Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΜΕΡΟΣ  Γ

Η τέχνη της σφραγιδογλυφίας και της λιθογλυφίας μεταφυτεύτηκε από τη μινωική Κρήτη στην ηπειρωτική Ελλάδα στην εξελιγμένη της μορφή και μ’ ένα ήδη πλούσιο θεματολόγιο.-  Η Ελληνική  σφραγιδογλυφία, περί την αρχαϊκή εποχή και μετά , το καμέο, το έγγλυφο καμέο ή intaglio.

 

Περίφημοι Έλληνες καλλιτέχνες τεχνουργοί όπως οι, Πάμφιλος , Επιμήνης, Δεξαμενός, Ερμότιμος, Απολλώνιος, Κάλλιππος, Πρώταρχος, Νείσος, Αθηναίος, Διοσκουρίδης, Ύλλος, Ηρόφιλος, δημιούργησαν εξαίσιους  διακοσμημένους σφραγιδίλιθους 

ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ

Αλέξανδρος

Ο ίδιος ο Μέγας Αλέξανδρος επέλεξε τους καλλιτέχνες να δημιουργήσουν τα επίσημα πορτρέτα του, αν θέλουμε να πιστέψουμε τις λογοτεχνικές πηγές. Έτσι, ο σχεδιαστής της Αυλής ήταν ο Pyrgoteles, αλλά είναι σαφές ότι πολλοί άλλοι χαράσσουν την εικόνα του, η οποία έγινε ακόμα ευρύτερα κατανεμημένη ανα τον κόσμο μετά το θάνατό του, όταν εκπροσωπήθηκε επίσημα σε κέρματα για πρώτη φορά.

Ένας από τους πιο παλιούς πολύτιμους λίθους με την ομοιότητα του Αλέξανδρου είναι αυτή η πέτρα που βρίσκεται σήμερα στην Οξφόρδη, που τον δείχνει με τα κέρατα του Δία Άμμωνα, πιθανώς κομμένα-χαραγμένο  λίγο μετά το θάνατό του το 323 π.Χ. Είχε επισκεφθεί το ιερό του Άμμων Διός  το 332 π.Χ. και η αφομοίωση των χαρακτηριστικών του κέρατος είχε αποκτήσει πολιτικές συνέπειες και διαστάσεις . Η μικρή επιγραφή κάτω από το λαιμό είναι προφανώς Ινδική, είτε το όνομα του ιδιοκτήτη – ίσως ένας ιθαγενής κυβερνήτης σε ένα μέρος της Ινδίας όπου ο Αλέξανδρος ήταν ενεργός βασιλεύς , ή ο κατασκευαστής του στολιδιού. Το υλικό είναι σπάνιο για πολύτιμους λίθους και για Ινδική προέλευση.Oxford 280 (1892.1499) GGFR, pl. 998; Plantzos 164; Τουρμαλίνη (κίτρινο, μοβ) 24x24mm

.

Ένας ηγέτης, ίσως ο Αλέξανδρος, απεικονίζεται ως Δίας με τον αετό του, και κρατώντας ένα κεραυνό και την αιγίδα. Υπογράφεται από τον καλλιτέχνη Νησίως, -NEICOY- ίσως ακόμη τον 1ο αιώνα π.Χ.Αγία Πετρούπολη. Plantzos, pl. 29, όχι. 164. Carnelian. 20mm.

Ελληνιστικοί πολύτιμοι λίθοι: άλλα βασιλικά πορτρέτα

Αληθινή προσωπογραφία εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην ελληνιστική περίοδο, συνήθως ενός ηγεμόνα ή συζύγου του. Τα κεφάλια συνδυάζουν ρεαλιστικά χαρακτηριστικά με κάπως εξιδανικευμένο τρόπο, με βασιλικές και μερικές φορές θεϊκές ιδιότητες.

Ο Αλέξανδρος Α΄ Βάλας ήταν ηγεμόνας της Αυτοκράτορίας των Σελευκιδών κατά την ελληνιστική εποχή και συγκεκριμένα για την περίοδο 150 – 146 π.Χ. Ανέβηκε στο θρόνο υποστηρίζοντας ότι ήταν γιος του Αντίοχου Δ’ του Επιφανούς – Βασιλέας Συρίας από την Σμύρνη -Σαρδόνυχας καμέο- – Ελληνιστική περίοδος 150 π.Χ. -Παρίσι -department of coins , medals and antiquities

Τα βασιλικά πορτρέτα σε νομίσματα εξασφάλιζαν την αξία και την αυθεντικότητά τους και η συνέχιση παρόμοιων τύπων σε γενιές πρότεινε τη σταθερότητα στους υποκειμένους τους. Το πορτραίτο του Αλεξάνδρου χρησίμευσε ως πρωτότυπο, και χαράκτες, τόσο για νομίσματα όσο και για πολύτιμους λίθους, τόνισαν τα οικογενειακά χαρακτηριστικά.

Ένα πορτραίτο του Μιθριδάτη Ευπατόρα Διονύσου, ο οποίος έγινε βασιλιάς του Πόντου το 120 π.Χ. Είναι σχεδόν πανομοιότυπο με τα πορτρέτα κέρματος που εκδόθηκαν κατά το πρώτο μισό του πρώτου αιώνα π.Χ. και δείχνει τον ηγεμόνα στην γνωστή ηρωική στάση, με τα αδέσποτα μαλλιά να πέφτουν κάτω από το λαιμό του και τις πετάρισες βασιλικές μπούκλες Τα χαρακτηριστικά που τα δανείστηκαν από τα πορτραίτα του Αλεξάνδρου προώθησαν την εικόνα της νεανικής ενέργειας και πιστοποίησαν τον ρόλο του ως διαδόχου.Φλωρεντία, Μουσείο Αρχαιολογικό Etrusco (Plantzos 85) Tassie 9757, Αμέθυστος 26x18mm, κυρτό πρόσωπο.

Ο Διονύσιος και ο κύκλος του

Οι αντιπροσωπίες του Διονύσου, των σατύρων και των μαινάδων, είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς σε όλες τις τέχνες αυτής της περιόδου και ορισμένοι ηγέτες αυτοπροσδιορίζονται με τον θεό. Η λατρεία του Διόνυσου βρισκόταν κάτω από βασιλική υποστήριξη σε πολλές ελληνιστικές βασιλικές αυλές  και απέκτησε ιδιαίτερη σημασία στην Αίγυπτο, όταν ο Πτολεμαίος Δ ‘ανακηρύχθηκε ο «Νέος Διονύσιος». Δεν είναι πάντοτε σαφές εάν πρόκειται για πλήρη αναγνώριση ή απλώς για ένωση. Οι Πτολεμαίοι βασιλείς και βασίλισσες αναγνωρίστηκαν ως ζωντανοί θεοί, όπως και οι Φαραώ  προκάτοχοί τους, και αφομοιώθηκαν σε διάφορους θεούς και θεές κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Τα χαρακτηριστικά του Διονύσου σε ένα κόσμημα από όνυχα στο Παρίσι, που θεωρείται προτομή με προφίλ, που φέρει χλαμύδιο, με μακριά μαλλιά και κισσό στεφάνι, μοιάζει με ένα μέλος της οικογένειας των Πτολεμαίων.Παρίσι, Cabinet des Medailles (Plantzos 26) Onyx 36 x28 mm, επίπεδή επιφάνεια.
 
Η μορφή κεφαλής της μαινάδας στο κόσμημα της Οξφόρδης είναι ένα από τα πολυάριθμα μέλη του κύκλου του Διονύσου που γενικά απεικονίζεται σε πολύτιμους λίθους ολόκληρης της περιόδου. Το κεφάλι εμφανίζεται σε προφίλ, τα μαλλιά χαλαρά συγκεντρώθηκαν σε ένα μικρό κόμπο χαμηλό στο λαιμό της και κρατήθηκαν στη θέση τους από ένα στεφάνι κισσού και ολοκληρώθηκαν με μια μικρή δέσμη σταφυλιών.Oxford 295 (1892.1497) Olivine 18x16x5mm, κυρτό πρόσωπο και πλάτη.
Η προτομή του Σιληνού σε τρία τέταρτα όψη είναι ίσως πρόδρομος του μετωπικού κεφαλιού του Διονύσου, ενός δημοφιλούς τύπου του πρώτου αιώνα π.Χ. Εμφανίζεται με στεφάνι κισσού και σταφύλια που στέκονται στο φαλακρό κεφάλι του και τα φιλέτα-ταινίες  που το δένουν είναι ορατά πάνω από κάθε ώμο. Ένα μανδύα καλύπτει χαλαρά τους ώμους του, αφήνοντας το στήθος του γυμνό.Oxford 315 (1892.1562) (Plantzos 603) Κρύσταλλο (15) x15x5.5mm, κυρτός και στις δύο πλευρές.

