Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

ΕΛΑΤΕ ΝΑ ΣΑΣ ΔΕΙΞΩ ΤΑ ΒΟΥΡΛΑ ΜΟΥ…

Σ.Β Μια περιπλάνηση με την ματιά του Μανου στα βουρλα της Μικρας Ασιας και τα  τρια΄΄επεισόδια΄΄ ΄΄

Γράφει ο Μάνος Κιλημάντζος

Ο παφλασμός του νερού στα ύφαλα του σκάφους και στα κουπιά έγινε πιο ήρεμος.

Το καράβι μπήκε σε πιο ήσυχα νερα, μετά απο τις φουρτούνες που αντιμετώπισε στην ανοιχτή θάλασσα.

Ησύχασε ακόμη περισσότερο όταν έριξε την ματιά του στην πρύμη του πλοίου και είδε τα υπόλοιπα  σκάφη του μικρού στολίσκου να ακολουθούν.

Ένα χαμόγελο έσπασε την κοκκαλιασμένη απο την αρμύρα γενιάδα του κι ενας στεναγμός ανακούφισης ξέφυγε απο τα στήθη του. Αναλογίστηκε την πατρίδα του , την Αθήνα. Με περηφάνεια μνημόνευσε τους προγόνους του απο την δοξασμένη γενιά του Κόδρου, του τελευταίου βασιλιά της Αθήνας (τελευταίου γιατι θεώρησαν οι συμπολίτες του πως κανείς άλλος δεν μπορούσε να είναι ισάξιος ενός τέτοιου ήρωα).

Αποκοιμήθηκε για λίγο μέχρι να τον ξυπνήσει ένας αχός, ένα δυνατό βουητό  προερχόμενο απο κάποιο σημείο κοντά σε έναν γαλήνιο όρμο.

Ανασηκώθηκε, εβαλε “κεραμύδι” το χέρι του για να βλέπει καλύτερα και είδε!

Χιλιάδες θαλασσοπούλια, ξεκουράζονταν στα ήρεμα νερά για να συνεχίσουν το μεταναστευτικό τους ταξίδι.

“Όρνιθες μεγάλα κλάζουσαι” (πουλιά που κράζουν δυνατά), σκέφτηκε!

Κι έμελλε αυτή η πρώτη του σκέψη να είναι η γνωριμία με την νέα πατρίδα του.

Και η ίδια σκέψη να αποτελέσει και το όνομά της.

ΚΛΑΖΟΜΕΝΑΙ ! Ο τόπος που τα θαλασσοπούλια κράζουν δυνατά !

Η αποικία ιδρύθηκε, ζωντάνεψε, πρόκοψε. Στους επόμενους αιώνες έγινε μία παντοδύναμη πολιτεία, που πλούτισε με το θαλάσσιο εμπόριο, λόγω της στρατηγικής της θέσης μέσα στον Ερμαϊκό κόλπο (τόν κόλπο που εκβάλει ο Ερμος ποταμος). Με την σειρά τους οι Κλαζομενές ίδρυσαν κι άλλες πολιτείες φτάνοντας μέχρι την Θράκη (Άβδηρα) και μέχρι την Νότια άκρη της Μεσογείου (την Ναύκρατη στην Αίγυπτο). Οι τέχνες άνθησαν και σημάδεψαν την εποχή . Η φιλοσοφία με μπροστάρη τον Αναξαγόρα, άνοιξε νέους δρόμους στην ανθρώπινη σκέψη. Η πόλη πέρασε απο διάφορα στάδια, πέρασε στην κυριαρχία των Περσών, ξανά των Ελλήνων, μετά της Ρώμης και του Βυζαντίου. Πάντα ανθούσα!

Κάποτε οι ανάγκες επέβαλαν την απομάκρυνση απο τις ακτές (δυνάμωσαν οι πειρατές και οι επιδρομές τους) και την μετακίνηση σε μία πιο οχυρή θέση, μόλις 3 – 4 χιλιόμετρα πιο μέσα, κρυμμένη ανάμεσα σε επτά λόφους.

Ο τόπος αποτέλεσε και την κτηματική περιουσία του άρχοντα Βουρλά (6ου στην ιεραρχία της αυτοκρατορίας της Νικαίας) και οι άνθρωποι ταύτισαν τον τόπο με τον άρχοντα.

-Που πας ;

-Στου Βουρλά !

Έτσι έμεινε το όνομα στην νέα πόλη. Βουρλά ! Με τις Κλαζομενές να είναι πλέον το λιμάνι της και να έχουν πάρει νέο όνομα : Σκάλα!

Πολλά στάδια πέρασε η τρανή αυτή πολιτεία. Η Ιστορία της γεμάτη επιτεύγματα, πλούτο, τέχνες, ηρωϊσμούς ….και πολύ αίμα!

Βουρλά λοιπόν! Η πατρίδα των προγόνων μου! Η δικιά μου πατρίδα !

