Το Σαλαμινίων Βήμα είναι μια έντιμη προσπάθεια, ανιδιοτελής, που αξίζει την στήριξή σας.

Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM), στην προσπάθειά του να αναδείξει τον ρόλο των μουσείων στη σύγχρονη κοινωνία, καθιέρωσε από το 1977 τη 18η Μαΐου ως Διεθνή Ημέρα Μουσείων (International Museum Day). Στόχος να γίνουν τα μουσεία φορείς πολιτισμικών ανταλλαγών «με σκοπό την ενίσχυση της μόρφωσης, την προώθηση της αμοιβαίας κατανόησης, την ειρήνη και τη συνεργασία μεταξύ των λαών.» Η δική μας λίστα γράφει στην πρώτη σειρά: «Τα πιο ιδιαίτερα μουσεία της Αθήνας». Μία βόλτα πέρα από τα συνηθισμένα, μία βόλτα που ανοίγει παράθυρα σε βαθιές εξομολογήσεις και εσωτερικά ταξίδια. Ανακάλυψε τους θησαυρούς.

Δημοσιογραφική επιμέλεια: Δέσποινα Δημά

Φωτογραφίες: Ειρήνη Προβίδα

Μουσείο Παιχνιδιών

Διεύθυνση: Λεωφ. Ποσειδώνος 14 & Τρίτωνος 1, Παλαιό Φάληρο

«Όταν ήμουν ακόμα μικρή, κάθε χρόνο, λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα, περπατούσα με τη μητέρα μου στους γιορταστικά στολισμένους δρόμους Αιόλου και Ερμού, δύο δρόμους που φάνταζαν στα μάτια μου παραμυθένιοι, καταλήγοντας στο μαγικό κατάστημα παιχνιδιών του Αθανάσιου Μαγγιώρου, με σκοπό να αγοράσω από εκεί ένα παιχνίδι. Ο άντρας μου ο Απόστολος Αργυριάδης, που είναι παλαιοπώλης, με βοήθησε πολύ στο ξεκίνημά μου ως συλλέκτριας παιχνιδιών. Δε θα ξεχάσω την καθημερινή μας βόλτα, ξημερώματα, στην πλατεία Αβησσυνίας στο Μοναστηράκι. Σημαντική στιγμή ήταν για εμένα όταν, γύρω στο 1970, ξημερώματα Σαββάτου προς Κυριακή, στις 3 με το λιγοστό φως του φεγγαριού κι ένα φακό, πρωτοείδα μία μικρή αρκούδα. Την αγόρασα από τον γυρολόγο και την πήρα στα χέρια μου. Από τότε ξεκίνησα να μαζεύω παιχνίδια.

Το πρώτο παιχνίδι της συλλογής μου ήταν ένα πορσελάνινο κεφάλι κούκλας, αρκετά μεγάλο, με γυάλινα μάτια και ξανθά μαλλιά. Μου το έφερε ο Απόστολος και όταν το πήρα στα χέρια μου για να το περιεργαστώ, πίστευα ότι κρατούσα κάτι πολύ σημαντικό. Τώρα έπρεπε να βρω ένα σώμα. Η μητέρα μου, με βοήθησε για μία ακόμα φορά, λέγοντάς μου: ‘’Θα πας στην οδό Αδριανού στην Πλάκα. Προς στο τέλος του δρόμου υπήρχε το ‘Νοσοκομείο Κουκλών’ της Αριάδνης Λεδάκη. Εκεί πηγαίναμε όλες τις σπασμένες και ταλαιπωρημένες κούκλες μας κι εκείνη μας τις έφτιαχνε και τις έκανε σαν καινούργιες. Εκεί μπορεί να βρεις ένα παλιό, ξεχασμένο σώμα για την κούκλα σου.’’ Και πήγα». Η περιγραφή ανήκει στην Μαρία Αργυριάδη, την ιδρύτρια του μουσείο Παιχνιδιών. Το 1991 δώρησε την προσωπική της συλλογή που άγγιζε τα 20.000 αντικείμενα.

