιβαινόντων οπλιτών οι οποίοι έπρεπε να μετακινούνται συντεταγμένοι προς τα εμπρός η προς τα πίσω για να δίνουν “βάθος” στο έμβολο, ώστε να πλήξει τα ύφαλα του εχθρικού πλοίου, αλλά και να “ελαφραίνει” το πλοίο κατα την διάρκεια της αποκόλλησης, ωστε να μην παρασυρθεί απο το εχθρικό ναυάγιο.

Οι άλλοι Έλληνες προτείνουν τον Ισθμό για να αντιμετωπισθεί ο εχθρός. Ειδικά οι Πελοποννήσιοι φοβούνται οτι θα είναι εκτεθειμένοι στον εχθρό και φρονούν οτι μπορούν να τον σταματήσουν στον Ισθμό.

Ο Θεμιστοκλής επιμένει και στην έντονη συζήτηση ο αρχιναύαρχος Ευριβιάδης εκνευρίζεται και σηκώνει το μπαστούνι [ βακτηρία] του να κτυπήσει τον Θεμιστοκλή , ο οποίος του ανταπαντά: ‘Πάταξον μεν , άκουσον δε’ [χτύπησέ με αλλά άκουσέ με].

Παρ όλα αυτά οι σύμμαχοι παραμένουν αμετάπειστοι.

Προ του αδιεξόδου ο Θεμιστοκλής απειλεί ότι οι Αθηναίοι θα πάρουν τον στόλο τους και θα αποχωρήσουν αφήνοντας τους υπολοίπους χωρίς σοβαρό στόλο.

Στο δε προσβλητικό επιχείρημα κάποιου ότι δείχνει πολύ θράσος κάποιος που δεν έχουν πατρίδα  [ η Αθήνα ακόμη καίγεται] ο Θεμιστοκλής απαντά ότι η πατρίδα των Αθηναίων είναι ο στόλος τους :

“Διακόσιαι νήες πεπληρωμέναι εστιν ημίν η πατρίς”

Για να σιγουρέψει μάλιστα ότι η μάχη θα δοθεί στην Σαλαμίνα, στέλνει κρυφό απεσταλμένο τον δούλο του Σίκινο στον Ξέρξη πληροφορώντας τον ότι δήθεν είναι προδότης και του συνιστά να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για να επιτεθεί στον ‘εγκλωβισμένο στην Σαλαμίνα’  στόλο άμεσα πριν του ξεφύγουν οι Ελληνες.

Ο Ξέρξης πείθεται και (όπως νομίζει) εγκλωβίζει τους Έλληνες στα στενά  της Σαλαμίνος αναγκάζοντάς τους να δώσουν την μάχη εκεί που ήθελε ο Θεμιστοκλής.

Ο Θεμιστοκλής μάλιστα έχει φροντίσει να διαφυλάξει και τα νώτα του στόλου τοποθετώντας Κορινθιακά πλοία στο στενό μεταξύ Σαλαμίνας και Μεγάρων (το σημερινό στενό της Φανερωμένης και το ακρωτήριο Καρράς).

Ο εξοστρακισμένος απο την Αθήνα Αριστείδης βλέποντας τις κινήσεις του εχθρού , πηγαίνει και ειδοποιεί τον Θεμιστοκλή και θέτει τον εαυτό του στην διάθεση του πρώην πολιτικού του αντιπάλου για την αντιμετώπιση του κοινού εχθρού [ ο Αριστείδης είχε εξοστρακισθεί από την Αθήνα , έχοντας έλθει σε πολιτική αντίθεση με τον Θεμιστοκλή]. Μεγαλείο ψυχής προ του εθνικού κινδύνου!

Οι δυνάμεις είναι πλέον τοποθετημένες στο πεδίο της ναυμαχίας.

Ο Θεμιστοκλής χρησιμοποιεί πολλά τεχνάσματα (ανορθόδοξος πόλεμος) και μεταξύ αυτών έχει γεμίσει την Αττική με πινακίδες που καλούν τους υπόδουλους ΄Ιωνες που υποχρεωτικά ακολουθούν τον Ξέρξη να αποστατήσουν και να πολεμήσουν με τους άλλους Έλληνες. Ο Ξέρξης βλέποντας τις επιγραφές αυτές φοβάται ότι όντως θα αντιμετωπίσει αποστασίες κατα την διάρκεια της ναυμαχίας  από τους Ίωνες λόγω της κοινής τους καταγωγής με τους αμυνόμενουςκι έτσι αποσύρει τα Ιωνικά πλοία από την μάχη. Το στρατήγημα αυτό του Θεμιστοκλέους στερεί από τον Ξέρξη τα πολύ αξιόμαχα πλοία των Ιώνων , αλλά και την μαχητική ικανότητα των Ιωνικών πληρωμάτων.

Έτσι μένουν οι Φοίνικες και το ναυτικό τους να δώσουν την μάχη.

Η ναυμαχία ξεκινά .

Οι Ελληνες επιτίθενται ψάλλοντες τον παιάνα:

«Ιτε παίδες Ελλήνων ελευθερούτε πατρίδα, ελευθερούτε δε παίδας, γυναίκας, θεών πατρώων έδη, θήκας τε προγόνων. Νυν υπέρ πάντων αγών.»

(Αισχύλου Πέρσαι)

Στην ναυμαχία ορμά πρώτος με το πλοίο του ο Αμινίας [μικρότερος αδελφός του Αισχύλου και του ήρωα του Μαραθώνα Κυναίγυρου] ο οποίος και τελικώς θα πάρει και το αριστείο της μάχης.