Ελάτε να σας την δείξω !

 

ΧΑΡΤΕΣ :  https://photos.app.goo.gl/mKZHSDgKux3ECw666

 

Τρέχει αβίαστα το πούλμαν στον δρόμο απο την Σμύρνη προς Τσεσμέ. Δεξιά η θάλασσα, αριστερά καταπράσινοι λόφοι.

Στην μέση της απόστασης  το πούλμαν στρίβει αριστερά σε μία κυκλική πλατεία με το άγαλμα ενός υδρόβιου πτηνού , σήμα κατατεθέν των Βουρλών.

Ναι! Φτάσαμε στα Βουρλά !

Πάντα (μα πάντα!) σε αυτό το σημείο οι ομιλίες σταματούν. Δίνουν την θεση τους  στις μνήμες.

Κάθε Βουρλιώτης βυθίζεται στις σκέψεις του και ακούει τους παππούδες του να μιλάνε.

΄Ηδη έχουμε μπεί στην πόλη. Η λεωφόρος οδηγεί στην κεντρική πλατεία (με το άγαλμα του Κεμάλ πανταχού παρόν και στην βάση του ο χάρτης της σημερινής Τουρκίας…με την Κύπρο να φαίνεται ολόκληρη Τουρκική…). Απέναντι είναι το δημαρχείο της πόλης.

Κατεβαίνουμε απο το πούλμαν και πλέον τον λόγο τον έχουν τα πόδια.

Οι φωνές των συνταξιδιωτών “χλωμιάζουν” και ένα κουκούλι σιωπής με τυλίγει.

Ανακουφιστικής σιωπής !

Έλα αναγνώστη μαζί μου, αλλά μην κάνεις φασαρία. Εδω κάνω ένα προσκύνημα. Σεβάσου το!

 

Γύρω απο το Δημαρχείο και την πλατεία είναι ο παλιός τουρκομαχαλάς και απέναντι ο παλιός Εβραίϊκος μαχαλάς.

Και αυτή η μικρή γωνιά της πόλης είναι η μόνη που με αφήνει αδιάφορο. Γιατι ήταν και η μόνη που δεν είχε Έλληνες!

Όλη η άλλη πόλη, το 80% δηλαδή, ήταν καθαρά και κραυγαλέα Ελληνική!

Λες και ο Ντερές (το ποταμάκι της πόλης) χωρίζει τις μνήμες. Και ναί! Αυτό κάνει!

Ξεκινάω και απέναντι απο το Δημαρχείο είναι το παζάρι. Το Malgaca pazari.

Χαριτωμένο, πολύχρωμο, γεμάτο τοπικά προϊόντα, ένας τόπος ξεκούρασης..

Βόρεια και νότια απο αυτό το παζάρι είναι δύο τζαμιά (αφού ήταν κοντά ο τουρκομαχαλάς).

Βόρεια είναι το Γενί τζαμί (το νέο τζαμί δηλαδή) που περικλείεται απο ένα μωαμεθανικό νεκροταφείο.

Η κρήνη του, εκεί που πλένονται οι πιστοί για να μπουν στο τέμενος είναι στεγασμένη και στην οροφή της υπάρχουν υπέροχες τοιχογραφίες απο την ζωή της πόλης τα παλιά χρόνια.

Και ένα μυστικό (γι αυτό μην το πολυσυζητάτε…): Σε ένα υπέρθυρο του ναού, ένα (πιθανόν Βυζαντινό) μάρμαρο και στην άκρη του ένας μικρός, σχεδόν αόρατος, σταυρός.

Σταυρός σε μουσουλμανικό τέμενος… Ειρωνία. Ειρωνία που φαίνεται και στο βλέμμα μου όταν αντικρύζω τους διερχόμενους ντόπιους.

Ναι! Ομολογώ πως έχω στο βλέμμα μου μία έπαρση όταν συναντάω ντόπιους!

Ο λόγος είναι φανερός ελπίζω.

Νότια απο το παζάρι και δίπλα στο ποτάμι, τον Ντερέ είναι το Εσκί τζαμί (το παλιό τζαμί).

Μεγαλύτερο αλλά αρκετά άχαρο, όταν μάλιστα στην στοά του έχει ενσωματώσει ξεκάθαρα Ελληνικούς στύλους κάθε εποχής, αλλά χωρίς να ακολουθούν την αλληλουχία των εποχών, για να θυμίζουν την ανικανότητα αυτής της φυλής να εκτιμήσει την ομορφιά και να της φερθεί ανάλογα.

Έξω απο την πόρτα ένας ογκόλιθος σαν πάγκος. Οι Μωαμεθανοί δεν επιτρέπουν στα άψυχα σώματα να μπαίνουν στο τέμενος, οπότε στις κηδείες ο νεκρός εναποτίθεται σε αυτην την πέτρα.

Αρκετά !

