Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Γράφει η Μαρία Τσεβα

Σήμερα κάνουμε μια όμορφη συζήτηση με την κυρά Δέσποινα Πάλλα,εκπαιδεύτρια του παραδοσιακού κοπανελιού στο σύλλογο »Σαλαμινίων Καλλιτεχνίες»,όπου διδάσκω και εγώ ζωγραφική και αγιογραφία.

Βλέποντας συχνά την κυρία Δέσποινα και τις μαθήτριες της,ήθελα να μάθω περισσότερα για τον κόσμο της δαντέλας και εκείνου του μαξιλαριού με τα ξυλάκια που κάνουν θόρυβο και δεν καταλάβαινα στην αρχή πως ακριβώς γίνεται.

Κυρία Δέσποινα καλημέρα,ευχαριστούμε που δεχτήκατε να μιλήσουμε για το κοπανέλι και τη δαντέλα Εγώ ευχαριστώ για την πρόσκληση Κυρία Δέσποινα για πείτε μας ποια είναι η ιστορία του κοπανελιού;  Από που μας έρχεται το κοπανέλι;;

Αυτό που ξέρουμε είναι οτι προέρχεται από το Βυζάντιο,από την Κωνσταντινούπολη όπου υπήρχαν τεχνιτες του κοπανελιού και μετά την Άλωση της Πόλης αυτοί διασκορπιστηκαν σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης όπου άρχισαν να το εξασκούν και έτσι διαδόθηκε,όπως και άλλες τέχνες βέβαια.

Με τα χρόνια εξελίχθηκε στις διάφορες χώρες και έτσι  δημιουργήθηκαν και διάφορες σχολές όπως και σε άλλες τέχνες έτσι και το κοπανέλι είχε τη σχολή της Φλάνδρας,της σχολή της Γένοβας,της Βενετίας και η καθε μια ήτα διαφορετική από τις άλλες.

Τότε όπως και τώρα αλώστε ήταν πανάκριβη η δαντέλα γιατι πλεκόταν με πολύ ψιλή κλωστή [να φανταστείτε αν τώρα κάποιοι φτιάχνουν με 100 νούμερο κλωστή,που κανένας πλέον δεν φτιάχνει,τότε χρησιμοποιούσαν 300 νούμερο κλωστή]φανταστείτε πόσο λεπτή δουλειά ήταν αυτή.

Φυσικά ήταν μόνο για τους πλούσιους και ειδικά τους άνδρες,την έβαζαν στους γιακάδες στα μανίκια….οι ιερείς στις στολές τους [οι ιερείς τότε ήταν από τους πλούσιους…]και πολιτικοί που κατείχαν εξέχουσες θέσεις.

Κάποια στιγμή στην Αγγλία οταν ήταν υπουργός οικονομικών ο Κρόμγελ το 1867,είδε ότι έφευγε πολύ συνάλλαγμα για να αγοραστούν δαντέλες και αποφάσισε να φέρει τεχνίτες από την Ιταλία για να δείξουν την τέχνη ξεκίνησε ο »Πόλεμος της δαντέλας»,όπως έχει μείνει στην ιστορία γιατί απαγορεύτηκε να φύγουν οι τεχνιτες από την Ιταλία,με την απειλή για δέσμευση τως περιουσιών τους και απειλήθηκαν για τη σωματική επικαιρότητα των ατόμων των οικογενειών τους.

Έτσι ονομάστηκε τότε στην ιστορία του εμπορίου »Πόλεμος της δαντέλας» Όπως φυσικά γίνεται πάντα οι τέχνες διαρρέουν….πήγε και στην Αγγλία,στην Αμερική,στην Κίνα,στην Ιαπωνία,στην Γερμανία,[η σχολή μάλιστα εκεί λέγεται Black Forest],στη Μάλτα και σε όλα τα μεσογειακά μέρη.

Εδώ στην Ελλάδα υπήρξε ένα κενό,λόγω της Τουρκοκρατίας και την έφερε εδώ η Βασίλισσα Αμαλία όπου έφερε τεχνιτες και ίδρυσε σχολές σε πόλεις και σε μοναστήρια…εδώ στα Μεσόγεια,στην Αίγινα στην Κρήτη,σε πολλά μέρη. Εδώ στη Σαλαμίνα πότε ήρθε;;

Εδώ στη Σαλαμίνα ήρθε την ίδια εποχή,όπου η δαντέλα ήταν ένα κύριο εξάρτημα της παραδοσιακής μας στολής,την βάζουμε στα μανίκια στη ποδιά και φυσικά στην μπόλια όπου αυτή έχει κυρίως δαντέλα πάνω της,δεν υπάρχει μπόλια χωρίς δαντέλα.