Ελληνιστικά πετράδια: Έρωτες

Στην Ελληνιστική περίοδο ο Έρως παρουσιάζεται συχνότερα ως μωρό, όχι ως νέος όπως και πριν. Συμμετέχει στην περιήγηση του Διονύσου και παρακολουθεί τη μητέρα του Αφροδίτη.

Ο Έρωτας και η Ψυχή (με καμπύλες φτερούγες) εμφανίζονται σε στενή αγκαλιά σε προβολή τριών τετάρτων. Είναι γυμνά εκτός από ένα κοινό μανδύα που κρέμεται πάνω από τα χέρια τους. Ο Έρως κρατά στεφάνι και εκτός από την Ψυχή είναι επάνω σε ένα μικρό βωμό με φλόγα.Oxford 354 (1941.623) Διαυγές γυαλί 12×10.5x2mm, επίπεδη όψη, κυρτή πλάτη.
Ο Έρως που οδηγούσε  μια χήνα, ένα κλαδί που κρατούσε πίσω του σαν ένα μαστίγιο.Oxford 357 (1892.1429) Γρανίτης 12.5×8.5x3mm, επίπεδη όψη και πλάτη.

Ελληνιστικά πετράδια: νέοι θεοί

Ο θεός Σαράπης ήταν εφεύρεση της Πτολεμαϊκής Αιγύπτου. Είναι δημοφιλής στους ελληνιστικούς πολύτιμους λίθους, συχνά ως διπλό πορτρέτο με την αιγυπτιακή θεά Ίσιδα . Ο Σαράπης ταυτίζεται συχνά με τον βασιλιά, ενώ από την Κλεοπάτρα Ι και μετά, το πορτρέτο της Ίσις εμφανίζεται συχνά με βασιλικά χαρακτηριστικά. Και οι δύο θεότητες γίνονται προικισμένες με μια πληθώρα νέων χαρακτηριστικών και λειτουργιών, χάνοντας τις ξεχωριστές σφαίρες δράσης τους για να γίνουν πιο γενικοί προμηθευτές καλής τύχης.

Βερολίνο AGDS II 93 pl. 45, 213 (Zazoff 46.8) Cornelian  Σάρδιος λίθος , 218x156x52mm, επίπεδη επιφάνεια  και πίσω κυρτή.

Η προτομή του Σάραπη σε όψη τριών τετάρτων είναι τύπου του δευτέρου αιώνα π.Χ. Φέρει επί της κεφαλής κάλαθο Σε μεταγενέστερες περιόδους τα ανταριασμένα μαλλιά γίνονται ένα λιγότερο κοινό χαρακτηριστικό. Αυτός ο τύπος προέρχεται σαφώς από τη γλυπτική και όχι από τα νομίσματα ή άλλα πολύτιμα πετράδια, τα οποία συνήθως δείχνουν το κεφάλι στο προφίλ

 Ο παρόμοιος με τον επάνω ωοειδής σφραγιστικός λίθος κόσμημα με τον Δία Σέραπι ( Ιωνική  Σέραπις δωρική  Σάραπις )  σε χρώμα – Ελληνικό. Ελληνιστική Περίοδος. 2ος-1ος αι. Π.Χ. | Μουσείο Καλών Τεχνών, Βοστώνη
Ένα πορτρέτο της Κλεοπάτρας Ι, με το στέμμα των κέρατων και του δίσκου της Ίσιδος, φορώντας τα μαλλιά της με λιβυκές κοτσίδες δεμένα με ένα διάδημα. Αυτός ο τύπος φαίνεται να προτιμάται από την παραδοσιακή αιγυπτιακή αναπαράσταση της Ίσιδας με τον κότσο στην κόμμωση.Oxford 290 (1892.1572) (Plantzos 52) Jacinth 13.5×10.5x3mm, επίπεδη όψη και κυρτή πλάτη.
Μια άλλη θεά που σχεδιάστηκε τον 4ο αιώνα π.Χ. είναι η Τύχη, η θεά της τύχης. Χαρακτηριστικά της, όπως το κέρας της αφθονίας που ξεχειλίζει με φρούτα και ψωμιά , την δείχνουν με τη θετική της εικόνα ως προσφέρουσα της  καλής τύχης. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι λατρεύτηκε επίσης ως προστάτης της πόλης, φορώντας ένα στέμμα των πυργίσκων των τειχών πόλεως, όπως στο κεφάλι που παρουσιάζεται σε προφίλ σε γρανίτη. Ιδιωτική συλλογή, γρανίτης 19x15x3mm, επίπεδο πρόσωπο της επιφάνειας , με κυρτή πλάτη.