Τινάζω την τουρκόσκονη απο τα πόδια μου, διασχίζω το ποταμάκι συνοδευόμενος απο τις ψαλμουδιές των βατράχων και πλέον μπαίνω …στην Ελλάδα!

Μπαίνω στα Βουρλά (και οχι στα Urla όπως παραφθαρμένα τα λένε οι τούρκοι). Το όνομα της πόλης εξήγησα απο που προέρχεται.

Είναι η επτάλοφη πόλη του Βουρλά. Η πόλη που διαδέχτηκε τις αρχαίες Κλαζομενές, που πλέον είναι το επίνειο της πόλης με το όνομα “Σκάλα”.

Απο την Σκάλα έφευγαν φορτωμένα τα καράβια με το χρυσάφι της περιοχής και του ιδρώτα των Βουρλιωτών. Της σταφίδας! Της καλύτερης σταφίδας στον κόσμο. Της “Σουλτάνας”! Αλλά γι αυτά θα μιλήσουμε και παραπέρα.

 

Να περπατήσεις τα Βουρλά σημαίνει κυρίως ένα πράγμα: ΦΑΡΔΥ ΣΟΚΑΚΙ !

Είναι ο δρόμος που διασχίζει τις Ελληνικές (πρώην) γειτονιές και φιλοξενεί τα επιβλητικά αρχοντικά των φατόρων (των πάμπλουτων εμπόρων – εξαγωγέων κύριως της σταφίδας και λαδιού).

Πάμε λοιπόν αναγνώστη μου να χαρούμε Ελλάδα !

 

Στ αριστερά μας και προς Νότον συναντάμε τον Γενί μαχαλά (την νέα συνοικία).

Η συνοικία των πλούσιων Βουρλιωτώνκαι των εξαιρετικής θωριάς αρχοντικών τους.

Και ναι, κάπου εκεί ήταν και το κυρίως σπίτι των Κιλημαντζαίων παππούδων, αναγνώστη μου.

Όσο όμως κι αν προσπαθώ να ταυτίσω τα γραπτά της μεγάλης μου γιαγιάς της Μαρίας Κιλημάντζου, το γένος Σαρρή με όσα αντικρύζω, μόνο υποθέσεις μπορώ να κάνω. Ας είναι…

Μέχρι πριν λίγα χρόνια ήταν ακόμη ακατοίκητα και εγκαταλελημένα.

Ευτυχώς πρόσφατα έχει αρχίσει ένα πρόγραμμα συντήρησης-διατήρησής τους.

Μπορεί να τους πήρε κοντά εκατό χρόνια για να εκτιμήσουν τους θησαυρούς που τους άφησαν οι Ελληνες, αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ…

Φαίνεται το καλό πνεύμα κάθε σπιτιού, αυτό που είναι πάντα επάνω σε κάθε σιδερένια εξώπορτα, βαρέθηκε να περιμένει να γυρίσει ο κύρης του σπιτιού κι έβαλε στο μυαλό του άξεστου κατακτητή την ιδέα να κρατήσει ζωντανά τα σπίτια που στους τοίχους ζουν τα πνεύματα καλών και άξιων ανθρώπων.

Πάντα ο ρόλος των Ελλήνων ήταν να γεννάνε και να μεταδίδουν Πολιτισμό!

Κάθε αρχοντικό είναι αυτό που λέει η λέξη: Αρχοντικό!

Με την μεγαλόπρεπη εξώπορτα (και πάντα σκαλισμένο το καλό πνεύμα του σπιτιού), την εντυπωσιακή είσοδο, τα μαρμαρινα σκαλιά, αλλά και σε όσα μπορεί να περάσει κάποιος μέσα τους, τις εντυπωσιακές τοιχογραφίες, τα υπέροχα ζωγραφισμένα υπέρθυρα στις εσωτερικές πόρτες, τα ταβάνια με ζωγραφιές που κόβουν την ανάσα. Αρχοντιά!

ΑΡΧΟΝΤΙΚΑ: https://photos.app.goo.gl/RMYiAKzpqMFE4DMj7

 

Σήμερα το Φαρδύ Σοκάκι είναι το πνευματικό και λαογραφικό κέντρο των Βουρλών. Κάτι σαν την Πλάκα στην Αθήνα, η την Μονμάρτρη στο Παρίσι.  Και οι ίδιοι οι τούρκοι το λένε Sanat Sogaki (δηλαδή δρόμος πολιτισμού, η κάτι τέτοιο). Αισθάνεσαι όμορφα διαβαίνοντας το Φαρδύ Σοκάκι!

Πάνω απο τον Γενί Μαχαλά στην Νότια άκρη της πόλης, υπάρχει μία μικρή ανηφόρα. Κάνε κουράγιο αναγνώστη μου, δεν είμαστε μακριά! Δεν είμαστε καθόλου μακριά απο τον Σερί μαχαλά (η Σιρά μαχαλά, η Σερίν μαχαλά), την Δροσερή γειτονιά δηλαδή.