Η μπόλια τώρα είχε φαρδιά δαντέλα, με χρυσή κλωστή,η συνθετική χρυσή κλωστή τότε δεν υπήρχε,ηταν αληθινή χρυσή κλωστή 24 καρατίων,την εισήγαγε τότε αυτη τη χρυσή κλωστή η οικογένεια Αβέρωφ από το Μέστοβο και για αυτό έγιναν πολύ γνωστοί.

Τη εισήγαγαν από τη Ρωσία. Τα φλουριά της στολής ήταν επίσης αληθινά τότε και όχι ψεύτικα όπως τώρα και φυσικά το κόστος της στολής αυτής ήταν τεράστιο.

Τώρα υπάρχουν από εκείνες τις παλιέ μπόλιες;;με την αληθινή χρυσή κλωστή;; Λίγα άτομα έχουν,μεταξύ άλλων και εγώ έχω μια τέτοια μπόλια,αλλά ξέρεις τι έχει γίνει;;η δαντέλα έχει καταστρέψει το μεταξωτό ύφασμα…..σύρμα βλέπεις σκληρό και το μετάξι,απαλό,…το καταστρέφει με τα χρόνια.

Ήταν μέταλλο,αληθινό χρυσό,για αυτό και η αξία του είναι ανυπολόγιστη,σε υλικά αλλά και σε δουλειά φυσικά. Τώρα εκεί οι παλιές Κουλουριώτησες έβγαζαν όλη τους την κοκεταρία…ποια θα είχε την καλύτερη δαντέλα το πιο όμορφο και περίτεχνο σχέδιο,άλλες τα έκρυβαν για να μην τους αντιγράψουν το σχέδιο..πολλά.

Τα σχέδια τότε έβγαιναν δύσκολα,σε ένα χαρτάκι έκαναν τρυπούλες με μια καρφίτσα και μια τελεία,εκεί που ήταν η τελεία έστριβε το σχέδιο…όσο πιο φαρδιά ήταν η δαντέλα τόσο πιο πολλά ζευγάρια κοπανέλια χρειαζόμαστε.

Όσο πιο περίπλοκο και φαρδύ το σχέδιο τόσα πιο πολλά κοπανέλια,με το σχέδιο της δαντέλας ασχολήθηκαν και αρκετοί διάσημοι καλλιτέχνες της εποχής όπως ο Βαν Ντάικ,ο Ρέμπραντ,ο Βερμέρ,που είχε ζωγράφισε και τον γνωστό του πίνακα »Η δαντελού» και πολλοι άλλοι.

Αν δεις πόσα αγαλματίδια υπάρχουν σε πόλεις της Ευρώπης που είχαν παράδοση στο κοπανέλι…αγαλματίδια και γύρω από αυτά στήνονταν υπαίθριες γιορτές τα τελευταία χρόνια για να παραμείνει αυτή η τέχνη στην επικαιρότητα,να μην ξεχνιέται.Για να μαθαίνει και ο κόσμος που δεν το ξέρει.

Επειδή ξεφύγαμε λίγο από το θέμα να επανέλθω στην δικιά μας μπόλια,όπου υπάρχουν πάρα πολλά σχέδια δαντέλας ,υπάρχουν 52 διαφορετικές τεχνικές και απ ότι έχουμε δει τώρα στη βιβλιογραφία σαν την τεχνική τη δική μας πλέκουν στα Μεσόγεια,στα νησιά και στην Κρήτη,αλλά μετά η Κρήτη εγκατέλειψε αυτή την τεχνική τη δική μας [torson]λέγεται στη διεθνή ονομασία η τεχνική που κάνουμε εμείς.

Τώρα εδώ την λένε και δαντέλα νησιών.Κάποιες τεχνικές χρειάζονται περισσότερα ζευγάρια κοπανέλια άλλες λιγότερα. Δηλαδή το »όνομα» »κοπανέλι» το πήρε απο αυτά τα ξυλάκια;; Ναι!!