Η Νόρα Χατζοπούλου, υπεύθυνη του μουσείου, μας υποδέχεται και μας μιλά για ένα από τα πιο όμορφα μουσεία της Αθήνας. «Το παιχνίδι ήταν και είναι ένα αντικείμενο που δύσκολα διασώζεται. Τα παιχνίδια έχουν αξία και μιλούν για την εποχή που δημιουργήθηκαν και τις συνθήκες που επικρατούσαν. Το παιχνίδι είναι αναμνήσεις. Έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και μιλάει για την ιστορία προκαλώντας συγκίνηση εξαιτίας των προσωπικών βιωμάτων του κάθε ανθρώπου που το επισκέπτεται.»

Το επιβλητικό πέτρινο κτίριο που στεγάζει το μουσείο είναι του 19ου αιώνα με έντονα γοτθικά στοιχεία. Οι δύο πυργίσκοι του θυμίζουν το κάστρο του παραμυθιού και το κουνιστό αλογάκι που θα συναντήσεις στην είσοδο επιβεβαιώνουν πως είσαι στο σωστό σημείο. Όσο για το πιο παλιό έκθεμα; Τα Βοιωτικά κωδωνόσχημα ειδώλια από το 700 π.Χ., πάνω στα οποία βασίστηκαν και οι μασκότ των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ο Φοίβος και η Αθηνά. Θα τα βρεις στην πρώτη προθήκη στα αριστερά σου. Η βόλτα σου ξεκινά.

Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη

Διεύθυνση: Καλλισπέρη 12, Ακρόπολη

Στη συμβολή των οδών Καλλισπέρη και Καρυατίδων, ακριβώς κάτω από την Ακρόπολη, βρίσκεται το μουσείο κοσμήματος του Ηλία Λαλαούνη. Το μουσείο άνοιξε τις πόρτες του το 1994 όμως η ιστορία του κτιρίου πηγαίνει πολύ πιο πίσω δίνοντας στο χώρο μνήμες που δημιουργούν την πραγματική του ιστορία. Χτίζεται αρχές του ‘20 και αποτελεί την πατρική κατοικία του Ηλία Λαλαούνη και τη δεκαετία του ‘60 μεταφέρονται τα πρώτα εργαστήριά του από την οδό Αιόλου.

Όλα τα αντικείμενα που βλέπει κανείς στο μουσείο έχουν κατασκευαστεί στον ίδιο χώρο. Γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και συνεχίζουν να μένουν στον ίδιο ακριβώς το χώρο. Τα αρχιτεκτονικά σχέδια ανήκουν στον Γάλλο ακαδημαϊκό αρχιτέκτονα Bernard Zehrfuss, ενώ η ανακαίνιση του κτιρίου έγινε υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονα Βασίλη Γρηγοριάδη. Ο Λαλαούνης μπόρεσε να αναγνωριστεί παγκοσμίως και να κάνει την κοσμηματοποιία τέχνη. Κατάφερε να αναβιώσει αρχαίες τεχνικές που είχαν σχεδόν εκλείψει και εμπνέεται από την ιστορία της τέχνης.

Η λέξη «καινοτομία» είναι αυτή που χαρακτηρίζει το έργο αλλά και τη φιλοσοφία του. Ένας διορατικός άνθρωπος που δεν επεδίωξε να διαφέρει αλλά ρίσκαρε και απέδειξε πως όσα για τους άλλους φάνταζαν παράτολμα για τον ίδιο ήταν όνειρο ζωής. Συνήθιζε να αποκαλεί τον εαυτό του έμπορο κι όχι καλλιτέχνη. Είχε σπουδάσει οικονομικά ωστόσο μελέτησε εις βάθος το κόσμημα. Τέταρτης γενιάς χρυσοχόος, από παιδί είχε συσσωρεύσει εικόνες που διαμόρφωσαν τη δημιουργική του σκέψη. Αντλεί έμπνευση από τη σύγχρονη τεχνολογία. Για παράδειγμα το ‘73 σχεδίασε τη γεωμετρική συλλογή σε υπολογιστή κι όχι στο χέρι. Με τα ελάχιστα γραφικά έφτιαξε μοτίβα που επανέλαβε και στη συνέχεια τους έδωσε την τρισδιάστατη μορφή του κοσμήματος.