Κέντρο της η Κρήνη ! Πετρόκτιστη και βέβαια Ελληνική ! Με την επιγραφή της στα Ελληνικά, και σκαλισμένο επάνω στον τοίχο της τον σταυρό!

Ακούμπα το χέρι σου στις πέτρες της κρήνης και αφουγκράσου! Σαν να είναι ζωντανή και να αισθάνεσαι τον χτύπο της καρδιάς της…

Δεν μπορούν να μας ξεριζώσουν! Προσπαθούν αλλά δεν τα καταφέρνουν.

Γιατι αν κάποτε το κατάφερναν, δεν θα είχαν που να σταθούν και οι ίδιοι !

Γωνιές απο τα Βουρλά : https://photos.app.goo.gl/FyGjSTKRqwWK7r9H6

 

Αφήνω τον Σερίν μαχαλά και κατηφορίζω για να βγω πάλι στο Φαρδύ Σοκάκι και να συνεχίσω την βόλτα μου.

Απαραίτητη στάση στο σπίτι του αγαπημένου φίλου Αρίφ και της γυναίκας του , της Εμινέ.

Υπέροχο σπίτι, καταπληκτικός κήπος, μεράκι και μεγάλη αγάπη φανερώνουν τα πάντα εκεί μέσα.

Στην πρώτη μας επίσκεψη με την Ενωση Βουρλιωτών, περνώντας απο εκεί, πετάχτηκε στον δρόμο ένας κοντός, καθόλου εντυπωσιακός άνθρωπος και μας τράβαγε απο το μανίκι να μπούμε μέσα.  Ήταν ο Αρίφ! Άκουσε Ελληνικά και μας αγκάλιασε σαν ένας απο χρόνια καλός φίλος.

Το σπίτι ήταν Ελληνικό. Ανακατασκευάζοντάς το ο Αρίφ βρήκε πάρα πολλά πράγματα απο τους προηγούμενους ενοίκους, τους Ελληνες.

Με πολύ σεβασμό τα μάζεψε και στον τοίχο του κήπου του έκανε ένα υπαίθριο μουσείο στην ανάμνησή τους.

Και για δες, σαν τους Ομηρικούς ήρωες που χάριζαν στον απέναντι δώρα απο τα δικά τους, ο Αρίφ μας χάρισε ένα καρφί απο Ελληνικό κάρρο αλλά και (….πόσο πολύτιμο το δώρο σου φίλε μου! Να το φαντάζεσαι άρα γε; ) μία σφαίρα του Ελληνικού στρατού, της εποχής…..

Κάθε φορά η επίσκεψη στον Αρίφ είναι βάλσαμο. Καφεδάκι, γλυκάκι, όμορφη κουβέντα και προθυμία απο καρδιάς να βοηθήσει σε ότι του ζητηθεί.

Θα σε καλέσω αναγνώστη μου να κάτσεις κι εσύ μαζί μου σε αυτό το διάλειμμα, να χαρείς το κέρασμα της Εμινέ και να δεις οτι δεν χαρακτηρίζει η φυλή τον άνθρωπο , αν αυτός εχει αποφασίσει ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ!

Ο ΑΡΙΦ: https://photos.app.goo.gl/39tqGFG4DSVzDLsi6

Έλα, χαιρέτα τον Αρίφ και πάμε να συνεχίσουμε τον περίπατό μας.

 

Τα Βουρλά, όπως έγραψα ήδη, είναι μία πόλη που περικλείεται απο 7 λόφους. Κάποιοι έχουν ονόματα απο τους ανεμομυλους που ήταν εγκατεστημένοι στηις κορυφές τους.

“Δύο Μύλοι” , “Δεκα Μύλοι”, “Τρία Μυλαράκια”… Νοιώθεις μία τρυφερότητα που δεν εξηγείται. Την νοιώθεις όμως!

Κάτω λοιπόν απο τον λόφο των Δέκα Μύλων είναι η συνοικία Μπαξελί (η γειτονιά των κήπων).

Εκεί ήταν το δεύτερο σπίτι των παππούδων μου. Αυτόματα αυτό κάνει κι αυτήν την γειτονιά τόπο προσκυνήματος.

Ανηφορίζω μοναχός , όπως πάντα μου αρέσει.

Μικρά σπίτια, χωριάτικα.  Μα που είναι οι κήποι; Εκτός κάποιων τοίχων με αναριχώμενες τριανταφυλλιές, πουθενά κήποι.

Απομεσήμερο είναι και βασιλεύει σιωπή. Σιωπή που διακόπτεται απο τον θόρυβο μιάς κατσαρόλας, το κλάμα ενός μωρού και ξανά σιωπή.