Ελληνιστικοί πολύτιμοι λίθοι: διάφορες θεότητες

Η εικόνα του Δία με τα κέρατα των κριαρών έγινε μια δημοφιλής παράσταση του Μεγάλου θεού μετά τον Μέγα Αλέξανδρο που ονομάστηκε γιος του Διός Άμμωνα στην Όαση της Σίβα. Ο αρχηγός των θεών εμφανίζεται σε προβολή τριών τετάρτων. Αυτή η στοχαστική και παθητική εικόνα του Δία είναι μια άλλη πρωτοτυπία της Ελληνιστικής περιόδου. Οι παλαιότερες αναπαραστάσεις του θεού γενικά τον δείχνουν ενεργό και σε συναγερμό.-Oxford 351 (1892.1508) Cornelian, Σάρδιος λίθος 17x15x4mm, ελαφρώς κυρτό πρόσωπο και πλάτη.
Δεν είναι όλοι οι θεοί αναγνωρίσιμοι αμέσως. Η κεφαλή του γενειοφόρου θεού που φοράει κορδέλα σε αυτό το κόσμημα δείχνει πιθανώς τον θεό Ποσειδώνα. Είναι γραμμένο με τα γράμματα Π και Y. – Plantzos 384 (Ionides 15, GGFR 997) Αμέθυστο 22,5 χιλιοστά, επίπεδη όψη, κυρτή πλάτη.
Ένα δημοφιλές μοτίβο της ύστερης ελληνιστικής περιόδου είναι η προτομή μιας νεαρής γυναίκας με μακρά κυματιστά μαλλιά, οι γυμνοί ώμοι της βλέποντας με όψη από την πλάτη, με το κεφάλι της να φαίνεται στο προφίλ. Οι μαλακές πτυχές του ιματίου που πλαισιώνουν τον ώμο της ερμηνεύονταν από παλαιότερους μελετητές ως νερό και η φιγούρα αναγνωρίστηκε ως προσωποποίηση της Γαλήνης  την οποία και βλέπουμε .  Το μεσημεριανό φεγγάρι που προστέθηκε σε αυτό το κόσμημα, ωστόσο, την αναγνωρίζει ξεκάθαρα ως Σελήνη -.Plantzos 510 (Ιωνίδης 43) Cornelian Σάρδιος λίθος -14mm, κυρτό πρόσωπο επιφάνειας του κοσμήματος .
Ωοειδείς σφραγιστικός λίθος στολίδι με προτομή ενός ανατολικού ηγεμόνα. Ελληνικό, Ελληνιστική Περίοδος, 1ος αιώνας π.Χ.
Ελληνικός ωοειδείς σφραγιστικός λίθος  με την Κασσάνδρα γονατιστή στο Παλλάδιο  Ελληνικό, Υστερο ελληνιστική περίοδος, τέλη 1ου αι. π.Χ.
Σάτυρος και πλάι  παίζοντας λύρα μια μαινάδα. Ελληνικό- Ελληνιστική εποχή  ωοειδείς κρύσταλος λίθος , 2ος αιώνας π.Χ. 1,7 x 1,3 cm -thorvaldsensmuseum.dk Αριθμός καταλόγου: I359
Lapis lazuli σφραγιδόλιθος  με το κεφάλι του Περσέα της Μακεδονίας στον χαρακτήρα του Ήρωα Περσέα, σφαγέα της Μέδουσας . Ελληνιστικός. 323 – 331 π.Χ The British Museum
Ελληνιστική περίοδος  Ελληνικό. Σφραγιστικός λίθος του 3ου αι. π.Χ. – από το Christie’s
Πρόκειται για ένα μυθικό αρχαίο Πτολεμαϊκό στοιχείο  που χρονολογείται στον 3ο αιώνα π.Χ. Το σώμα είναι κατασκευασμένο από γυαλιστερό πολύτιμο λίθο στεατίτη- steatite, με ένα εκπληκτικό και πολύ μαγικό φούξια χρωματισμένο βερνίκι. Δεν έχουμε δει άλλο τέτοιο πριν, ειδικά σε αυτό το χρώμα που πιθανά  προσπαθεί να μιμηθεί ένα ρουμπίνι.Το έμβλημα κόβεται με μια τεθλασμένη εικόνα του Δία, που κρατάει σκήπτρο και κάνει προσφορά πάνω από ένα βωμό. Αυτή η εικόνα μπορεί να βρεθεί σε νόμισμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου
 Κόσμημα σφραγιστικό ωοειδές  κατασκευασμένο από πράσινο-κίτρινο γυαλί , που απεικονίζει τη θεά Αφροδίτη. Ελληνιστική τέχνη, II et.ΗΠΑ / Νέα Υόρκη / Το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Ν.Υ.  Διαστάσεις: 2,7 x 1,8 cm.
Ελληνικό -Ωοειδείς σφραγιστικός Κορνεόλη ή Καρνεόλη – Σάρδιος λίθος με τον Ποσειδώνα – Ελληνιστική περίοδος  2ος αιώνας  π.Χ .Saved from Christie’s
Ελληνικό – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ – 1ος αιώνας π.Χ. Ωοειδείς σφραγιστικός Κορνεόλη ή Καρνεόλη  – Σάρδιος λίθος  Η κυρτή ωοειδής  πέτρα χαραγμένη με τη Νίκη απεικονιζόμενη  γυμνή αλλά με ένα μανδύα τυλιγμένο γύρω από τα πόδια της, τα μαλλιά της δεμένα με ένα φιλέτο και δεμένα σε ένα κότσο στον αυχένα του λαιμού της, τα μακριά φτερά της με το φτερό λεπτομερώς εικονιζόμενα , γράφοντας σε μια ασπίδα η οποία ισορροπεί στο ανυψωμένο δεξιό γόνατο της, με το πόδι να ακουμπά σε μικρή πέτρα .
Δαχτυλίδι με πέτρα από  ανοιχτόχρωμο κίτρινο-καφέ ημιδιαφανές Σάρδιο λίθο  που απεικονίζει τον Απόλλωνα ή τον Ορφέα σκυμμένο παίζοντας  λύρα με ένα στέφανο στο κεφάλι του  Ελληνικό από την Θράκη -5 ος  αιώνας π.Χ -Η καφέ Καρνεόλη (Σάρδιος) έχει  ιδιότητες να … Έλκει την αγάπη, τον έρωτα, τη χαρά, την αφθονία, και φέρνει ευγλωττία και επαγγελματική πρόοδο. Απομακρύνει το άγχος, αναζωογονεί, τονώνει την αντίληψη, τη μνήμη και την αυτοπεποίθηση. Μας χαρίζει θετικότητα, έμπνευση, δράση, θάρρος και βοηθά στη σωστή λήψη αποφάσεων. Έχει την ιδιότητα να καθαρίζει και να φροντίζει άλλους λίθους. Είναι αντικαταθλιπτικός και μας γεμίζει ενέργεια και ζωτικότητα. Εξαιρετικό φυλαχτό για το κακό μάτι. Χρήσιμος σε πνευματικές εργασίες και σε μαντείες.
Ελληνικό -Σφραγιδόλιθος από κόκκινη Κορνεόλη – Σάρδιο λίθο με χρυσό περιμετρικό δέσιμο Ελληνιστική περίοδος  περί τον  2ο αι. π.Χ.  ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ
 Ανάγλυφο κρεμαστό κόσμημα. Τέλειο έργο όπου το σκάλισμα που αντιπροσωπεύει έναν πρίγκιπα. 300-150 π.Χ. Ελληνοβακτιανά βασίλεια
Το «Coupe de Ptolémé» Το « κάναθρος του Πτολεμαίου» στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Παρισιού, είναι ένας Κάνθαρος που κόπηκε από ένα μεγάλο κομμάτι σαρδόνυχα κάτι που  πρέπει επίσης  να αναφερθεί εδώ . Τα στοιχεία που έχει είναι  από τον κύκλο της Αφροδίτης και του Διονύσου ήταν  δημοφιλή θέματα κατά τον χρόνο κατασκευής του , έτσι ώστε η όλη παρουσίαση αυτή που έχει ο κάνθαρος να είναι γεμάτη από Διονυσιακή γιορτή – η χαρακτική του το καθιστά υπερφορτωμένο με τυχαία κατανεμημένα αντικείμενα λατρείας και μάσκες, αμπέλια και αγγεία πόσης
Μεταξύ των μικρών ελληνιστικών καμέο, το καμέο που υπογράφεται από τον Αθηναίο στη Νάπολη είναι το πιο διάσημο – δείχνει τον Δία στον τεράστιο αγώνα των θεών. Η παράσταση  είναι πανέμορφη, οπότε και εργάστηκε και στην τεχνική καμέο .
Το καμέο των Πτολεμαίων ΚΟΥΛΤΟΎΡΑ ελληνική ΠΕΡΊΟΔΟΣ ελληνιστική ΧΡΟΝΟΛΌΓΗΣΗ 278 – 269 π.Χ. .

Τα πορτρέτα του ζεύγους των Ελλήνων βασιλιάδων της Αιγύπτου  του κράτους των Πολεμαίων έχει κοπεί έτσι όπου εκεί που μετατρέπεται σκούρο καφέ και ελαφρύ γαλανό  -άσπρο να έχει αρμογή για αυτό το  θέμα, στους χρωματισμούς στα στρώματα της πέτρας. Ο Πτολεμαίος Β ‘Φιλάδελφος στο προσκήνιο φορώντας ένα αττικό κράνος του οποίου στις παραγναθίδες είναι ένας κεραυνός, η ιδιότητα του Δία, .. Το φίδι στο θόλο του κράνους  είναι ο «απόγονος» της εξελληνισμένης αιγυπτιακής κόμπρας που είχαν για τον πόλεμο το κράνος των Αιγυπτίων Φαραώ. Στο επαυχένιο  του κράνους, αναπαράγεται το κεφάλι του   Άμμωνα Δία. Η αδερφή σύζυγος Αρσινόη Β΄ στο βάθος φοράει  κορώνα κάτω από υφασμάτινο κάλυμμα   πάνω του ένα πέπλο. Το καμέο αυτό προέκυψε μεταξύ του γάμου του ζευγαριού το 278 και του θανάτου της Αρσινόης  270/69. Ίσως ήταν για τον επίσημο γάμο.

Η περιπέτεια του 
Η περιγραφή του θεολόγου και φυσιοδίφη Albertus Magnus δείχνει το καμέο γύρω στα μέσα του 13ου αιώνα στο Dreikönigsschrein της Κολωνίας. Εκείνη την εποχή τα κεφάλια του κυρίου ζευγαριού και του Αμμώνα ερμηνεύτηκαν ως η εικόνα των τριών μάγων από την Ανατολή. (…!!!) Το 1574 η πολύτιμη πέτρα είχε κλαπεί. Εμφανίστηκε στη Ρώμη το 1586 και αποκτήθηκε από τον Vincenzo Gonzaga το 1587 για τη συλλογή του στη Μάντοβα. Στη Βιέννη, για πρώτη φορά για πρώτη φορά έγινε η παρουσίαση στην αίθουσας του μουσείου το .1668/69.
Μετά τον 1ο αιώνα

Σταδιακά η χρήση πολύτιμων λίθων εξαπλώνεται σε όλη την Ιταλία – η εντόπια Ετρουσκική χαρακτική  χάνει τη σημασία της. Στα μέσα του 1ου αιώνα η μετάβαση από τα πρώτα Ρωμαϊκά προς τα νεώτερα ελληνορωμαϊκά στυλ έγινε βαθμιαία. Τα μοντέλα για τους πολύτιμους λίθους παρέχουν τώρα το στρογγυλό σχήμα το πλαστικό καλλιτεχνικό ύφος  υψηλής τέχνης, τα ανάγλυφα και τη ζωγραφική. Χρησιμοποιώντας τα κλασικά μοντέλα ρόλων προσπαθεί επίσης να δημιουργήσει κάτι φαινομενικά νέο.