Από αυτά τα ξυλάκια σαν μολύβι που τυλίγεται γύρω τους η κλωστή για να μην μπερδεύεται και να μπορούμε να την πλεξουμε.                                                                                                                                                                                  Το κοπανέλι έχει συγγένεια με την αντιφατική,έχουν βρει παραστάσεις σε αρχαία αγγεία όπου απεικονίζουν κοπέλες να πλέκουν κάτι σαν κοπανέλι…..οι αρχαιολόγοι στην αρχή νόμιζαν ότι ήταν άρπα,αλλά ήταν κάτι σαν αργαλειός,έμοιαζε με άρπα,αλλά στερέωναν τις κλωστές πάνω και έπλεξαν,το κοπανέλι έχει άμεση συγγένεια με την υφαντική,είναι δηλαδή ένας μικρός φορητός αργαλειός για δαντέλα,που εκεί πάνω στερεώνουμε το σχέδιο και πλέκουμε.

Για αυτό σκέφτηκα ότι για να έχει τόσο αρχαίες ρίζες,προφανώς και το πέπλο της Αθηνάς στα Παναθήναια,που το ύφαιναν και το κεντούσαν καιρό,ίσως ήταν κάποια τέτοια τεχνική,όπως έχουμε δει και στα αρχαία αγγεία. Αν δει και σε Ιαπωνέζικα σκίτσα θα δεις κάτι σαν αργαλειό και οι κλωστές τυλιγμένος σε κάτι σαν κουβαρίστρες.

Λίγο,λίγο εξελίχτηκε και φτάσαμε στην σημερινή του μορφή,που είναι εύχρηστο πλέκεται γρήγορα.                         Σε κάποιες φωτογραφίες που έβλεπα στο ίντερνετ,είδα και ένα άλλο μαξιλάρι πλαγιαστό,αυτό;;                  Υπάρχουν πολλές παραλλαγές,υπάρχουν αυτά τα πλαγιαστά,υπάρχουν τετράγωνα,που τα ακουμπάνε πάνω σε ένα τραπέζι και φέρνουν γύρω γύρω τα κοπανέλια

Εμείς αυτό που έχουμε μα το όρθιο μαξιλάρι είναι πιο εύχρηστο και πιο εύκολο στο πλέξιμο,[βέβαια μα μπλέκονται λίγο τα κοπανέλια,αλλά βρίσκουμε τον τρόπο να τα φτιάχνουμε.

Τα λίγο πιο παλιά χρόνια οι γιαγιάδες μας….έλεγαν,έλα κάτσε δίπλα μου να μαθαίνεις και πολλά ξέφευγαν στις καινούριες που μάθαιναν.

Τώρα εμείς που ασχοληθήκαμε περισσότερο,ανακαλύψαμε τη σχέση των σχεδίων με τα μαθηματικά,όλα είναι μαθηματικά ,ένα κοπανέλι θα πάρεις,ένα θα έχεις,δύο θα πάρεις,δύο θα έχεις και έτσι καταφέραμε και βγάλαμε σχέδια που ήταν δύσκολα και απαγορευτικά σχεδόν να γίνουν.

Έχουμε βγάλει πολύ δύσκολα σχέδια σε αυτόν τον καιρό.Εγώ από τα 30 μου χρόνια που ασχολούμαι,από τότε που κατάφερα και αποκρυπτογράφησα τα σχέδια,ότι σχέδιο βάλω στο μυαλό μου,ακόμα και αν δεν ύπαρχει μπορώ να το βγάλω.

Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια έχουμε προχωρήσει πολύ την τεχνική από το σημείο που την παραλάβαμε,την έχουμε πάει πάρα πέρα.

Ευτυχώς τώρα με τη σχολή έχουμε πολλές μαθήτριες που έχουν εξελιχθεί πολύ και πηγαίνουμε με τρόπο επιστημονικό και πρακτικό,με τα σχέδιά μας,διορθώνουμε σχέδια κάποια μπορεί να βρει και στο ίντερνετ,μας έχει βοηθήσει πολύ και η τεχνολογία τώρα,αντί να βάζουμε το χαρτονάκι με τις τρυπούλες,σχεδιάζουμε το σχέδιο το γιατί τα φωτογραφίζουμε τα φωτοτυπούμε και μας βοηθάει πολύ.

Είστε η μοναδική εκπαιδεύτρια κοπανελιού στη Σαλαμίνα;; Οι περισσότερες και παλιές μαθήτριες ξέρουν να δείξουν,να βγάλουν δικά του σχέδια,εχουν προχωρήσει πολύ,πολλές φορές βέβαια πάλι σε εμένα καταλήγουν,λίγο με βοήθεια όλα γίνονται.