Παραδίπλα έχει αναπτυχθεί κι ένας γυφτομαχαλάς. Δεν πλησιάζω…

Είναι φανερό οτι το Μπαξελί έχει αποικηστεί απο Ανατολίτες! Μαρτυρία και κανα δυο φερετζέδες που φαίνονται απο μακρυά…

Εδω περπάτησε η προγιαγιά η Μαρία; Εδω ίσως έπαιξε κυνηγητό και ο παππούς ο Μανώλη, πριν κατέβει η οικογένεια στον Γενί μαχαλά;

Άγνωστο! Το σίγουρο είναι πως στρέφοντας το βλέμμα προς Βορρά βλέπεις την πόλη πιάτο και πιο μακρυά την θάλασσα, την Σκάλα, τα Εγγλεζονήσια (που καμία σχέση εχουν με Εγγλέζους. Εγγλεζονήσια είναι η παραφθορά της λέξης Κλαζομένιοι νήσοι).

Είναι η ίδια εικόνα που έβλεπε η προγιαγιά Μαρία και ο παππούς ο Μανώλης. Αυτό μου αρκεί!

“Μάνο μου πάντα να αφήνεις την τελευταία μπουκιά στο πιάτο. Είναι η μπουκιά της ντροπής”, μου έλεγε η προγιαγιά Μαρία. Αρχοντιά, σε αντίθεση το κακομοίρικο “φάτο όλο, είναι η δύναμή σου” που συνάντησε στην κυρίως Ελλάδα μετά την προφυγιά. Είπαμε… Αρχοντιά ! Όχι μόνο στην τσέπη, αλλά και στην ανατροφή!

Βλέπω λοιπόν αυτά που έβλεπε η προγιαγιά Μαρία! Ζεστασιά που δεν ξεπληρώνεται με τίποτε!

https://photos.app.goo.gl/pKmEqMsiAXvei96G7

Αντε πάλι κατηφόρα προς το Φαρδύ Σοκάκι κι έχει λίγο ακόμη πριν εξαντλήσω την Νότια πλευρά του.

Πέρασμα απο εκεί που παλιά ήταν το νεκροταφείο και φτάνω στην άκρη της πόλης, “στου Μπαμπατζάνη”. Χαζεύω τα ερείπια της φάμπρικας του Πεπεή (ελαιουργείο ήταν και δεν τον λέγανε Πεπεή τον άνθρωπο. Ψευδός ήταν (πεπεής δηλαδή) και του το κόλλησαν για να μείνει.

 

Πίσω πάλι απο το Φαρδύ Σοκάκι πάντα.

Τώρα στο αριστερό χέρι βρίσκεται το βόρειο τμήμα της πόλης.

Το σπίτι του Δεσπότη (άφαντο σήμερα..) και λίγο πιο μέσα η συνοικία Σπιτάλια (εκεί ήταν το νοσοκομείο της πόλης και ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους, όλα καμένα πλέον και στην θέση τους χτισμένα σπίτια.

Η συγκίνηση μεγαλώνει όσο πλησιάζω στο μέρος που ήταν χτισμένη η Παναγιά των Βουρλών, η “Καρα-Παναγιά” και η Αναξαγόρειος Σχολή.

Οι Βουρλιώτες στήριξαν και πρωτοστάτησαν με ιδιωτικές εισφορές το χτίσιμο της Παναγιάς, η γιορτή της οποίας ήταν τόσο μεγαλόπρεπη όσο αυτή της Τήνου σήμερα!

Και πιο μέσα βρισκόταν η Αναξαγόρειος…

Ααα! Η Αναξαγόρειος! Η φημισμένη σχολή των Βουρλών! Οι απόφοιτοί της , μαζί με αυτούς της Ευαγγελικής σχολής της Σμύρνης έμπαιναν χωρίς εξετάσεις στα Πανεπιστήμια της Ελλάδας.

Αυτό τα λέει όλα !

Στην Αναξαγόρειο φοίτησε και ο παππούλης μου ο Μανώλης.

ΑΝΑΞΑΓΟΡΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ: https://photos.app.goo.gl/nWqXSZCF6W6vodEY9

Όλος ο βόρειος τομέας των Βουρλών, πάνω απο το Φαρδύ Σοκάκι (Σπιτάλια, Γιακάς, Μανιάτ μαχαλάς, φάμπρικα Μαραβέλια κλπ) κάηκε στην καταστροφή.

Η Παναγιά και η Αναξαγόρειος, γεροχτισμένα κτίρια, ανθεκτικά στην πυρκαγιά, χρειάστηκε να γκρεμιστούν με δυναμίτη απο την μανία των τούρκων , για να μην υπάρχει τίποτε που να τα θυμίζει.

Δεν πειράζει !  Τα θυμόμαστε εμείς!