Ο ενθουσιασμός των Ρωμαίων για την ελληνική τέχνη οδηγεί την Γλυπτική και την σφραγιδογλυφία  σε νέα ύψη. Ο τεχνίτης  αρχίζει να συλλέγει πολύτιμους λίθους, όπου ο Έλληνας σφραγιδογλύφης , ο οποίος είχε χάσει τους τοπικούς του άρχοντες και πελάτες, βρήκε νέους προστάτες στην Ιταλία. Μέσα από τις επιγραφές τους, είναι γνωστοί πολλοί καλλιτέχνες, όλοι αυτοί οι Έλληνες-υπογεγραμμένοι είναι και ελληνικής καταγωγής, αν και φέρουν μερικές φορές ρωμαϊκά ονόματα.
Τυρκουάζ  γυάλινο καμέο , υπογεγραμμένο από τον Ηρόφιλο αναφέρει ..[ΗΡΟΦΙΛΟΣ ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΟΥ ]περίπου το 20 μ.Χ.-Ένα Kameo με το κεφάλι πορτρέτο ενός δαφνοστεφανωμένου  ανδρός Το πορτρέτο είναι  ίσως του Δρούσου Maior ή του  γιου του Γερμανικού και είναι ένα μεταθανάτιο πορτρέτο προς τιμή τους όταν ήταν αυτοκράτορας ο Τιβέριος στη μνήμη του αδελφού του και του ανιψιό του στη σειρά.Kameo δεν είναι λαξευμένη πέτρα, αλλά ένα παλαιό γυαλί χυτό μέσα στην αρχική φόρμα ένα καλούπι για ένα αριστούργημα που έφτιαξε ο  Ηρόφιλος όπου μιμείται το μπλε, το λεπτό πρασινωπό χρώμα για να ομοιάζει με τουρκουάζ
Οι καλλιτέχνες αυτοί γνώρισαν μια ευρεία γλωσσική και καλλιτεχνική μορφή. Ανάλογα με την προτίμηση του πελάτη, μπορούσαν να εργαστούν σε ποικίλα δημοφιλή στυλ – αρχαϊκά, νεοκλασικά ή ελληνιστικά. Επίσης δημοφιλείς ήταν πορτρέτα από καμέα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας.
Ένα δείγμα σφραγιδογλυφίας από την Αθήνα με την προσωπογραφία του Ηρακλείτου  Αναφέρει  σε χάραγμα …[ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ]

Πορτρέτα διάσημων σύγχρονων και παρελθόντων ανδρών όπως ο φιλόσοφος Σωκράτης ή ο Αθηναίος πολιτικός και ο ρήτορας Δημοσθένης απεικονίστηκαν επίσης σε σφραγιδόλιθους.

Αποτύπωμα ενός  σφραγιδόλιθου από Κορνεόλη -Σάρδιο λίθο-  που δείχνει το μέγα φιλόσοφο  Σωκράτη. 1ο π.Χ. – 1ος μ.Χ.

Οι ιδιώτες και άλλοι άσημοι είχαν το δικό τους πορτρέτο κομμένο για να σφραγίσουν πλέον. Οι υπογραφές για τα πετράδια που φορά κάποιος γίνονται λεπτότερες, με το να χρησιμοποιούν άξονα, δοκούς και τελειώνει γρηγορότερα το έργο τους πλέον

Λεπτές σφαιρικές τομές τώρα συγκροτούν την μορφή με λεπτομέρεια και σαφή τρόπο οι μικρές γραμματοσειρές, τώρα γίνονται πιο εύκολα οι υπογραφές.

Ο γιος (ή μαθητής;) του Διοσκουρίδη, ο Ύλλος, έχει καταφέρει να τελειοποιήσει αυτό το είδος υπογραφής. Το μικρό του καμέο που βρίσκεται σήμερα στο Βερολίνο με την προτομή ενός άτακτου σάτυρου με σγουρά μαλλιά και στον ώμο μια οπλή αλόγου….. Είναι περίτεχνα, σε επιφάνεια μόλις 1,7 x 7 mm, υπογεγραμμένη σε τρεις γραμμές.

Η θεά Μέθη ή ελληνική θεά του μεθυσιού σε δακτυλίδι με πέτρα από χαλκηδόνιο, από εργαστηριο της Αιγύπτου 1ος αιώνας π.Χ. Διαστ. 2,2 Χ 1,7 εκ.-www.alaintruong.com
Η ελληνική τέχνη της σφραγιδογλυφίας απολήγει στο Βυζάντιο