Οι τριήρεις, αλλά και τα Ελληνικά πληρώματα μπαίνουν στην ναυμαχία και απο την πρώτη στιγμή φαίνεται η υπεροχή τους απέναντι στους “χρυσοφόρους Μήδους”.

Μετά από ολοήμερη μάχη  ο Ελληνικός στόλος νικά και καταστρέφει πάρα πολλά εχθρικά πλοία προξενώντας πανικό και εξουδετερώνοντας όποιον ελιγμό των Περσών.

Ο Ξέρξης πανικόβλητος [είχε μάλιστα στήσει τον θρόνο του στο όρος Αιγάλεω για να απολαύσει αμφιθεατρικά τον επερχόμενο θρίαμβό του] δέχεται και άλλο μήνυμα από τον [δήθεν φίλο του] παμπόνηρο  Θεμιστοκλή, ότι οι Έλληνες ετοιμάζονται να κάψουν την γέφυρα στον Βόσπορο αποκλείοντάς του την υποχώρησηεγκλωβίζοντάς τον στην Ελλάδα.

Ήδη ο Ξέρξης βρίσκεται πολύ καιρό μακριά από το κέντρο της αυτοκρατορίας του και φοβάται επαναστάσεις , πόσο μάλλον όταν φτάσουν και τα νέα της ήττας στην Περσική επικράτεια , οπότε πείθεται, παίρνει το μεγαλύτερο μέρος του στρατού του και αναχωρεί εσπευσμένα για την Περσία, αφήνοντας τον Μαρδόνιο με τριακόσιες χιλιάδες στρατιώτες να διαχειμάσουν στην Θήβα που είναι σύμμαχός τους.

Από την άλλη ο Θεμιστοκλής έκανε αυτόν τον ελιγμό , φοβούμενος ότι ένας στρατός 1,5 εκατομμυρίου , που όσες ήττες κι αν έχει υποστεί παραμένει ένας τεράστιος στρατός, αποκλεισμένος και μαχόμενος πλέον για την  επιβίωσή του θα ήταν ένας πολύ πιο επικίνδυνος αντίπαλος.

Γενικά ο Θεμιστοκλής σε αυτήν την φάση της Ελληνικής ιστορίας , αποδεικνύεται διορατικός , πονηρός και με μεγάλη πολιτική ευθυκρισία ηγέτης.

Η δε ναυμαχία της Σαλαμίνος θεωρείται [ η πρέπει να θεωρείται…] κομβικός σημείο για την Ευρωπαϊκή ιστορία , δεδομένου ότι αν ο Ξέρξης  νικούσε δεν θα σταμάταγε στην Ελλάδα , δεν υπήρχε άλλος στρατός  ικανός να τον αντιμετωπίσει και η Ευρωπαϊκή ιστορία θα ήταν εντελώς διαφορετική.

Μια βαθειά ανάσα ανακούφισης για τους νικητές Έλληνες.

Οι Αθηναίοι γυρνάνε στην κατεστραμένη πόλη τους.

Και ως Έλληνες, μόλις έχει απομακρυνθεί ο κίνδυνος, ξαναπέφτουν στις εσωτερικές διαμάχες.

Οι Σπαρτιάτες πνέουν μένεα εναντίον του Θεμιστοκλέους που με τέχνασμα παρακάμπτει την συμφωνία όλων των Ελλήνων να αφήσουν ατείχιστες τις πόλεις τους ωστε σε ενδεχόμενη κατάληψη στο μέλλον απο τους Πέρσες να μην έχουν αυτοί την δυνατότητα επιχειρήσεων απο οχυρωμένα ορμητήρια.  Ο Θεμιστοκλής με πολιτικούς ελιγμούς καταφέρνει να οχυρώσει την Αθήνα με τα περίφημα Μακρά Τείχη που έπαιξαν μεγάλο ρόλο αργότερα στην άμυνα της πόλης κατα τον Πελοποννησιακό πόλεμο. Οι πολιτικοί αντίπαλοι του Θεμιστοκλή (οι αριστοκρατικοί που είχαν φιλοσπαρτιατικές τάσεις) τον παραμερίζουν και τον εξοστρακίζουν στο Άργος και αργότερα τον κατηγορούν για προδοσία και τον παραπέμπουν σε δίκη. Ο Θεμιστοκλής γνωρίζοντας οτι οι πιθανότητες καταδίκης του ήσαν πάρα πολλές δραπετεύει και μετά απο πολλές περιπλανήσεις καταφεύγει στην αυλή του Πέρση βασιλιά Αρταξέρξη που έχει διαδεχτεί τον Ξέρξη.

Μάλιστα ο ίδιος φέρεται να λέει :  Οι Αθηναίοι βαριούνται να ευεργετούνται απο τον ίδιο άνθρωπο για μεγάλο χρονικό διάστημα …

Στην Περσική επικράτεια ο Θεμιστοκλής ζεί πλουσιοπάροχα (του είχαν παραχωρηθεί τα έσοδα τριών πόλεων), με την προσδοκία του Αρταξέρξου να τον χρησιμοποιήσει στις εκστρατείες του κυρίως εναντίον Ελληνικών αποικιών. Όταν όμως οι πιέσεις δεν αφήνουν άλλη διέξοδο, ο Θεμιστοκλής αυτοκτονεί.

Τα οστά του μεταφέρονται αργότερα κρυφά απο τους Αθηναίους , όπου στήθηκε μνημείο στην είσοδο του Πειραϊκού λιμένος, τα ίχνη του οποίου είναι ορατά (αν και παρατημένα) ακόμη και σήμερα.

 

Για το ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΒΗΜΑ

Μάνος Κιλημάντζος

 

(Συνεχίζεται …)12

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.