Ο Ηλίας Λαλαούνης αποκτά τέσσερις κόρες, εκ των οποίων η Ιωάννα διευθύνει το μουσείο και συνεχίζει το έργο του που δεν είναι άλλο από το να προβληθεί και προωθηθεί το ελληνικό εικαστικό κόσμημα. Για εκείνον το μουσείο είναι το πέμπτο πολυαγαπημένο παιδί του, ο χώρος που φιλοξενεί τα πρωτότυπα που φτιάχτηκαν για τις συλλογές. Τιμούσε και αναδείκνυε έναν πολιτισμό και στη συνέχεια επέλεγε συγκεκριμένα σχέδια από κάθε συλλογή ώστε να βγουν στην παραγωγή.

Ένα μουσείο τέχνης που προβάλει το κόσμημα και τις διακοσμητικές τέχνες. Το μοναδικό μουσείο κοσμήματος στην Ελλάδα κι ένα από τα τέσσερα παγκοσμίως. Το πρώτο μουσείο το οποίο έλαβε μέριμνα για την πρόσβαση ατόμων με κινητικές δυσκολίες στην Ελλάδα. Στις αίθουσες του μουσείου η ιστορία συναντά το σύγχρονο οικοδομώντας ένα ζωντανό διαδραστικό μοτίβο με τους νέους καλλιτέχνες στο επίκεντρο. Μόλις τελείωσε ο πρώτος χρόνος πιλοτικής λειτουργίας του προγράμματος ‘’Artists in Residence’’ για το κόσμημα και στις 23 Μαΐου πρόκειται να ξεκινήσει νέα έκθεση με Έλληνες καλλιτέχνες που έχει ως στόχο τη σύνδεση των διακοσμητικών τεχνών με το κόσμημα και τιτλοφορείται «Νέοι Ορίζοντες από το κόσμημα στη γλυπτική».

Μουσείο Αφής

Διεύθυνση: Δοϊράνης 198, Καλλιθέα

Κλείσε τα μάτια σου και εμπιστεύσου την αίσθηση της αφής. Νιώσε και ενεργοποίησε τη φαντασία σου. Η αφή θα σε κατευθύνει. Οι πτυχές του υφάσματος, οι βοστρύχοι, τα μάτια, τα δάχτυλα. Τα ψηλαφίζεις και κάνεις εικόνες. Το μουσείο Αφής του Φάρου Τυφλών Ελλάδος είναι μία εμπειρία που χρωστάς στον εαυτό σου.

«Σε όλα τα μουσεία υπάρχουν επιγραφές μπροστά σε κάθε έκθεμα που αναγράφουν ‘Μην αγγίζετε’. Εμείς εδώ λέμε σε όλους παρακαλώ μπείτε και αγγίξτε» λέει χαρακτηριστικά η αντιπρόεδρος του Φάρου και υπεύθυνη των πολιτιστικών και της κοινωνικής υπηρεσίας, Γωγώ Ρουκουτάκη. Το μουσείο ιδρύθηκε το 1984 και στεγάζεται σε διατηρητέο κτίριο. Είναι ένα από τα πέντε μουσεία του είδους του στον κόσμο και το μοναδικό στην Ελλάδα. Μπορεί κανείς να παρατηρήσει και την παραμικρή λεπτομέρεια στα έργα χρησιμοποιώντας την αφή.