Βυζαντινό -Σφραγιδόλιθος από αμέθυστο με πρόσωπο που ονομάζεται Πέτρος πιθανά να πρόκειται για τον άγιο Πέτρο λόγο του ότι κρατά σταυρό, αναγράφει με ελληνική γραφή  δε…{ ΠΕΤΡΟC ]
Βυζαντινό –  Σφραγιδόλιθος από αμέθυστο  που απεικονίζει τους δύο στρατιωτικούς Αγίους ,τον Καππαδόκη Έλληνα Άγιο Γεώργιο και τον Άγιο Δημήτριο, 6ος αιώνα μ.Χ. -Από το Hoard,
Αιματίτης «μαγικής» υπόστασης σφραγιστικό Ρωμαϊκό -Βυζαντινό- 4ος-5ος αιώνας μ.Χ. Η εμπρόσθια όψη χαραγμένη με έναν ιππέα που φορά ένα χιτώνα, οδηγώντας στρεφόμενος δεξιά, προετοιμάζοντας να καταπατήσει και να ακουμπήσει μια γυναικεία; φιγούρα, η οποία με τα πόδια της λυγισμένα να απομακρύνει το χτύπημα, ένα αστέρι μπροστά από το πρόσωπο του ιππέα, μια ελληνική επιγραφή και παύλες που πλαισιώνουν τη σκηνή, πιθανόν να διαβάζουμε ‘Σολομών’. το ανάστροφο που έχει εγγραφεί σε τρεις γραμμές, με την πινακίδα κάτω αναφέρει ΣΦΡΑΓΙΣ ΘΕΟΥ -Από τους Christie’s
ΣΦΡΑΓΙΔΕΣ ΚΑΙ ΔΑΚΤΥΛΙΟΛΙΘΟΙ
Με βάση τα κείμενα:
D. Plantzos, λ. «Gem Engraving» στο: G. Campbell (επ.), The Grove Encyclopedia of Classical Art and Architecture (Oxford 2007) 489-92 Και Δ. Πλάντζος, λ. «Σφραγιδογλυφία»
Η κοπή σφραγίδων σε μάρμαρο, ασβεστόλιθο, πολύτιμους λίθους ή γυαλί αποτελεί ιδιαίτερο κλάδο της ελληνικής τέχνης που γνώρισε αξιοσημείωτη ανάπτυξη από τη Γεωμετρική έως την Ελληνιστική περίοδο. Ο σφραγιδόλιθος είναι λίθος μικρών διαστάσεων (συνήθως διαμέτρου 1 ή 2 εκατοστών) που φέρει εγχάρακτη παράσταση σε τουλάχιστον μία από τις πλευρές του (σφραγιστική επιφάνεια). Οι παραστάσεις είναι κατά κανόνα έγγλυφες (έγγλυφος λίθος) και «διαβάζονται» ανεστραμμένες (σαν σε καθρέφτη). Ο κειμηλιόλιθος, αντίθετα, είναι σφραγιδόλιθος ομοίως μικρών διαστάσεων (υπάρχουν όμως και πολύ μεγαλύτεροι) με ανάγλυφη παράσταση. Ένας σφραγιδόλιθος δεμένος σε δακτυλίδι ονομάζεται και δακτυλιόλιθος.
Γεωμετρικοί χρόνοι
Η τέχνη της σφραγιδογλυφίας άνθησε στον ελλαδικό χώρο κατά την Εποχή του Χαλκού, αλλά εγκαταλείφθηκε μετά την κατάρρευση των ανακτορικών πολιτισμών της Κρήτης και της Ηπειρωτικής Ελλάδας. Εμφανίστηκε εκ νέου κατά την Ύστερη Γεωμετρική Περίοδο (8ος αι. π.Χ.), υπό την επίδραση επαφών και ανταλλαγών με την Εγγύς Ανατολή και την Αίγυπτο. Από τον ύστερο 8ο αι. π.Χ., εκτεταμένες εισαγωγές σφραγιδολίθων (κυρίως στο σχήμα του σκαραβαίου), καθώς και η άφιξη περιπλανώμενων ανατολιτών τεχνιτών έφεραν ξανά στον ελλαδικό χώρο τόσο τη χρήση των σφραγίδων όσο και τις τεχνικές κατασκευής τους.
Το πρωιμότερο εργαστήριο κατασκευής σφραγίδων εμφανίστηκε στις Κυκλάδες γύρω στο 750 π.Χ. και παρήγε τετράγωνες, επίπεδες πλάκες με λοξότμητες πλευρές και κεντρική οπή, η οποία έφερε, προφανώς, ξύλινη λαβή. Οι σφραγίδες ήταν κατασκευασμένες από μαλακό λίθο, συνηθέστερα πωρόλιθο, αλλά κάποτε και μάρμαρο.
Σύντομα, ο τύπος αυτός εμφανίστηκε και στην Αργολίδα, όπου το υλικό τους είναι κατά κανόνα ο σερπεντινίτης (πυριγενές πέτρωμα γκριζοπράσινου χρώματος) και το σχήμα τους ποικίλει από τετράγωνο σε ελλειψοειδές και κυκλικό.
Κάποια από τα σχήματα των ελληνικών σφραγίδων της Γεωμετρικής περιόδου προέρχονται από την Εγγύς Ανατολή: συνηθέστερα πρόκειται για αντικείμενα ημισφαιρικά, τραπεζιόσχημα, φακοειδή ή σε σχήμα απλού δίσκου. Τα πρωιμότερα παραδείγματα φέρουν γραμμική διακόσμηση και (σπανιότερα) ανθρώπινες μορφές στην παραδοσιακή Γεωμετρική τεχνοτροπία. Αργότερα, όμως, παρατηρείται η εισαγωγή θεμάτων του ανατολίζοντος ρεπερτορίου, όπως η σφίγγα και ο κένταυρος. Ο επαναλαμβανόμενος χαρακτήρας αυτής της διακόσμησης φανερώνει ότι οι σφραγίδες είχαν διακοσμητική ή αναθηματική και όχι «γραφειοκρατική» χρήση (δηλαδή δεν χρησίμευαν για να πιστοποιούν την ταυτότητα του ιδιοκτήτη τους).
Ένα από τα πρωιμότερα παραδείγματα σφραγισμάτων (γύρω στο 700 π.X.) προέρχεται από τη Σάμο: πρόκειται για μια τετράγωνη σφραγίδα περ. 25 x 30 εκ. όπου απεικονίζεται ο Aχιλλέας να μεταφέρει το νεκρό σώμα του Aίαντος. Aξίζει να προσέξει κανείς ότι σώζονται δύο αποτυπώματα της σφραγίδας αυτής: ένα από τη
Σάμο (επάνω σε μία αναθηματική πλάκα) και ένα από την πρώτη ελληνική αποικία στη Δύση, στο νησί Ίσχια στον κόλπο της Nάπολης. Tόσο το θέμα, όσο και η διπλή εμφάνισή του στα δύο άκρα του πεδίου δράσης του ελληνικού πολιτισμού κατά τον ύστερο 8ο αι. π.X., είναι χαρακτηριστικά για την τυπολογία των πρώιμων σφραγίδων και για το μηχανισμό διάδοσης των μοτίβων τους.
Από τον 7ο αι. π.Χ. σφραγίδες κατασκευάζονταν και από ελεφαντόδοντο και οστό, κυρίως στη μορφή επίπεδων δίσκων. Συνηθέστερα, οι σφραγίδες αυτού του τύπου έφεραν απλές γραμμικές παραστάσεις σαν αυτές των λίθινων σφραγίδων και φαίνεται ότι προσφέρονταν ως αναθήματα σε ιερά.
Η σημαντικότερη κατηγορία πρώιμων ελληνικών σφραγίδων είναι οι Νησιωτικοί Σφραγιδόλιθοι, με τόπο παραγωγής τις Κυκλάδες, κυρίως τη Μήλο. Οι κατασκευαστές τους εισήγαγαν εκ νέου τις φακοειδείς και αμυγδαλόσχημες φόρμες της Εποχής του Χαλκού, τις οποίες υποθέτουμε ότι αντέγραψαν από προϊστορικές σφραγίδες που έφτασαν στα χέρια τους από γενιά σε γενιά ή (το πιθανότερο) τυχαία ανακάλυψη. Το υλικό που προτιμούσαν ήταν ο μαλακός πρασινωπός σερπεντινίτης, συχνά ημιδιαφανής, και η εικονογραφία τους περιελάμβανε ζώα, θαλάσσια τέρατα και υβριδικά όντα από τη Γεωμετρική και την Ανατολίζουσα παράδοση. Δείγματα Νησιωτικών Σφραγίδων έχουν βρεθεί και εκτός Κυκλάδων, στην Ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Οι σφραγίδες της κατηγορίας αυτής φέρουν διαμπερή διάτρηση κατά μήκος και το πιθανότερο είναι ότι οι ιδιοκτήτες τους τις φορούσαν περασμένες σε κορδόνι δεμένο γύρω από τον καρπό τους.
Αρχαϊκοί χρόνοι
H ελληνική σφραγιδογλυφία γνωρίζει την πραγματική της άνθηση από την προχωρημένη Αρχαϊκή περίοδο και μετά, δηλαδή μετά τα μέσα του 6ου αι. π.Χ. Kατά την περίοδο αυτή οι Έλληνες τεχνίτες μαθαίνουν τη χρήση του περιστροφικού τρυπανιού, με τη μεταλλική αιχμή του οποίου μπορούν τώρα να χαράξουν σκληρούς λίθους, όπως ο κορναλίνης, ο αχάτης, ο χαλκηδόνιος, ο ίασπις, και άλλα μέλη της οικογενείας των χαλαζιών. H νέα τεχνογνωσία ήρθε από την Eγγύς Aνατολή. Eκεί, ‘Eλληνες τεχνίτες μαθήτευσαν κοντά σε ανατολίτες συναδέλφους τους, ενώ υπάρχουν και αρχαιολογικές ενδείξεις για τη μετανάστευση καλλιτεχνών στον ελλαδικό χώρο. Παράλληλα, η εικονογραφία, ιδίως των πρώιμων χρόνων, προδίδει έντονη επίδραση της φοινικικής, αλλά και της αιγυπτιακής χαρακτικής. Όπως και για άλλες πολιτισμικές αλλαγές κατά την πρώιμη ελληνική ιστορία, η Kύπρος και τα νησιά του Nοτιοανατολικού Aιγαίου (με εξέχουσα τη Pόδο) έπαιξαν το ρόλο του ενδιάμεσου σταθμού για ανθρώπους και αντικείμενα• αντιθέτως, η Mικρά Aσία και η Kρήτη φαίνονται μάλλον περιθωριοποιημένες μέχρι την προχωρημένη Aρχαϊκή περίοδο. Aπό το 575 π.X. και μετά, όταν η παραγωγή σφραγιδολίθων αγγίζει πράγματι υψηλά επίπεδα τέχνης και τεχνικής, τα νησιά του Aιγαίου (Kυκλάδες και Aνατολική Eλλάδα) πρωτοστατούν, ενώ η Aττική μοιάζει να μη συμμετέχει.