Μάλιστα η περιοχή γύρω απο την Παναγιά και την Αναξαγόρειο είχε ονομαστεί απο τους καταστροφείς “Αλτιν μαχαλά”, δηλαδή η γειτονιά του χρυσού, γιατι φεύγοντας οι Βουρλιώτες έθαβαν τα πολύτιμά τους πιστεύοντας οτι θα ξαναγυρίσουν.

Η καταστροφή , καταστροφή, αλλά και το “μπαγιόκο” , μπαγιόκο για τους βαρβάρους που έσκαβαν μέχρι και πριν λίγες δεκαετίες μπας και ξετρυπώσουν κάτι ακόμη….

 

Ο γυρισμός συνεχίζεται, πάντα μέσα απο το Φαρδύ σοκάκι. Οι θόρυβοι ξαναγυρίζουν. Τα αρχοντικά των φατόρων  στολίζουν τον δρόμο (και όπως έγραψα ήδη, έχουν αρχίσει να συντηρούνται).

Οι Κορρέδες, οι Κωνσταντινίδηδες, οι Φλώροι και ένα σωρό άλλα τρανταχτά ονόματα ζωντανεύουν στις μνήμες.

Να και ο σινεμάς του Φλώρου (γκουρμέ εστιατόριο πλέον). Σινεμά στις αρχές του 20ου αιώνα, την εποχή που η Αθήνα ήταν λασποχώρι ακόμη…

Φτάσαμε πάλι στο παζάρι, στην πλατεία, στο Δημαρχείο. Πάντα μας υποδέχεται ο εκάστοτε δήμαρχος στην αίθουσα τελετών του Δημαρχείου.

Μάλιστα είχαν ζητήσει σχέδια της Αναξαγορείου σχολής (αυτής που οι πρόγονοί τους τίναξαν στον αέρα) για να χτίσουν έτσι το νέο τους δημαρχείο.

Αυτοί έχουν τον δυναμίτη, αλλά εμείς έχουμε τις μνήμες! Ποιο αποδεικνύεται πιο δυνατό; Σε αφήνω εσένα να απαντήσεις αναγνώστη μου!

Ο συμπατριώτης μας και αρχιτέκτονας Χρήστος Φλώρος αναπαρέστησε τα σχέδια και τους τα πήγαμε. Γιατι οι Ελληνες έχουν Ιστορία που δεν την φτάνει ούτε η φωτιά ούτε η χατζάρα!

Μας υποσχέθηκαν μάλιστα πως όταν χτιστεί το νέο δημαρχείο θα μας φωνάξουν στα εγκαίνια να αποκαλύψουμε μαζί πλάκα με το απόφθεγμα της Αναξαγορείου “Οι του λύχνου χρείαν έχοντες, έλαιον επιχέουσι”. Λόγια κούφια, υποσχέσεις κενές. Τα ξαναείπαμε. Η δημιουργία δεν είναι το φόρτε τους! Αλλως τε τι μπορούν να καταλάβουν απο τέτοια; Μην έχουμε και απαιτήσεις…

Ένα πέρασμα δίπλα απο το παζάρι, στον πλάτανο που κρεμάστηκε ο Αγιος Νεκτάριος ο Βουρλιώτης, παίρνουμε τον δρόμο παράλληλα με τον Ντερέ φτάνοντας στο βόρειο άκρο της πόλης.

Κάτω απο τον λόφο “Τρεις Μύλοι” ήταν ένα ταπεινό εκκλησάκι.

Ο Αη Γιώργης ο Αρφανός, προστάτης των φτωχών και των ανέστιων.

Είχαμε πάει με την Ένωση Βουρλιωτών για να προσπαθήσουμε να το διασώσουμε.

…….Δεν προλάβαμε!

Μόλις είχε κατεδαφιστεί για να χτιστούν μαιζονέτες.

Γυρίσαμε θλιμμένοι και απογοητευμένοι (και θυμωμένοι θα πρόσθετα εγω!).

Όχι όμως πριν περάσουμε απο την γειτονιά του Ξύστρη και την φημισμένη τσικουδιά του.

Και σε αυτήν την ταπεινή και ξεχασμένη γειτονιά η Ελλάδα είναι παρούσα!

ΣΤΟΥ ΞΥΣΤΡΗ : https://photos.app.goo.gl/T16x9SXLgQu3CjCMA

Με τα Βουρλά όμως, αν είσαι Βουρλιώτης, δεν τελειώνεις έτσι εύκολα.

Ας καθίσουμε σε ένα καφενείο της πλατείας αναγνώστη μου, να πιούμε ένα καφέ, να ξεκουραστείς , γιατι έχουμε κι άλλα ακόμη να σου δείξω !

 

Τώρα θα πάμε κάπου πολύ ιδιαίτερα!

Απο την πλατεία του δημαρχείου ξεκινάει οδρόμος προς το Σιβρισάρι, απο εκείπου ήδη περάσαμε για τα δύο τζαμιά. Συνεχίζουμε και ψάχνουμε με αγωνία κάποιον πολύ συγκεκριμένο τόπο.