Πρόκειται για πιστά αντίγραφα αρχαίων αγαλμάτων, φτιαγμένα από γύψο, που παρέχονται από το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων του Υπουργείου Πολιτισμού. Στο μουσείο υπάρχουν αγάλματα του μοναδικού τυφλού γλύπτη στην Ελλάδα, Πέτρου Ρουκουτάκη, ιδρυτή του εργαστηρίου κεραμικής και πηλοπλαστικής του Φάρου. «Η ζωγραφική είναι μία οπτική τέχνη την οποία οι τυφλοί δεν μπορούν να αντιληφθούν, σε αντίθεση με την γλυπτική που είναι απτική.» Κάθε αίθουσα και μία διαφορετική εποχή. Κλασική, Αρχαϊκή, Κυκλαδική, Μινωική, Ελληνιστική, Ρωμαίικη, Γεωμετρική περίοδος, Βυζαντινό τμήμα. Το πιο μαγικό με την αίσθηση της αφής είναι πως από μωρά μας συστήνει με τον κόσμο. Συνδέει την τέχνη, το ωραίο οπτικά, με το συναίσθημα.

Κώδικας Braille: Tο σύστημα γραφής και ανάγνωσης των τυφλών. Το όνομά του οφείλεται στον εφευρέτη του Louis Braille. O Louis είχε τυφλωθεί πολύ μικρός και δεν ήταν ευχαριστημένος απο το σύστημα ανάγνωσης που χρησιμοποιούσαν οι τυφλοί επειδή ήταν δύσχρηστο με χοντρούς χαρακτήρες. Έτσι βάλθηκε να δημιουργήσει ένα καινούργιο ειδικό αλφάβητο για τυφλούς. Του πήρε πέντε χρόνια αλλά στο τέλος τα κατάφερε. Αυτό το αλφάβητο που έφτιαξε ήταν μια αντικατάσταση του γραμματικού αλφάβητου με ανάγλυφες στιγμές, που με διάφορους συνδυασμούς αποδίδουν ένα κείμενο. Είναι τοποθετημένες ανά τρεις και μ’ αυτές γίνονται 63 συνδυασμοί, που αντιστοιχούν στα γράμματα και τους αριθμούς. Η επίσημη καθιέρωση του κώδικα Braille για την ελληνική γλώσσα έγινε το 1948.

Μουσείο Συναισθημάτων για παιδιά και εφήβους

Διεύθυνση: Καρατζά 7 & Τσάμη Καρατάσου 56, Φιλοπάππου

Η Ειρήνη Σοφιανοπούλου ιδρύτρια του μουσείου, εμψυχώτρια των ομάδων και ψυχολόγος μας ανοίγει την πόρτα στο «Παλάτι του Θυμού». «Δημιουργήσαμε αυτή την έκθεση με σκοπό να προσεγγίσουμε το συναίσθημα του θυμού. Φτιάξαμε μία ιστορία με ήρωες που είναι σε φανταστικό χρόνο ώστε να κρατήσουμε αυτή την απόσταση ασφάλειας από το εδώ και τώρα που βιώνουμε ώστε να μπορούμε να μπούμε ακόμα πιο εύκολα και να ταυτιστούμε με τους ήρωες και να δουλέψουμε το συναίσθημα. Παραμύθι και παιχνίδι.

Χρησιμοποιούμε σύμβολα για να μπούμε και να εξερευνήσουμε κάθε συναίσθημα. Βοηθοί μας σε αυτό το ταξίδι ο Δράκος Θούφουρ και ο Ιππότης Μιληνός. Ο θυμός έχει δημιουργήσει ένα παλάτι για να μπορέσουμε να τον γνωρίσουμε καλύτερα και μέσα σε αυτό μένουν οι δύο ήρωές μας από πολύ παλιά για αυτό και ξέρουν όλα τα μυστικά. Μία ημέρα που κάθονταν στην αίθουσα με το τζάκι χτυπά η πόρτα. Μία ολόκληρη οικογένεια ήταν στο κατώφλι και ήθελε να μάθει τα μυστικά του θυμού. Η πρώτη τους ιδέα ήταν μήπως κατάφερναν να μη θυμώνουν και μόλις το είπαν στον Ιππότη του έπεσε η περικεφαλαία και είπε πως κάτι τέτοιο δε γίνεται. Ο θυμός κάποιο λόγο έχει που έρχεται αλλά μπορείτε να μπείτε στο παλάτι και να τον εξερευνήσετε. Φτιάχνουμε σενάρια, πειραματιζόμαστε και γνωρίζουμε καλύτερα το συναίσθημα.»