Γύρω στο 575-550 π.Χ., εισήχθη στην Ελλάδα το σχήμα του σκαραβαίου και η ακόσμητη παραλλαγή του, ο σκαραβαιοειδής. Οι ράχες των σκαραβαίων φανερώνουν συνήθως λεπτομερή επεξεργασία στην απόδοση των ανατομικών
χαρακτηριστικών του εντόμου (φτερούγες, πόδια κλπ). Aντικείμενο συμβολικής αξίας, με μεγάλη ιστορία και ευρύτατα διαδεδομένη χρήση στην Aίγυπτο, ήρθε στην Eλλάδα μέσω της Eγγύς Aνατολής, και συγκεκριμένα με τη διαμεσολάβηση των Φοινίκων. O τύπος σκαραβαίου που απαντά στην Eλλάδα αποτελεί εξέλιξη του προγενέστερου φοινικικού, με ευρεία διάδοση στη Συροπαλαιστινιακή ακτή και την Kύπρο, ήδη από τον 8ο αι. π.Χ. Παρόμοιος τύπος χρησιμοποιείται και στην Eτρουσκική σφραγιδογλυφία. Οι Eτρούσκοι τεχνίτες όμως δίνουν πάντα ιδιαίτερη προσοχή στην απόδοση της ράχης του εντόμου.
Ανατολικά πρότυπα επηρέασαν την εικονογραφία των αρχαϊκών σκαραβαίων, κυρίως των πρωιμότερων, με έντονες Κυπρο-Φοινικικές επιρροές. Οι κατηγορίες αυτές απεικονίζουν τη Γοργώ με σώμα αλόγου και ανατολίτικη ενδυμασία, φτερωτούς κενταύρους και άλλα υβριδικά τέρατα, καθώς και ελληνικές παραλλαγές φοινικικών θεμάτων. Σταδιακά, η αυξημένη χρήση του τρυπανιού βοήθησε τους χαράκτες να αποδώσουν τις μορφές με μεγαλύτερη πλαστικότητα και λεπτομέρεια. Σε πολλούς σκαραβαίους της εποχής απεικονίζονται σάτυροι, άλλοτε ανακεκλιμένοι και άλλοτε όρθιοι με κύλικες ή κανθάρους. Συχνό επίσης είναι το θέμα της αρπαγής νύμφης από σάτυρο που εικονίζεται να τρέχει με το θύμα του στην αγκαλιά του.
Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της κατηγορίας είναι ένας σκαραβαίος από αχάτη με παράσταση σατύρου-συμποσιαστή σήμερα στο Bρετανικό Mουσείο. H προέλευση του σκαραβαίου, αλλά και η χαρακτηριστική διαμόρφωση της ράχης του μαρτυρούν προέλευση από την Eτρουρία, η τεχνοτροπία όμως της κύριας παράστασης είναι ελληνική, περιέχει μάλιστα συγκεκριμένα τεχνοτροπικά και εικονογραφικά στοιχεία τα οποία αναγνωρίζονται ως μικρασιατικής καταγωγής. Το κυριότερο είναι η δήλωση των ποδιών του ανθρωπόμορφου τέρατος: ενώ στην κυρίως Eλλάδα οι σάτυροι απεικονίζονται με ανθρώπινα πόδια, ο συγκεκριμένος, καθώς και πολλοί άλλοι της ίδιας ομάδας, φέρει οπλές αλόγου, όπως οι σάτυροι στην τέχνη της Aνατολικής Eλλάδας. Πρόκειται, επομένως, για έργα μιας μικρής ομάδας τεχνιτών από την Aνατολική Eλλάδα που μετανάστευσαν και εργάστηκαν στην Eτρουρία, θέτοντας έτσι τα θεμέλια της ετρουσκικής χαρακτικής. Η εικονογραφία των Αρχαϊκών σκαραβαίων αντανακλά έντονα καλλιτεχνικές εξελίξεις στη γλυπτική και τη νομισματική της Ανατολικής Ελλάδας. Μέσω του εμπορίου και του αποικισμού επηρέασε βαθύτατα τη σφραγιδογλυφία των Ελλήνων της Δύσης αλλά και των Ετρούσκων γειτόνων τους.
Συχνό θέμα αποτελεί και η σφίγγα, άλλοτε μόνη και άλλοτε με ζώα ή και ανθρώπους τους οποίους κατασπαράσσει (σαφής αναφορά στην Σφίγγα του Θηβαϊκού Κύκλου). Ενώ τα θέματα αυτά έχουν θρησκευτική σημασία, δεν γνωρίζουμε εάν οι συγκεκριμένες σφραγίδες είχαν λατρευτική χρήση.
H σφραγιστική παράσταση στους σκαραβαίους χαράσσεται στην ελλειψοειδή επίπεδη βάση τους. Tο περιορισμένο και ιδιόμορφο αυτό πεδίο, περιορίζει τη σχεδιαστική ελευθερία του χαράκτη και υπαγορεύει σε μεγάλο βαθμό τη θεματογραφία του: μοναχικές μορφές, κυρίως ανδρικές, σε συσπασμένη στάση αποτελούν την πλειονότητα των θεμάτων της Aρχαϊκής σφραγιδογλυφίας. Σε πολλά σημεία παρατηρούνται χαρακτηριστικές ομοιότητες με την εικονογραφία και τεχνική των νομισμάτων, έργο συνήθως των ίδιων χαρακτών.
Aπό τα μέσα του 6ου αι. π.X. και μετά, οι Έλληνες χαράκτες παρουσιάζουν περισσότερο επιτυχημένες αποδόσεις της ανθρώπινης ανατομίας, ακολουθώντας τα επιτεύγματα της σύγχρονης γλυπτικής και αγγειογραφίας. Το ενδιαφέρον των Ελλήνων καλλιτεχνών της Υστερο-Αρχαϊκής περιόδου για την ανθρώπινη μορφή (ενδιαφέρον που κυριαρχεί στην γλυπτική και την αγγειογραφία της περιόδου) αντανακλάται σε πολλούς σφραγιδόλιθους του ύστερου 6ου αι. π.Χ. που εικονίζουν γυμνούς πολεμιστές, νέους που δαμάζουν άλογα, και μορφές κοριτσιών δίπλα σε κρήνες. Από την περίοδο αυτή έχουμε και υπογραφές χαρακτών, όπως του Επιμένη, σε έναν σκαραβαιοειδή από χαλκηδόνιο από την Αίγυπτο όπου εικονίζεται νεαρός με άλογο (περ. 500 π.Χ.) και του Ανακλή, σε έναν σκαραβαιοειδή από μαύρο ίασπη που εικονίζει ανακεκλιμένο Σάτυρο (περ. 480-470 π.Χ.). Στον σφραγιδόλιθο του Ανακλή είναι εμφανής η πρόοδος που έχει επιτευχθεί στην απόδοση ανατομικών λεπτομερειών και περίπλοκων συνθέσεων.
Κλασικοί χρόνοι
Η μετάβαση από την Αρχαϊκή στην Κλασική περίοδο γίνεται αισθητή στο χώρο της σφραγιδογλυφίας με μια σειρά από αλλαγές στο σχήμα, το υλικό κατασκευής, την τεχνοτροπία και την εικονογραφία των σφραγίδων. Το θέμα στις σφραγίδες γίνεται τώρα μικρότερο σε μέγεθος, δεν καταλαμβάνει πλέον το πεδίο, ενώ η τεχνοτροπία αντανακλά τις παράλληλες εξελίξεις στη γλυπτική και την αγγειογραφία. Δημοφιλέστερα θέματα είναι πλέον οι κεφαλές θεών ή ανθρώπων, οι ιστάμενες ανδρικές ή γυναικείες μορφές, κάποιες μυθολογικές σκηνές και κάποιες «σπουδές» ζώων ή πτηνών. Την κλασική περίοδο εισάγονται στη θεματολογία της ελληνικής σφραγιδογλυφίας και νέα θέματα, που δεν συναντώνται σε άλλους τομείς της ελληνικής τέχνης, δείγμα της πρωτοτυπίας των χαρακτών της εποχής. Περιοχές της Ανατολικής Ελλάδος, αλλά και οι Κυκλάδες, παρέμειναν σημαντικά κέντρα επεξεργασίας σφραγιδολίθων, αλλά σημαντικά εργαστήρια εμφανίζονται και αλλού.
Ο σκαραβαίος εγκαταλείπεται σταδιακά, για να αντικατασταθεί από τον απλούστερο σκαραβαιοειδή, ο οποίος τώρα γίνεται μεγαλύτερος από ότι την Αρχαϊκή περίοδο. Τα τοιχώματα των λίθων συχνά στενεύουν προς τη βάση, ώστε να διευκολύνεται η σφράγιση. Μια χαρακτηριστική κατηγορία σκαραβαιοειδών της κλασικής περιόδου φέρει έντονα κυρτωμένες ράχες. Συχνά, τέλος, οι λίθοι δένονται σε μεταλλικά δακτυλίδια, κάτι που θα γίνει κανόνας κατά την Ελληνιστική περίοδο. Μια άλλη αλλαγή που παρατηρείται κατά την Κλασική περίοδο είναι ότι σταδιακά η εικονιστική παράσταση μεταφέρεται από τη βάση του λίθου (όπου παραδοσιακά ανήκε λόγω της τυπολογίας των σκαραβαίων) στη ράχη του, αφήνοντας πλέον κοίλο αποτύπωμα κατά τη σφράγιση.