Ο μοντερνισμός επηρέασε τη τέχνη του κοπανελιού;; Να σου πω,σε κάποιες χώρες όπως Σλοβενία,Σερβία ,υπάρχει μάθημα κοπανελιού στα σχολεία και όπως έχουμε τις βιβλιοθήκες εκεί έχουν και χώρο για το μαξιλάρι με τα κοπανέλια,  μαθαίνου από πάρα πολύ μικρά.

Αυτοί έχουν εξελίξει την τέχνη,έχουν προσθέσει και άλλες κλωστές και φτιάχνουν όμορφα και διαφορετικά πράγματα.

Εγώ μέχρι εκεί που έχω φτάσει είμαι πολύ ικανοποιημένη,εχώ φτιάξει δύσκολα πράματα και δεν έχω ασχοληθεί με πολύ μοντέρνα πράγματα.

Έχετε φτιάξει όως και κοσμήματα από κοπανέλι,έχω τη χαρά να έχω ένα δικό σας δαχτυλίδι και ένα βραχιόλι. Ναι,ας πούμε ότι το κόσμημα είναι ένα δικό μου κατόρθωμα,φαίνεται εύκολο αλλά δεν είναι,αν βάζεις 28-30 κλωστές πάνω για να φτιάξεις ένα σκουλαρίκι κάπως πρέπει και να τις κρύψεις μετά.Το πιο δύσκολο είναι αυτό.

Είναι κάτι εμπορεύσημο κάτι που μπορεί ο άλλος να αγοράσει και να μπει η δαντέλα σε πολλά σπίτια. Όποιος πάντως  έχει δει που τα φοράω και τους λέω ότι είναι δαντέλα,μένει με το στόμα ανοιχτό, είναι φανταστικά!
Υπάρχει κάποιος διεθνής σύλλογος για αυτή την τέχνη;;

Εδώ και 20 περίπου χρόνια υπάρχει ο Οργανισμός OIDFA,Organizesion internasional del dantel de fouse avolule,στα Βελγικά γιατί έχει έδρα το Βέλγιο,στις Βρυξέλλες,που θεωρείται η έδρα του κοπανελιού.

Ο οργανισμός αυτός έχει σήμα του  και τη βελόνα γιατί σκοπός του είναι να διατηρήσει αυτές τις δύο τέχνες το κοπανέλι και τη δαντέλα στη βελόνα,που ήταν είδος προς εξαφάνιση και έιναι οι δύο καλύτερες δαντέλες του κόσμου,περίτεχνες,ανάλαφρες λένε δαντέλες για πριγκίπισσας και πραγματικά έτσι είναι.

Η δαντέλα εχει ντύσει πριγκίπισσας, Βασίλισσες,πρωταγωνίστριες σε όπερα, συγκεκριμένα στον κουρέα της Σεβίλης η πρωταγωνήστρια έχει μπροστά της επί σκηνής ένα αναλόγιο με το μαξιλάρι της και πλέκει κοπανέλι.

Σε παλιές ταινίες επίσης,στο »Άλικο »δείχνει τη Ντεμι Μουρ,να πλέκει κοπανέλι και στα μουσεία όλου του κόσμου υπάρχουν απίστευτης ομορφιάς δαντέλες.

Εδώ στη Ελλάδα έχουμε κάποια συνάντηση με τους συλλόγους που ασχολούνται με το κοπανέλι;; Ο οργανισμός OIDFA,διοργανώνει κάθε 2 χρόνια παγκόσμιο συνέδριο για τη δαντέλα σε διαφορετική πρωτεύουσα κάθε φορά,σε εμάς εδώ στην Ελλάδα είχε γίνει το 2006,εκεί και εγώ πρώτη φορά ήρθα σε επαφή με τον οργανισμό του ΟIDFA και μάλιστα ο σύλλογος μας είναι μέλος του διεθνή οργανισμού.

Το επόμενο συνέδριο θα γίνει στην Εσθονία που έχει θέμα τα δελφίνια.Κάθε συνέδριο έχει διαφορετικό θέμα.ο OIDFA βγάζει και ένα περιοδικό με 4 τεύχη το χρόνο.΄

Όταν πάτε να μας στείλετε φωτογραφίες να δημοσιεύσουμε με μεγάλη μας χαρά.Σας ευχαριστούμε πολύ για το χρόνο σας και για τις πολύτιμες πληροφορίες!

Σχόλια στό : “Συνέντευξη Δέσποινα Πάλλα »ΚΟΠΑΝΕΛΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΔΑΝΤΕΛΑ» – ΑΡΧΕΙΟ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.