Η έκθεση απευθύνεται σε παιδιά 5-15 ετών αλλά και ενήλικες που μπαίνουν σε διαδικασία παιχνιδιού. Το μουσείο ιδρύεται το 2006 και αυτή είναι η τέταρτη έκθεση. Το εικαστικό κομμάτι ανέλαβαν η Ιουλία Βεντίκου και η Ζωή Σπυροπούλου. Σκοπός του μουσείο Συναισθημάτων η δημιουργία ενός διαδραστικού χώρου στον οποίο θα μπορούσε να έρθει κάθε παιδί, κάθε άνθρωπος και να παίξει με τα συναισθήματα. Τα παιδιά ενθουσιάζονται και φεύγοντας θέλουν να δουν πώς θα ξαναέρθουν και κοιτούν το δρόμο για να γυρίσουν πίσω. Αυτό και μόνο το ερώτημα γεμίζει την Ειρήνη χαρά και συγκίνηση.

«Όλη η ενέργεια που παίρνουμε είναι από τα παιδιά και τις αντιδράσεις τους για να συνεχίσουμε να δημιουργούμε.» Το μουσείο ό,τι κι αν κάνει είναι βασισμένο στην ιδέα πως τα όλα τα συναισθήματα βοηθούν είτε είναι δυσάρεστα, είτε είναι ευχάριστα. Όλα δίνουν μήνυμα, είναι πυξίδα που μας βοηθά να ζούμε. Για να έχουμε καλή επαφή με τον εαυτό μας πρέπει να έχουμε καλή επαφή με τα συναισθήματά μας. Πέρα από τα παιδιά η έκθεση (και το παιχνίδι εξερεύνησης) είναι πολύ βοηθητική και για τους γονείς. Σεμινάρια για ενήλικες; Φυσικά και υπάρχουν.

Στο τελευταίο δωμάτιο του παλατιού ο Θυμός έχει αφήσει το μήνυμά του. «Εγώ είμαι εδώ για να σου δείχνω τι είναι αυτό που δε θέλεις ώστε να βρίσκεις αυτό που θέλεις. Εσύ διαλέγεις κάθε φορά σε ποιο δωμάτιο θα μπεις.» Γιατί όταν μιλούν τα συναισθήματα δεν υπάρχει σωστό και λάθος.

Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης

Διεύθυνση: Τριπόδων 23, Πλάκα

«Ξεκινάμε αρκετά χρόνια πίσω ως φορέας με πάρα πολλές εκδηλώσεις για τη μελέτη, την ανάδειξη, τη συντήρηση της ιστορίας της ελληνικής εκπαίδευσης και ειδικότερα των σχολικών βιβλίων. Το μουσείο άρχισε να λειτουργεί το 2014. Μαζεύω το υλικό πάνω από 20 χρόνια γράφοντας άρθρα και έρευνες. Είμαι εκπαιδευτικός με σπουδές σχετικές με την έρευνα σχολικών εγχειριδίων αλλά η αγάπη μου για το βιβλίο υπήρχε πάντα. Ο πυρήνας του μουσείου είναι η προσωπική μου συλλογή που άρχισε να εμπλουτίζεται από δωρεές αλλά και αγορές σε δημοπρασίες εντός και εκτός Ελλάδας» θα μας πει η Ευαγγελία Καταρτζή, διευθύντρια του μουσείου.