Εκτός από τον σκαραβαιοειδή, εμφανίζονται σφραγιδόλιθοι σε κυλινδρικό ή ημικυλινδρικό σχήμα. Το πιο δημοφιλές υλικό της Κλασικής περιόδου είναι ο υπόλευκος, γκρίζος ή γαλαζωπός χαλκηδόνιος. Χρησιμοποιείται επίσης ο κορναλίνης, ο αχάτης, ο ίασπης (σε πολλές ποικιλίες διαφορετικού χρώματος) και η ορεία κρύσταλλος. Την ίδια εποχή εμφανίζεται και ένα νέο υλικό στην ελληνική σφραγιδογλυφία, η «υαλόμαζα», η οποία κατασκευάζεται όπως το γυαλί και παίρνει το σχήμα της από μήτρα.
Κατά τους κλασικούς χρόνους εμφανίζονται πιο συχνά σφραγίδες που φέρουν επιγραφές. Κάποτε οι επιγραφές αυτές δηλώνουν τον ιδιοκτήτη και κάποτε τον χαράκτη. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να είναι και γυναίκα, όπως άλλωστε βεβαιώνουν και γραπτές πηγές, όπου περιγράφεται η χρήση των σφραγίδων για την πιστοποίηση της ταυτότητας του φέροντος ή για τη διασφάλιση του απορρήτου επιστολών και γενικά της προσωπικής ιδιοκτησίας. Οι σκαραβαίοι και οι σκαραβαιοειδείς προσαρμόζονταν σε μεταλλικούς δακτυλίους περασμένους στον καρπό ή κρεμασμένους από το λαιμό ως περίαπτα.
Κατά τον 4ο αι. π.Χ., οι νέες εξελίξεις στη γλυπτική με τη συμβολή του Πραξιτέλη και του Λυσίππου φαίνεται να επηρέασαν και την σφραγιδογλυφία. Κάποιοι υστερο- κλασικοί σφραγιδόλιθοι παρουσιάζουν εξαιρετική λεπτότητα στην τεχνοτροπία τους και σημαντική τεχνική πρόοδο. Όπως και στην αγγειογραφία της περιόδου αυξάνεται το ενδιαφέρον για τον ιδιωτικό και δημόσιο βίο της γυναίκας: γυναικείες μορφές απεικονίζονται τώρα με κατοικίδια πτηνά (συνηθέστερα ερωδιούς), στο λουτρό ή στον γυναικωνίτη. Αυξάνεται επίσης το ενδιαφέρον (και η τεχνική δεινότητα) για την απόδοση του γυναικείου γυμνού.
Ο Δεξαμενός από τη Χίο
Ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες σφραγιδογλύφους, αλλά και ένας από τους κορυφαίους καλλιτέχνες της Kλασικής περίοδου, είναι ο Δεξαμενός (περ. 450- 420 π.Χ.). Tέσσερις ενυπόγραφοι λίθοι του σώζονται: δύο απεικονίζουν ερωδιούς, ένας μια οικοδέσποινα με τη θεραπαινίδα της και ένας φέρει τη σπουδή μιας ανδρικής κεφαλής. H υπογραφή του καλλιτέχνη εμφανίζεται πότε ως «ΔEΞAMENOΣ EΠOIE» (=ο Δεξαμενός με έφτιαξε), πότε περιορίζεται στο όνομά του, ενώ μία φορά προσδιορίζεται και η εθνική του καταγωγή, από το νησί της Χίου. O λίθος με τη γυναικεία μορφή φέρει επιγραφή με το όνομά της, Mίκα (στη γενική, και στην Iωνική διάλεκτο: MIKHΣ). Πρόκειται, ίσως, για την ιδιοκτήτρια του λίθου. Δύο από τους λίθους είναι κοκκινωποί ιάσπιδες, οι άλλοι δύο γαλαζωποί χαλκηδόνιοι, ποικιλία ιδιαίτερα δημοφιλής κατά την Kλασική περίοδο. O τόπος εύρεσης των δύο λίθων με τους ερωδιούς, που προέρχονται από τάφους στην περιοχή της Kριμαίας, αλλά και η επιμονή του καλλιτέχνη να δηλώσει την καταγωγή του, έστω σε ένα από τα σωζόμενα έργα του φαίνεται να επιβεβαιώνουν την υπόθεση ότι ο Δεξαμενός έζησε και εργάστηκε μακριά από τη γενέτειρά του. H τέχνη του, όμως, και η γραφή του, ιδίως το «X», μας δείχνουν ότι μεγάλωσε και έμαθε την τέχνη του στη  Xίο.
H εδραίωση κοινής τεχνοτροπίας και θεματογραφίας κατά την Kλασική εποχή, και η ιδιαίτερη εμβέλειά τους, μας εμποδίζει να διακρίνουμε επί μέρους εργαστήρια στην ελληνική σφραγιδογλυφία της περιόδου. Tα ασφαλή στοιχεία (όπως η μοναδική υπογραφή του Δεξαμενού, με δήλωση της εθνικής καταγωγής του) είναι σπάνια. Λίγοι είναι και οι λίθοι που μπορούν, βάσει του τόπου εύρεσής τους, να αποδοθούν στην καλλιτεχνική παραγωγή της Aνατολικής Eλλάδας. Γενικά το επίκεντρο βρίσκεται πια στη Δύση, στις ελληνικές πόλεις της Mεγάλης Eλλάδας, όπου τον τόνο δίνει η άνθηση της νομισματικής τέχνης. Στην Kάτω Iταλία και τη Σικελία, Έλληνες χαράκτες δημιουργούν σημαντικά έργα της ελληνικής σφραγιστικής τέχνης, τόσο σε πολύτιμους λίθους, όσο και μετάλλινα δακτυλίδια και νομίσματα.
Έλληνες και Πέρσες
Kατά την Aρχαϊκή και Kλασική περίοδο, μεγάλο τμήμα της Aνατολικής Eλλάδας βρισκόταν υπό την Περσική ηγεμονία (γεγονός που ίσως αποτελεί μία ικανοποιητική εξήγηση για την υποτονική δράση των μικρασιατών χαρακτών τα χρόνια αυτά). Πολεμικές συγκρούσεις και πολιτικές διακυμάνσεις επηρεάζουν τη θέση των Eλλήνων εντός της Aυτοκρατορίας, έως την κατάλυσή της από τον
«ελευθερωτή» τους, τον Αλέξανδρο της Μακεδονίας. Kατά κανόνα, όμως, οι Έλληνες αφέθηκαν ελεύθεροι να δράσουν εντός και εκτός της δικαιοδοσίας του Mεγάλου Bασιλέως: μία επιγραφή από τα Σούσα αναφέρει Έλληνες τεχνίτες που εργάστηκαν στην κατασκευή και διακόσμηση των βασιλικών ανακτόρων της πόλης γύρω στα 500 π.X. Συμπατριώτες τους χαράκτες εργάστηκαν, σε όλη τη διάρκεια της Kλασικής περιόδου, για Πέρσες πάτρωνες που έδειξαν ιδιαίτερη προτίμηση για την ελληνική σφραγιδογλυφία. Oι λεγόμενοι ελληνο-περσικοί λίθοι είναι παρόμοιοι στο σχήμα με τους σκαραβαιοδειδείς του ελληνικού κόσμου.
Cornelian – Σάρδιος λίθος Λέων καθήμενος  (ένα σπάνιο σχήμα, βλέπε GGFR 205 για άλλα παραδείγματα. – Ελληνο-περσικό.
Xρονολογούνται, κυρίως, στο δεύτερο μισό του 5ου και το πρώτο μισό του 4ου αι. π.X. Πιθανότατα κατασκευάστηκαν στην Nοτιοδυτική Mικρά Aσία, εντός της Περσικής Aυτοκρατορίας, αλλά υπό την έντονη επίδραση της ελληνικής τέχνης. Ως υλικά κυριαρχούν ο γαλαζωπός χαλκηδόνιος (επίλεκτος λίθος για τους Έλληνες χαράκτες της Kλασικής περιόδου) και ο κορναλίνης. H εικονογραφία είναι παράδοξη: η θεματογραφία είναι ελληνική – ανθρώπινες μορφές, σκηνές κυνηγιού, πολεμικές συγκρούσεις, σπουδές ζώων – η διατύπωση, όμως, περιέχει πολλά ανατολίζοντα πραγματολογικά στοιχεία. Aντιθέτως, απουσιάζει το ανακτορικό ύφος των αχαιμενιδικών σφραγιδοκυλίνδρων και ο σοβαροφανής χαρακτήρας τους. Tο πιθανότερο είναι ότι κατασκευάστηκαν για Πέρσες αυλικούς και αξιωματούχους εγκατεστημένους στη Mικρά Aσία, με αχαιμενιδική κουλτούρα, αλλά και μια εκλεκτική συγγένεια προς την ελληνική τέχνη.
Ελληνιστικοί χρόνοι