Τα τέλια του Μουσελέ!

Πάμε πίσω στο ‘22 ! Ο Ελληνικός στρατός έχει ήδη αποχωρήσει.  Οι περισσότεροι Βουρλιώτες έχουν περάσει απέναντι στο νησί Καραντίνα απ όπου ήταν πιο εύκολο να προσεγγίσουν τα πλοία για να τους παραλάβουν.  Μια βάρκα φάνηκε να έρχψεται απο την Σκάλα. Ήταν οι τούρκοι προύχοντες και ορκίστηκαν στο κοράνι τους οτι αν γύρναγαν πίσω στα Βουρλά δεν θα τους πείραζε κανένας.

Δυστυχώς οι Βουρλιώτες πείστηκαν! Και πείστηκαν γιατι είχαν κι αυτοί ορκιστεί στους τούρκους οτι δεν θα πείραζαν κανέναν τους. Και το τήρησαν, οπότε δικαίως πίστευαν οτι και οι τούρκοι θα φέρονταν ανάλογα.

Δεν το έκαναν! Μόλις οι Βουρλιώτες γύρισαν στα σπίτια τους, εγκλώβισαν τους πάντες και άρχισε η σφαγή! Φωτιά στα σπίτια, αρπαγές παιδιών, βιασμοί, σφαγές, όλα τα καλά….

Σε ένα οικόπεδο στον Μουσελέ μάζεψαν χιλιάδες νέους Βουρλιώτες και τους έκλεισαν μέσα σε συρματόπλεγμα. Τα τέλια του Μουσελέ!

Απο εκεί πέρναγαν οι τούρκοι, διάλεγαν ένα  παλικάρι , οι στρατιώτες το έβγαζαν έξω και τους τον παρέδιδαν για να τον σφάξουν με τον αγριότερο τρόπο.

Ελάχιστοι γλύτωσαν! Γλύτωσαν για να πάνε στον εφιάλτη των ταγμάτων εργασίας , τα “Αμελέ Ταμπουρού” απο τα οποία πάλι ελάχιστοι απο αυτούς κατάφεραν να γυρίσουν …ζωντανοί νεκροί…

Κι εδω πάλι ο Αρίφ ήταν που μας βοήθησε να βρούμε άκρη!

Φτάσαμε στο τέλος των σπιτιών και εκεί είναι δύο χωράφια.

Να είναι αυτά τα τέλια;;;

Η αμφιβολία ήταν παρούσα, μέχρι που μία φίλη, η Τασώ είδε τα ερείπια ενός μικρού τζαμιού με την επιγραφή “Musala cami”. Ναι ! σωστά ήρθαμε! Ναι! Εδω μαρτύρησαν χιλιάδες…

Και ναι! Σηκώσαμε τα μάτια στον ουρανό και μνημονεύσαμε τις ψυχούλες.

Ένα χρέος που ήταν ανάγκη κυρίως προσωπική για τον καθένα απο την μικρή μας ομάδα.

Τα τέλια του Μουσελέ : https://photos.app.goo.gl/VpuqfP9ydcNgvfnZ8

 

Φεύγουμε απο τα Βουρλά και κατηφορίζουμε προς την Σκάλα.

Ο δρόμος προς την Σκάλα είναι ο δρόμος του μαρτυρίου! Απο εκεί πέρασαν τα γυναικόπαιδα για να φορτωθούν στα πλοία της σωτηρίας και της προσφυγιάς. Και παρατεταγμένοι στα πλάγια του δρόμου οι τούρκοι και οι τσέτες, να ξεδιαλέγουν παιδιά, κοπέλες, να σφάζουν όποιον ήθελαν.

3,5 χιλιόμετρα απίστευτου τρόμου!

Παίρνουμε κι εμείς αυτόν τον δρόμο του μαρτυρίου. Δεντροφυτεμένος λες και φύτρωσαν οι χαμένες ψυχές και έγιναν δέντρα!

Δεξιά και αριστερά του δρόμου άπλα ! Άπλα που σπάει απο όσους κουλάδες έχουν μείνει ακόμη και πλέον έχουν γίνει εξοχικά. Κουλάδες ! Ήταν τα δυόροφα αγροτόσπιτα που έμεναν οι Βουρλιώτες και οι οικογένειές τους κατα τον τρύγο και την επεξεργασία της σταφίδας. Την σοδειά τους . Το “μαξούλι” τους. Το ισόγειο ήταν αποθήκη και σταύλος για τα ζωντανά και ο επάνω όροφος ήταν για να μένει η οικογένεια.

Κάπου εκεί θα ήταν και ο δικός μας κουλάς γιαγιά Μαρία! Που να ήταν άρα γε; Μακάρι να ήσουν κοντά μου!

 

Φτάσαμε στην Σκάλα!