«Αναζητούσαμε κτίριο κατάλληλο πάνω από ένα χρόνο που να θυμίζει σχολείο. Θέλαμε να στεγάσουμε το μουσείο στην περιοχή της Πλάκας γιατί μέσα στους στόχους μας ήταν να κάνουμε εκπαιδευτικά προγράμματα όχι μόνο που να ταυτίζονται με την ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης αλλά που να αξιοποιούν και να αναδεικνύουν και την ιστορία της περιοχής. Πρόκειται για μία από τις ιστορικότερες περιοχές της Αθήνας για αυτό και κάνουμε εξωτερικούς περιπάτους και ξεναγήσεις ώστε να δημιουργούμε νοητές συνδέσεις. Η ιστορία της εκπαίδευσης δεν είναι ένα μεμονωμένο κομμάτι.

Η οδός Τριπόδων είναι ο αρχαιότερος δρόμος του κόσμου, ο δρόμος που περπατούσε ο Περικλής. Όλη αυτή η ενέργεια και βγαίνει και δεν μπορούμε να μην την προβάλουμε. Το κτίριο που στεγαζόμαστε είναι ένα τυπικό δείγμα νεοκλασικού αρχοντικού. Είναι του 1850 και έχουμε διατηρήσει το εσωτερικό του ακριβώς έτσι όπως ήταν. Οι οροφογραφίες είναι ένα από τα βασικά του στοιχεία. Προσπαθούμε να ζωντανέψουμε και την ιστορία του χώρου για αυτό και συλλέγουμε πληροφορίες για τους ενοίκους του. Μία απόγονος του πρώτου ιδιοκτήτη μας είπε πως ήταν στρατιωτικός γιατρός του βασιλιά που έχτισε το σπίτι του σε αυτό το σημείο ώστε να είναι πολύ κοντά στα ανάκτορα. Άλλες μαρτυρίες κάνουν λόγο για τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής όταν όλα τα αρχοντικά της περιοχής χωρίστηκαν σε δωμάτια και σε κάθε ένα από αυτά έμενε και διαφορετική οικογένεια. Έχουν έρθει οικογένειες και μας έχουν πει σε ποιο δωμάτιο έμεναν ακριβώς. Πολύ συγκινητικές και νοσταλγικές ιστορίες.

Έχουμε μία συλλογή από ξένα σχολικά βιβλία και σε πολλές περιπτώσεις είδαμε ανθρώπους να συγκινούνται γιατί δεν περίμεναν σε ένα ελληνικό μουσείο να βρουν το αναγνωστικό που είχαν στο δικό τους σχολείο. Ένας λόγος για να το επισκεφθεί κανείς; Να μάθουμε το παρελθόν μας, όποιο κι αν είναι αυτό. Οι μνήμες που ο καθένας πρέπει να μαθαίνει, να κρατά τα καλά και να αποφεύγει τα λάθη. Προσπαθούμε να αναδείξουμε έναν νέο τρόπο μελέτης της ιστορίας.»

Λίγο πριν φύγω της ζητώ να μου πει το δικό της αγαπημένο αντικείμενο της συλλογής. «Τα δύο αναγνωστικά του Γραμματόπουλου. Νομιζω πως αυτά τα αλφαβητάρια είναι και τα αγαπημένα όλου του κόσμου, μικρών και μεγάλων. Η εικονογράφηση με πρωταγωνιστές τον Μίμη και την Άννα συγκινεί ακόμα. Όσες φορές και να τα ξεφυλλίσω, δεν τα βαριέμαι. Μου κάνει εντύπωση πως και τα παιδιά που έρχονται και τα πιάνουν στα χέρια τους απορροφώνται. Δεν είναι τυχαία η διαχρονικότητά τους. »

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Το σχόλιο σας θα δημοσιευθεί αφου εγκριθεί πρώτα απο τον διαχειριστή για την αποφυγή υβριστικού η προσβλητικού περιεχομένου.