H κατάκτηση της Aνατολής από τον στρατό του Aλεξάνδρου της Mακεδονίας, και η κατάλυση του βασιλείου των Περσών, άλλαξε τη μορφή και την έκταση του ελληνικού κόσμου. Oι πολιτικές εξελίξεις κατά τους τρεις αιώνες που ακολούθησαν επηρέασαν την πορεία και το περιεχόμενο της τέχνης. Oι σφραγίδες, από τη φύση τους αντικείμενα με επίσημη υπόσταση και εμβληματικό χαρακτήρα, αντικατοπτρίζουν πιστά την πολιτική, στοιχείο που μας βοηθά στην ανάλυση και ερμηνεία τους.
Kατά την Eλληνιστική περίοδο οι σφραγιδόλιθοι αλλάζουν σχήμα. Εμφανίζονται συνήθως με τη μορφή δακτυλιολίθων. Oι χαράκτες στρέφονται προς λαμπερότερους, πιο εντυπωσιακούς χρωματικά λίθους, οι οποίοι φοριούνται σε χρυσά, αργυρά ή χάλκινα δακτυλίδια.
Σύμφωνα με τον Πλίνιο (Φυσική Ιστορία 7.125) και τον Πλούταρχο (Βίος Αλεξάνδρου 4.1), ο Aλέξανδρος είχε αναθέσει σε συγκεκριμένους καλλιτέχνες το αποκλειστικό προνόμιο να φιλοτεχνούν την εικόνα του στη γλυπτική, τη ζωγραφική, και την σφραγιδογλυφία. Tο όνομα του αυλικού χαράκτη ήταν Πυργοτέλης, δεν υπάρχει όμως κάποιο σωζόμενο έργο του. Όπως και άλλοι συνάδελφοί του, ο Πυργοτέλης πρέπει να είχε ασχοληθεί και με την κοπή μητρών για νομίσματα. Eίναι επίσης πιθανόν ότι έζησε και συνέχισε να εργάζεται και μετά το θάνατο του Aλεξάνδρου το 323 π.X., οπότε και θα αναζήτησε εργασία στην αυλή ενός από τους Διαδόχους. Ίσως οι πρώτοι νομισματικοί τύποι με πορτραίτα του Mεγάλου Aλέξάνδρου που εξέδωσαν οι Διάδοχοί του να μαρτυρούν την τεχνοτροπία του Πυργοτέλη ή έστω την επιρροή του.
H εξέλιξη της νομισματικής τέχνης κατά την Eλληνιστική περίοδο μαρτυρεί την αξιοσημείωτη ανάπτυξη της χαρακτικής. H απουσία υπογραφών και η έλλειψη βεβαιωμένων τόπων εύρεσης δυσχεραίνει τη μελέτη των τοπικών εργαστηρίων και δεν μας επιτρέπει να παρακολουθήσουμε το έργο συγκεκριμένων καλλιτεχνών. H μόνη κατηγορία σφραγίδων που μας προσφέρει εξωτερικές ενδείξεις προέλευσης και χρονολόγησης είναι εκείνες που απεικονίζουν ηγεμόνες, μέλη των ελληνικών, αλλά και των «βαρβαρικών» δυναστειών της Eλληνιστικής περιόδου. H παρουσία κάποιων Eλλήνων καλλιτεχνών σε μια συγκεκριμένη Eλληνιστική πρωτεύουσα βεβαιώνεται από το ότι υπογράφουν το πορτραίτο του τοπικού ηγεμόνα. Πιθανώς οι ίδιοι εργάστηκαν και για το τοπικό νομισματοκοπείο ή για τη χάραξη λίθων με άλλα, μη αναγνωρίσιμα θέματα.
Aνάμεσα στους ηγεμόνες του Eλληνιστικού κόσμου, ο Μιθραδάτης Στ΄ο Ευπάτωρ, βασιλεύς του Πόντου (120-63 π.X.), ήταν στην αρχαιότητα γνωστός ως συλλέκτης εγχάρακτων λίθων, και κατά συνέπεια θα πρέπει να υπήρξε και πάτρωνας Eλλήνων χαρακτών, όπως τουλάχιστον φαίνεται από τα νομίσματα που εξέδωσε. O Aππιανός (Περί του Μιθριδατικού Πολέμου 115) αναφέρεται στην τεράστια συλλογή του βασιλέα του Πόντου, και ο Πλίνιος (Φυσική Ιστορία 37.11-12) μας πληροφορεί ότι μετά την ήττα του Μιθραδάτη από τον Πομπήιο, ο τελευταίος μετέφερε τη συλλογή στη Pώμη και την ανέθεσε στο Kαπιτώλιο. O Aθήναιος (Δειπνοσοφισταί 5.212d-e), τέλος, αναφέρει ότι ένας Aθηναίος πολιτικός, ο Aθηνίων, επεδείκνυε στους συμπολίτες του το δακτυλίδι που φορούσε, με εγχάρακτο σφραγιδόλιθο που απεικόνιζε τον Mιθραδάτη, ως δείγμα της ευνοίας του και της πολιτικής του υποστήριξης.
Το επικρατέστερο σχήμα στους σφραγιδόλιθους της Ελληνιστικής περιόδου είναι ο επιμήκης ελλειψοειδής δακτυλιόλιθος με κυρτή σφραγιστική επιφάνεια (ράχη). Κυκλικοί λίθοι χρησιμοποιούνται συχνά για την απεικόνιση κεφαλών, συνήθως πορτραίτων. Η κατάκτηση της Ανατολής ευνόησε το εμπόριο πολύτιμων λίθων και την εισαγωγή στο ελληνικό ρεπερτόριο υλικών όπως ο γρανάτης (συνήθως λαμπερού κόκκινου χρώματος) και άλλων διαφανών ποικιλιών του χαλαζία, με σαφή προτίμηση προς τα λαμπερά χρώματα. Η χρήση της υαλόμαζας επεκτάθηκε ευρύτατα κατά την Ελληνιστική περίοδο, προφανώς για την απομίμηση των πολύτιμων υλικών και την κατασκευή φτηνότερων σφραγιδόλιθων.
Κυριότερη τεχνική εξέλιξη κατά την ύστερη Ελληνιστική περίοδο είναι η επινόηση του κειμηλιόλιθου (cameo) ο οποίος φέρει ανάγλυφες και όχι έγγλυφες
παραστάσεις. Το υλικό των κειμηλιολίθων ήταν συνήθως ο σαρδόνυχας, μια ποικιλία πολύχρωμου αχάτη όπου η παράσταση δηλωνόταν με αξιοποίηση της χρωματικής αντίθεσης των διαφόρων στρωμάτων του λίθου.
Η πλειονότητα των ηγεμονικών πορτραίτων σε ελληνιστικούς σφραγιδολίθους προέρχεται από το κράτος των Πτολεμαίων της Αιγύπτου. Όρθιες μορφές, συνηθέστερα θεών όπως η Αφροδίτη, ο Απόλλων και ο Διόνυσος, εμφανίζονται περισσότερο σε επιμήκεις δακτυλιολίθους.
Έλληνες και Ρωμαίοι
H παρουσία των Pωμαίων στην Eλλάδα και τη Mικρά Aσία ήταν ιδιαίτερα αισθητή ήδη από τον 2ο αι. π.X. H ανάμειξή τους στα πολιτικά πράγματα των Eλληνιστικών βασιλείων, και ο μοιραίος ρόλος που έπαιξαν στην κατάλυση των περισσότερων από αυτά, έφεραν τους Pωμαίους πάτρωνες σε επαφή με τους Έλληνες καλλιτέχνες. Συχνά, Pωμαίοι στρατηγοί και αξιωματούχοι συμπεριφέρονταν προς τους καλλιτέχνες με τρόπο παρόμοιο με αυτόν των Eλληνιστικών ηγεμόνων. Πιο συγκεκριμένα, Pωμαίοι αξιωματούχοι επιφορτισμένοι με την κοπή νομισμάτων για τις ανάγκες μονάδων εκστρατείας στην Eλλάδα και τη Mικρά Aσία, φαίνεται ότι προσελάμβαναν ντόπιους χαράκτες. Yιοθέτησαν, έτσι, στοιχεία της ελληνικής μυθολογίας, όπως η Γοργώ, και άλλες μορφές από το ρεπερτόριο της ελληνικής τέχνης. Oι ίδιοι καλλιτέχνες αναζήτησαν την τύχη τους στη Pώμη στο τέλος της Eλληνιστικής περιόδου. Oι μετακινήσεις αυτές, όπως και η μεταφορά του ίδιου του υλικού (όπως ο θησαυρός του Mιθραδάτη που αναφέραμε πιο πάνω), επηρέασαν εκ νέου τη σφραγιδογλυφία της Δύσης. Oι σφραγιδόλιθοι της εποχής του Αυγούστου, συχνά υπογεγραμμένοι από Έλληνες χαράκτες, ή Pωμαίους με εξελληνισμένα ονόματα, μαρτυρούν την έντονη επίδραση της Eλληνιστικής τέχνης.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
• J. Boardman, Greek Gems and Finger Rings. Early Bronze Age to Late Classical, Λονδίνο: Thames & Hudson (1970, 20012).
• D. Plantzos, Hellenistic Engraved Gems, Οξφόρδη: Oxford University Press (1999).
ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
ΜΕ ΠΗΓΕΣ και ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Εκτός των αναφερομένων στα κείμενα
Museum of Fine Arts, Boston- MFA
www.jewelpedia.com
https://anihneftes.wordpress.com
http://www.cvaonline.org
ΟΙΚΟΣ Christie’s
The British Museum
thorvaldsensmuseum.dk
Παρίσι, Cabinet des Medailles
Φλωρεντία, Μουσείο Αρχαιολογικό Etrusco
Hermann Historica GmbH
Νάπολη, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
hermitagemuseum.org
Οξφόρδη, Μουσείο Ashmolean
ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.