Τουριστική μεν αλλά πανέμορφη! Η βαρκούλες αραγμένες, το λιμανάκι ήσυχο και όμορφα μαγαζάκια περιφερειακά. Και να ο καφενές του Μπατή ! Με τις χαρακτηριστικές καμάρες του, ανακαινισμένος πλέον σε καλό εστιατόριο.

Πιο μέσα είναι το σοκάκι του Σεφέρη. Μαϊμού αξιοθέατο αναγνώστη μου! Οι τούρκοι διαφημίζουν το ξενοδοχείο “Σεφέρης” οτι εκεί γεννήθηκε ο Νομπελίστας. Μάλιστα δείχνουν και το κρεββάτι που γεννήθηκε…

Ο Σεφέρης γεννήθηκε στην Σμύρνη αναγνώστη μου. Στην Σκάλα ήταν το σπιτι των παππούδων του (τώρα γκρεμισμένο και στην θέση του είναι μία ψαραγορά). Εκεί που είναι το Hotel Seferis ήταν μία αποθήκη της οικογένειας (και υπαίθριος απόπατος μέχρι πριν κάποια χρόνια…).

Τέλος πάντων..

Λίγο πιο μέσα είναι το σπίτι του Ιμπραήμ, μακαρίτη τώρα. Ενας καλότατος τουρκοκρητικός που μας υποδεχόταν με χαμόγελο πάντα. Τελευταία γνώρισα και τον αδελφό του τον Χασάν (μετανάστης στην Γερμανία και έρχεται πότε πότε εδω για να φροντίζει την οικογενειακή περιουσία).

Και λίγο πιο πάνω, ένα ερείπιο. Είναι ο Αγιος Νεκτάριος των Βουρλών. Με την καταστροφή έγινε σχολείο και μετά αποθήκη. Τώρα χάσκει περιμένοντας να πέσει…

Ο Αγιος Νεκτάριος ήταν ένα αγροτόπαιδο ορφανό. Νικόλα τον έλεγαν, τον πήρε στην δούλεψή του ένας τούρκος και λεγε λέγε τον έκανε μωαμεθανό. Η μάνα του τον ξέγραψε και ο Νικόλας κάθησε και καλοσέφτηκε , έφυγε στο Αγιο Όρος , ξαναγινε χριστιανός και έγινε ο μοναχός Νεκτάριος.

Όταν γύρισε στα Βουρλά ομολόγησε την πίστη του και οι τούρκοι τον κρέμασαν στον πλάτανο δίπλα  στο παζάρι.

Προσπαθούμε (μάταια φοβάμαι) σαν Ένωση Βουρλιωτών να σώσουμε το κτίσμα, έστω σαν πολιτιστικό κέντρο – μουσείο.  Άδηλο το μέλλον και η κατάληξη αναγνώστη μου γιατι τα λόγια του τούρκου είναι σαν να μην ειπώθηκαν..

Σκάλα Βουρλών :  https://photos.app.goo.gl/fDAjtrwTrPoWR6HG9

Σε κούρασα αναγνώστη μου, αλλά όταν μιλάω για τα Βουρλά μου δεν έχω σταματημό…

Να τελειώσουμε την περιήγησή μας κάνοντας μία αναφορά στην Καραντίνα. Το πιο κοντινό απο τα Εγγλεζονήσια (τις Κλαζομενίους νήσους) προς την Σκάλα. Ενωνόταν απο παλιά το νησί με την στεριά. Ο Μέγας Αλέξανδρος περνώντας απο εκεί έφτιαξε τον δρόμο και ακόμη τα υπολείμματα του φαίνονται δίπλα στον καινούργιο δρόμο.

Εδω χρησίμευσε και η γνωριμία μας με τους δημάρχους. Η Καραντίνα δεν επιτρέπει πρόσβαση (έχουν κάτι στρατιωτικές εγκαταστάσεις εκεί) αλλά μου δόθηκε η ειδική άδεια (με συνοδεία) να επισκευτώ το κτίριο της καραντίνας που ήταν σανατόριο και λοιμοκαθαρτήριο τα παλιά χρόνια. Μελαγχολία να βλέπεις τις εγκαταστάσεις και να μνημονεύεις τις βασανισμένες ψυχές που πέρασαν απο εκεί..

Τελειώσαμε αναγνώστη ;

Γυρίζοντας στην ελεύθερη Ελλάδα, ανεβήκαμε στο κατάστρωμα του πλοίου.

Και στα νερά που τότε , κατα τον Χόρτον, μπορούσες να περπατήσεις επάνω στα πτώματα που επέπλεαν, πετάξαμε ένα στεφάνι για την μνήμη.

Τώρα τελειώσαμε αναγνώστη !

Το στεφάνι : https://photos.app.goo.gl/HDQ58bPJeD5Vf6F97

ΓΙΑ ΤΟ ΣΑΛΑΜΙΝΙΩΝ ΒΗΜΑ

Μάνος Κιλημάντζος

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.