Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Ο λόφος Νυμφών ή λόφος Αστεροσκοπείου είναι βραχώδης λόφος της Αθήνας που βρίσκεται απέναντι από το ναό του Θησείου. Συνδέεται με τους παρακείμενους λόφους του Φιλοπάππου (λόφος Μουσών) και της Πνύκας. Στην κορυφή του υπάρχει το κτίριο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, το οποίο έχει δώσει το όνομα του στον λόφο και στην παρακείμενη συνοικία, εκτός από την οποία, γύρω από τον λόφο βρίσκονται επίσης οι συνοικίες Θησείο και Πετράλωνα.

Ο λαξευμένος στο φυσικό βράχο του λόφου των Νυμφών μικρός σπηλαιώδης ναός της Αγίας Μαρίνας, θεωρείτο αρχικά μεταβυζαντινός, όμως έχει τελικά βεβαιωθεί ότι υπήρχε κατά τη μέση βυζαντινή περίοδο. Την παλαιότητά του επιβεβαίωσε η αποκάλυψη τοιχογραφιών του 13ου αιώνα. Πρόκειται για ένα ασαφούς σχήματος μικρό υπόγειο χώρο, επεκτεινόμενο στα ανατολικά σε επίσης ασαφούς μορφής κόγχη ιερού. Κατά τον Ι. Τραυλό δε, η λάξευση του βράχου έγινε κατά την αρχαιότητα, για τη δημιουργία υδατοδεξαμενής. Τέμπλο δεν υπάρχει, ενώ μια μικρή κόγχη επίσης λαξευμένη στο βράχο με μικρό βάθος, χρησίμευε ως Πρόθεση (κόγχη στη βορειοανατολική πλευρά του Ιερού Βήματος που συμβολίζει το ιερό σπήλαιο της Γεννήσεως του Κυρίου).

Ο τρούλος, ο οποίος προβάλλει πάνω από την επιφάνεια του εδάφους κατά 3 περίπου μέτρα, φαίνεται να έχει ανακατασκευαστεί κατά την Τουρκοκρατία, ίσως με ανακύκλωση των υλικών του αρχικού. Δεν είναι γνωστό αν ο βυζαντινός τρούλος ήταν επίσης κυκλικός ή οκτάπλευρος, όπως των άλλων αθηναϊκών ναών.

Εσωτερικά στηρίζεται σε τέσσερα τόξα, λαξευμένα επίσης στο φυσικό βράχο, των οποίων τα μέτωπα δεν είναι σε κατακόρυφα επίπεδα, ούτε οι διάμετροι είναι απολύτως ίσες. Μεταξύ τους όμως σχηματίζονται κανονικά λοφία και η στεφάνη του τρούλου, εν μέρει προϊόν λαξεύσεως, έχει σχήμα πλήρους κύκλου διαμέτρου 2 μέτρων. Το ημισφαίριο του τρούλου ήταν εκ κατασκευής παραμορφωμένο, ενώ τα δύο παράθυρά του δεν είναι στην πραγματικότητα τοξωτά, αλλά ορθογώνια. Οι τοιχογραφίες του ανήκουν (κατά τη Χ. Κοιλάκου) στον 17ο αιώνα.

Στοιχεία για τη μορφή της Αγίας Μαρίνας κατά τον πρώιμο 19ο αιώνα παρέχουν τα διάφορα σχέδια αρχιτεκτόνων της εποχής. Βορείως του τρουλοσκεπούς σπηλαίου, υπήρχε μονοκάμαρο κτίσμα, χωρίς κόγχη ιερού και με είσοδο προς τα ανατολικά, όπως φαίνεται στην παρακάτω απεικόνιση του 1853 (A. C. Stilling).

Πιθανότατα ήταν ένα είδος νάρθηκα του βυζαντινού ναΐσκου, από του οποίου τα μικρά τετράγωνα παράθυρα, μοιάζει πιθανό να είχε προστεθεί κατά την Τουρκοκρατία. Ένα μονότοξο μικρό κωδωνοστάσιο (καμπαναριό) που είχε χτιστεί πάνω στον τρούλο, σωζόταν έως το 1964.

Η μορφή της Αγίας Μαρίνας άλλαξε τελείως κατά τη δεκαετία του 1920, με την ανέγερση μεγάλου νέου ναού, αφού προηγήθηκε η κατεδάφιση του βόρειου κτίσματος-νάρθηκα. Μια μικρή εκκλησία που είχε ανεγερθεί γύρω στο 1880 στα δυτικά του κτίσματος αυτού, επίσης κατεδαφίστηκε.

Το 1986 πραγματοποιήθηκαν εργασίες αποκαταστάσεως των τοιχογραφιών. Σήμερα, η είσοδος γίνεται από πλαϊνή πόρτα του νέου μεγάλου ναού, το εσωτερικό του οποίου συνδέθηκε με το υπόγειο εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας, που κατέχει  πια ρόλο βαπτιστηρίου στο οποίο δεν επιτρέπεται η είσοδος των επισκεπτών, όταν δεν τελείται μυστήριο βαπτίσεως.

Επιμέλεια κειμένων, φωτογραφίες: Παναγιώτης Δευτεραίος
Δραστηριότητα:urban bike exploration & urban speleology
Συμμετείχαν: Αλέξανδρος Γλαράκης, Παναγιώτης Δευτεραίος
Πληροφορίες κειμένων: α) Ζωή Ρωπαΐτου-Τσαπαρέλη, Ο Ελαιώνας της Αθήνας, Αθήνα 2006β) Χαράλαμπος Μπούρας, Βυζαντινή Αθήνα, Αθήνα 2010

Πηγή: ΑΣΤΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.